M.
Tulli
Ciceroni
Actionis
in
C.
Verrem
Secundae
Liber
Tertius
De
Frumento
1
omnes
qui
alterum,
iudices,
nullis
impulsi
inimicitiis,
nulla
privatim
laesi
iniuria,
nullo
praemio
adducti
in
iudicium
rei
publicae
causa
vocant
providere
debent
non
solum
quid
oneris
in
praesentia
tollant,
sed
sed
VHO1
:
sed
etiam
p
rell.
(i,
§106;
Am.
J.
Ph.
xxvi,
p.
412)
quantum
in
omnem
vitam
negoti
suscipere
conentur.
legem
enim
sibi
ipsi
dicunt
dicunt
VHcO
:
indicunt
p
rell.
innocentiae
continentiae
continentiae
Vp
rell.
:
om.
HcO
virtutumque
omnium
qui
ab
altero
rationem
vitae
reposcunt,
atque
eo
magis
si
id,
ut
ante
dixi,
faciunt
nulla
re
commoti
alia
nisi
utilitate
communi.
2
nam
qui
sibi
hoc
sumpsit,
ut
corrigat
mores
aliorum
ac
peccata
reprehendat,
quis
huic
ignoscat
si
qua
in
re
ipse
ab
ab
VH
p
rell.
:
a
O1k
religione
offici
declinarit?
quapropter
hoc
etiam
magis
ab
omnibus
eius
modi
civis
laudandus
ac
diligendus
est,
quod
qui
d
non
solum
ab
ab
VH
p
k
:
a
cO
re
publica
civem
improbum
removet,
verum
etiam
se
ipsum
eius
modi
fore
profitetur
ac
praestat
ut
sibi
non
modo
communi
voluntate
virtutis
atque
offici,
sed
etiam
vi
vi
H
:
in
O
:
ut
c
rell.
quadam
magis
necessaria
recte
sit
honesteque
vivendum.
3
itaque
hoc,
iudices,
ex
homine
clarissimo
atque
eloquentissimo
atque
eloq.
om.
O1
,
L.
Crasso
,
saepe
auditum
est,
cum
se
nullius
rei
tam
paenitere
diceret
quam
quod
C.
Carbonem
umquam
in
iudicium
vocavisset;
minus
enim
liberas
omnium
rerum
voluntates
habebat,
et
vitam
suam
pluribus
quam
vellet
observari
oculis
arbitrabatur.
atque
ille
his
praesidiis
ingeni
fortunaeque
munitus
tamen
hac
cura
continebatur,
quam
sibi
nondum
confirmato
consilio
consilio
confirmato
O
fort.
recte
(confirm.
sc.
sibi:
cf.
De
Repub.
§30;
Cluent.
§13)
sed
ineunte
aetate
susceperat,
cum
cum
scripsi
:
quo
codd.
(
e
quom,
credo
):
quamquam
Bake,
Koch,
Mueller
minus
etiam
praecipitur
precipitur
H
:
percip.
cO
:
perspicitur
rell.
edd.
eorum
virtus
et
integritas
qui
ad
hanc
rem
adulescentuli,
quam
qui
iam
firmata
aetate
Verba
quam
qui
iam
firmata
aetate
abesse
malim
;
cf.
J.
J.
Hartman,
Mnemosyne
,
xl,
p.
450
descendunt.
illi
enim,
ante
quam
potuerunt
existimare
quanto
liberior
vita
sit
eorum
qui
neminem
accusarint,
gloriae
causa
atque
ostentationis
accusant:
nos
qui
iam
et
quid
facere
et
quantum
iudicare
quantum
iudicare
scripsi
:
quantulum
dicere
cO
(
credo
ex
quantūludicare):
quantulum
iudicare
rell.
praeter
H
(quantulum,
omissis
reliquis
)
possemus
ostendimus,
nisi
facile
cupiditates
nostras
teneremus,
numquam
ipsimet
nobis
praecideremus
istam
licentiam
libertatemque
vivendi.
4
atque
ego
hoc
ego
hoc
HO
:
hoc
ego
p
rell.
(v,
§179)
plus
oneris
habeo
quam
qui
ceteros
accusarunt,—si
onus
est
id
appellandum
quod
cum
laetitia
feras
ac
voluptate
voluptate
p
rell.
:
voluntate
HOq
:
verum
tamen
ego
hoc
amplius
suscepi
quam
ceteri
quod
ita
postulatur
ab
hominibus
hominibus
HcO1
:
omnibus
p
rell.
ut
his
abstineant
ut
his
abstineant
HcO
:
ut
ab
his
se
abstineant
p
rell.
maxime
vitiis
in
quibus
alterum
reprehenderint
reprehenderint
HcO
:
-erunt
p
rell.
.
Furem
aliquem
aut
rapacem
accusaris:
vitanda
tibi
semper
erit
omnis
avaritiae
suspicio.
maleficum
quempiam
adduxeris
aut
crudelem:
cavendum
erit
semper
ne
qua
in
re
asperior
aut
inhumanior
immanior
O1
:
humanior
H
corr.
m.
2
fuisse
videare.
corruptorem
,
adulterum:
providendum
diligenter
ne
quod
in
vita
vestigium
libidinis
appareat:
omnia
postremo
quae
vindicaris
in
altero
tibi
ipsi
vehementer
fugienda
sunt.
etenim
non
modo
accusator,
sed
ne
obiurgator
quidem
ferendus
est
is
is
om.
O1
qui,
quod
in
altero
vitium
reprehendit,
in
eo
ipse
reprehenditur
reprehenditur
HcOk
:
depreh.
pr
(
prob.
Luterbacher
)
.
5
ego
in
uno
homine
omnia
vitia
quae
possunt
in
homine
perdito
nefarioque
esse
reprehendo;
nullum
esse
dico
indicium
libidinis
sceleris
audaciae
quod
non
in
istius
unius
istius
unius
HcO
(ii,
§67;
§23
infra
):
unius
istius
p
rell.
vita
perspicere
possitis.
ergo
Ergo
Ernesti
:
ego
codd.
in
isto
reo
legem
hanc
mihi,
iudices
mihi
iudices
O
p
:
iudices
mihi
H
al.
,
statuo,
vivendum
ita
esse
ut
isti
non
modo
factis
dictisque
omnibus,
sed
etiam
oris
oculorumque
illa
contumacia
ac
superbia
quam
videtis,
dissimillimus
esse
ac
semper
fuisse
videar.
patior
Patiar
p
,
non
moleste
fero
fero
HcO1
:
om.
p
rell.
,
iudices,
eam
vitam
quae
mihi
sua
sua
om.
p
k
sponte
antea
iucunda
fuerit
nunc
iam
mea
lege
et
condicione
necessariam
quoque
futuram.
6
et
in
hoc
homine
saepe
a
me
quaeris,
Hortensi
,
quibus
inimicitiis
aut
qua
iniuria
adductus
ad
accusandum
descenderim?
Mitto
iam
rationem
offici
mei
necessitudinisque
Siculorum
:
de
ipsis
tibi
inimicitiis
respondeo.
an
tu
maiores
ullas
inimicitias
putas
esse
quam
contrarias
hominum
sententias
ac
ac
HO
:
et
rell.
dissimilitudines
studiorum
ac
voluntatum?
fidem
sanctissimam
in
vita
qui
putat,
potest
ei
non
inimicus
esse
qui
quaestor
consulem
suum
consiliis
commissis,
pecunia
tradita,
rebus
omnibus
creditis
spoliare,
relinquere,
prodere,
oppugnare
ausus
sit?
pudorem
ac
ac
HO
p
:
et
rell.
pudicitiam
qui
colit,
potest
animo
aequo
istius
cotidiana
adulteria,
meretriciam
disciplinam,
domesticum
lenocinium
videre?
qui
religiones
deorum
immortalium
retinere
vult,
ei
qui
fana
spoliarit
omnia,
qui
ex
tensarum
orbitis
praedari
sit
ausus,
inimicus
non
esse
qui
potest?
qui
iure
aequo
omnis
putat
esse
oportere,
is
tibi
non
infestissimus
sit,
cum
cogitet
varietatem
libidinemque
decretorum
tuorum?
qui
sociorum
iniuriis
provinciarumque
incommodis
doleat,
is
in
te
non
expilatione
Asiae
,
vexatione
Pamphyliae
,
squalore
et
lacrimis
Siciliae
concitetur?
qui
civium
Romanorum
iura
ac
libertatem
sanctam
apud
omnis
haberi
velit
haberi
velit
HcO
:
habere
volt
p
k
,
is
non
tibi
plus
etiam
quam
inimicus
esse
debeat,
cum
tua
verbera,
cum
securis,
cum
cruces
ad
civium
Romanorum
supplicia
fixas
recordetur?
7
an
si
qua
in
re
contra
rem
meam
decrevisset
decrevisset
HO
:
decresset
p
rell.
aliquid
iniuria,
iure
ei
me
me
ei
d
inimicum
esse
arbitrarere
arbitrarere
Hotom.
:
arbitrarer
codd.
:
cum
omnia
contra
omnium
bonorum
rem
causam
rationem
utilitatem
voluntatemque
fecerit,
quaeris
cur
ei
sim
inimicus
cui
populus
Romanus
infestus
est
est
HO
:
sit
p
rell.
?
qui
praesertim
plus
etiam
quam
pars
virilis
postulat
pro
voluntate
populi
Romani
oneris
ac
muneris
suscipere
debeam.
quid
?
illa
quae
leviora
videntur
esse
non
cuiusvis
cuivis
O
animum
possunt
movere,
quod
ad
tuam
ipsius
amicitiam
ceterorumque
hominum
magnorum
hominum
magnorum
HcO
:
omnium
maiorum
p
rell.
atque
nobilium
faciliorem
aditum
istius
habet
nequitia
et
audacia
quam
cuiusquam
nostrum
virtus
et
integritas?
odistis
hominum
novorum
industriam
industriam
HcO
:
-as
p
rell.
,
despicitis
eorum
frugalitatem,
pudorem
contemnitis,
ingenium
vero
et
virtutem
depressam
exstinctamque
cupitis:
Verrem
amatis!
8
ita
credo:
si
non
virtute,
non
industria,
non
innocentia,
non
pudore,
non
pudicitia,
at
sermone,
at
litteris,
at
humanitate
eius
delectamini.
nihil
eorum
est,
contraque
sunt
omnia
cum
summo
dedecore
ac
turpitudine
tum
singulari
stultitia
atque
inhumanitate
oblita.
huic
homini
si
cuius
domus
patet,
utrum
ea
patere
an
hiare
ac
poscere
aliquid
videtur?
hunc
vestri
ianitores,
hunc
cubicularii
diligunt;
hunc
liberti
vestri,
hunc
servi
ancillaeque
amant;
hic
cum
venit
extra
ordinem
vocatur;
hic
solus
introducitur;
ceteri
saepe
frugalissimi
homines
excluduntur.
ex
quo
intellegi
potest
eos
vobis
esse
carissimos
qui
ita
vixerint
vixerint
O1
edd.
:
vixerunt
Hp
rell.
ut
sine
vestro
praesidio
salvi
esse
non
possint.
9
quid
?
hoc
cuiquam
ferendum
putas
putas
s.
l.
p2
esse,
nos
ita
vivere
in
pecunia
tenui
ut
prorsus
nihil
adquirere
velimus,
ut
dignitatem
nostram
populique
Romani
beneficia
non
copiis
sed
virtute
tueamur,
istum
rebus
omnibus
undique
ereptis
impune
eludentem
circumfluere
atque
abundare?
huius
argento
dominia
vestra
dominia
vestra
Hc
:
domum
nostram
O1,
in
mg.
m.
1
damna,
suprascr.
domina:
domos
vestras
m.
2,
ut
rell.
(domus
v.
p
)
,
huius
signis
et
tabulis
forum
comitiumque
ornari,
praesertim
cum
vos
vestro
Marte
his
rebus
omnibus
abundetis?
Verrem
esse
qui
vestras
villas
suis
manubiis
ornet?
Verrem
esse
qui
cum
L.
Mummio
certet,
ut
pluris
hic
sociorum
urbis
quam
ille
hostium
spoliasse
videatur,
pluris
hic
villas
hic
villas
HO1
:
hic
solus
villas
p
rell.
ornamentis
fanorum
quam
ille
fana
spoliis
hostium
ornasse?
et
is
erit
ob
eam
rem
vobis
carior
ut
ceteri
libentius
suo
periculo
vestris
cupiditatibus
serviant?
10
verum
haec
et
dicentur
et
dicentur
HcO
:
dicentur
p
rell.
alio
loco
et
dicta
sunt:
nunc
proficiscemur
ad
reliqua,
si
pauca
ante
fuerimus
erimus
d
a
vobis,
iudices,
deprecati.
superiore
omni
oratione
perattentos
vestros
animos
habuimus:
id
fuit
nobis
gratum
admodum.
sed
multo
erit
gratius
si
reliqua
voletis
attendere,
propterea
quod
in
his
omnibus
quae
antea
dicta
sunt
erat
quaedam
ex
ipsa
ex
ipsa
O
:
ex
iis,
ex
his
p
rell.
varietate
ac
novitate
nobilitate
cO
rerum
et
criminum
delectatio,
nunc
tractare
causam
instituimus
frumentariam,
quae
magnitudine
iniuriae
et
re
et
re
cO
:
fere
pO2
:
et
re
fere
vulg.
criminibus
ceteris
antecellet
antecellet
O
:
-it
p
rell.
,
iucunditatis
in
agendo
et
varietatis
minus
habebit.
vestra
autem
auctoritate
et
prudentia
dignissimum
est,
iudices,
in
audiendi
diligentia
in
audiendi
diligentia
cO1
:
in
audiendo
diligentiam
O2
rell.
non
minus
religioni
tribuere
quam
voluptati
voluntati
O1
.
11
in
hac
causa
frumentaria
cognoscenda
haec
vobis
proponite,
iudices,
vos
de
rebus
fortunisque
Siculorum
omnium
omnium
om.
O
,
de
civium
Romanorum
qui
arant
in
Sicilia
bonis,
de
vectigalibus
a
maioribus
traditis,
de
vita
victuque
victu
vitaque
O
(
Am.
J.
Ph.
xxviii,
p.
141)
populi
Romani
cognituros:
quae
si
magna
atque
adeo
maxima
vobis
videbuntur
videbuntur
O1
:
videntur
p
rell.
,
quam
varie
et
quam
copiose
dicantur
exspectare
nolite.
neminem
vestrum
praeterit,
iudices,
omnem
utilitatem
opportunitatemque
provinciae
Siciliae
,
quae
ad
commoda
populi
Romani
adiuncta
sit,
consistere
in
re
frumentaria
maxime;
nam
nam
cO
:
in
rell.
ceteris
rebus
adiuvamur
ex
illa
provincia,
hac
vero
alimur
ac
sustinemur.
12
ea
causa
haec
causa
p
(ac
sustinemur
haec
causa
tri.
p2
s.l.,
om.
k
)
tripertita,
iudices,
erit
in
accusatione;
primum
enim
enim
om.
O
de
decumano,
deinde
de
empto
dicemus
frumento,
postremo
de
aestimato.
inter
Siciliam
ceterasque
provincias,
iudices,
in
agrorum
vectigalium
ratione
ratione
cOk
:
rationes
p
rell.
hoc
interest,
quod
ceteris
aut
impositum
vectigal
est
certum,
quod
stipendiarium
dicitur,
ut
Hispanis
et
plerisque
Poenorum
quasi
victoriae
praemium
ac
poena
belli,
aut
censoria
locatio
constituta
est,
ut
Asiae
lege
Sempronia
:
Siciliae
civitates
sic
in
amicitiam
fidemque
accepimus
accepimus
codd.
:
recepimus
vulg.
ut
eodem
iure
essent
quo
fuissent,
eadem
condicione
populo
Romano
parerent
qua
suis
antea
ante
O1
(§24
infra
)
paruissent.
13
perpaucae
Siciliae
civitates
sunt
sunt
codd.
:
superiori
O1
:
sunt
superiore
Muell.
bello
a
maioribus
nostris
subactae;
quarum
ager
cum
esset
publicus
populi
Romani
factus,
tamen
illis
est
redditus;
is
ager
a
censoribus
locari
solet.
foederatae
civitates
duae
sunt
sunt
duae
O
,
quarum
decumae
venire
non
soleant,
Mamertina
et
Tauromenitana,
quinque
praeterea
sine
foedere
immunes
[civitates
civitates
om.
O,
secl.
Kayser
]
ac
liberae,
Centuripina
,
Halaesina
,
Segestana
,
Halicyensis
,
Panhormitana;
praeterea
omnis
ager
Siciliae
civitatum
decumanus
est,
itemque
ante
imperium
populi
Romani
ipsorum
Siculorum
voluntate
et
institutis
fuit.
14
videte
nunc
maiorum
sapientiam
sap.
maiorum
O
,
qui
cum
Siciliam
tam
opportunum
subsidium
belli
atque
pacis
ad
rem
publicam
adiunxissent,
tanta
cura
Siculos
tueri
ac
retinere
voluerunt
ut
non
modo
eorum
agris
vectigal
novum
nullum
imponerent,
sed
ne
legem
quidem
venditionis
decumarum
neve
neve
codd.
:
nec
Muell.
vendundi
aut
tempus
aut
locum
commutarent,
ut
certo
tempore
anni,
ut
ibidem
in
Sicilia
,
denique
ut
lege
Hieronica
venderent.
voluerunt
eos
in
suis
rebus
ipsos
interesse,
eorumque
animos
non
modo
lege
nova
sed
ne
nomine
quidem
legis
novo
novo
codd.
praeter
O
(nove):
novae
Mueller
commoveri.
15
itaque
Itaque
O
:
ita
p
rell.
decumas
lege
Hieronica
semper
vendundas
censuerunt,
ut
iis
iucundior
esset
muneris
illius
functio,
si
eius
regis
qui
Siculis
carissimus
fuit
non
solum
instituta
commutato
imperio,
verum
etiam
nomen
maneret.
hoc
iure
ante
Verrem
praetorem
Siculi
semper
usi
sunt:
hic
primus
instituta
omnium,
consuetudinem
a
maioribus
traditam,
condicionem
amicitiae,
ius
societatis
convellere
et
commutare
ausus
est.
16
qua
in
re
primum
illud
reprehendo
et
accuso,
cur
in
re
tam
vetere
vetere
Opqk
:
veteri
d
(
Div.
§5)
,
tam
usitata
quicquam
novi
feceris.
ingenio
aliquid
adsecutus
es?
tot
homines
sapientissimos
et
clarissimos
et
clarissimos
cO
:
om.
rell.
,
qui
illam
provinciam
ante
te
tenuerunt,
prudentia
consilioque
vicisti?
est
tuum,
est
ingeni
diligentiaeque
tuae:
do
hoc
tibi
et
concedo.
scio
te
Romae
,
cum
praetor
esses,
edicto
tuo
possessiones
hereditatum
a
liberis
ad
alienos,
a
primis
heredibus
ad
secundos,
a
legibus
ad
libidinem
tuam
transtulisse;
scio
te
edicta
superiorum
omnium
correxisse
et
possessiones
hereditatum
non
secundum
eos
qui
proferrent,
sed
secundum
eos
qui
dicerent
testamentum
factum
dedisse;
easque
res
novas
abs
te
prolatas
et
inventas
magno
tibi
quaestui
fuisse
scio;
eundemque
te
memini
censorias
quoque
leges
in
sartis
tectis
exigendis
tollere
et
commutare,
ne
is
redimeret
cuia
res
esset,
ne
pupillo
tutores
propinquique
consulerent
quo
minus
fortunis
omnibus
everteretur;
exiguam
diem
praefinire
operi
qua
ceteros
ab
negotio
excluderes,
ipse
in
tuo
redemptore
nullam
certam
diem
observares.
17
quam
ob
rem
novam
legem
te
in
decumis
statuisse
non
miror,
hominem
in
edictis
praetoriis
pr.
O
(
=
praetoris:
i,
§106:
infra
§§25,
66)
,
in
censoriis
legibus
tam
prudentem,
tam
exercitatum,—non,
inquam,
miror
te
aliquid
excogitasse;
sed
quod
tua
sponte
iniussu
populi
sine
senatus
auctoritate
iura
provinciae
Siciliae
mutaveris
mutaveris
O
:
mutaris
rell.
,
id
reprehendo,
id
accuso.
18
L.
Octavio
et
C.
Cottae
consulibus
senatus
permisit
ut
vini
et
olei
decumas
et
frugum
minutarum,
quas
ante
ante
O1
:
ante
te
rell.
(§43
infra
)
quaestores
in
Sicilia
vendere
consuessent,
Romae
venderent,
legemque
his
rebus
quam
ipsis
videretur
dicerent
dicerent
cO1
:
edicerent
p
rell.
.
cum
locatio
fieret,
publicani
postularunt
quasdam
res
ut
ad
legem
adderent
neque
tamen
a
ceteris
censoriis
legibus
recederent.
contra
dixit
is
is
om.
O
qui
casu
tum
Romae
fuit,
tuus
hospes,
Verres
,—hospes,
inquam,
et
familiaris
tuus,—
Sthenius
hic
Thermitanus
.
consules
causam
cognorunt
cognorunt
O
:
cognoverunt
rell.
;
cum
viros
primarios
atque
amplissimos
civitatis
multos
in
consilium
advocassent,
de
consili
sententia
pronuntiarunt
se
lege
Hieronica
vendituros.
19
itane
vero?
prudentissimi
viri
summa
auctoritate
praediti,
quibus
senatus
legum
dicendarum
in
locandis
vectigalibus
omnem
potestatem
permiserat
populusque
Romanus
idem
Romanus
idem
om.
O
iusserat,
Siculo
uno
recusante
cum
amplificatione
vectigalium
nomen
Hieronicae
legis
mutare
noluerunt:
tu,
homo
minimi
consili,
nullius
auctoritatis,
iniussu
populi
ac
senatus,
tota
Sicilia
recusante,
cum
maximo
detrimento
atque
adeo
exitio
vectigalium
totam
tum
totam
O1
:
fort.
tu
totam
(totam
totam
M
=
C
)
Hieronicam
legem
sustulisti?
20
at
quam
legem
corrigit,
iudices,
atque
adeo
totam
tollit!
acutissime
ac
diligentissime
et
dilig.
O
(§143)
scriptam,
quae
lex
lex
cO
:
om.
rell.
omnibus
custodiis
subiectum
aratorem
decumano
tradidit,
ut
neque
neque
post
horreis
om.
O
in
segetibus
neque
in
areis
neque
in
horreis
neque
in
amovendo
neque
in
exportando
exportando
Vcp
al.
:
asportando
O
frumento
grano
uno
posset
arator
sine
maxima
poena
fraudare
decumanum.
scripta
lex
ita
diligenter
est
ut
eum
scripsisse
appareat
qui
alia
vectigalia
non
haberet,
ita
acute
ut
Siculum
,
ita
severe
ut
tyrannum;
qua
lege
Siculis
tamen
arare
expediret;
nam
ita
diligenter
constituta
sunt
iura
decumano
decumano
VcO
:
decumani
p
rell.
ut
tamen
ab
invito
aratore
plus
decuma
non
possit
posset
O1
auferri.
21
cum
haec
essent
ita
ita
essent
V
constituta,
Verres
tot
annis
atque
adeo
saeculis
tot
inventus
est
qui
haec
non
commutaret
sed
everteret
verteret
V
,
eaque
quae
iam
diu
ad
salutem
sociorum
utilitatemque
utilitatemque
VO
:
utilitatem
p
al.
rei
publicae
composita
comparataque
essent
ad
suos
improbissimos
quaestus
converteret;
qui
primum
certos
instituerit
institueret
p
nomine
decumanos,
re
vera
ministros
ac
satellites
cupiditatum
suarum,
per
quos
ostendam
sic
provinciam
per
triennium
vexatam
atque
vastatam,
iudices,
ut
eam
multis
annis
multorum
innocentia
sapientiaque
recreare
nequeamus.
22
Eorum
omnium
omnium
om.
V
qui
decumani
vocabantur
princeps
erat
Q.
ille
Apronius
,
quem
videtis;
de
cuius
improbitate
singulari
gravissimarum
legationum
querimonias
audivistis.
aspicite
,
iudices,
vultum
hominis
et
aspectum,
et
ex
ea
contumacia
quam
hic
in
perditis
rebus
audivistis
O
:
audistis
p
vulg.
retinet
illos
eius
spiritus
Siciliensis
quos
fuisse
putetis
[cogitate
ac]
recordamini
recordamini
VO
:
cogitate
ac
recordamini
p
rell.
.
hic
est
Apronius
quem
in
provincia
tota
Verres
,
cum
undique
nequissimos
homines
conquisisset,
et
et
om.
V
cum
ipse
secum
sui
similis
duxisset
non
parum
multos,
nequitia
luxuria
audacia
sui
simillimum
iudicavit;
itaque
istos
inter
se
perbrevi
tempore
non
res,
non
ratio,
non
commendatio
aliqua,
sed
studiorum
turpitudo
similitudoque
coniunxit.
23
Verris
mores
improbos
impurosque
nostis:
fingite
vobis
si
potestis,
aliquem
vobis
si
potestis
aliquem
V
et
pler.
(s''i
pot.
vo''bis
aliq.
p
):
vobis
aliq.
si
pot.
O
qui
in
omnibus
isti
istis
VO
rebus
par
ad
omnium
flagitiorum
nefarias
libidines
esse
possit;
is
erit
Apronius
ille
qui,
ut
ipse
non
solum
vita
sed
sed
cO
:
sed
etiam
rell.
(iii,
§§1,
56)
corpore
atque
ore
significat,
immensa
aliqua
vorago
est
aut
aut
p
vulg.
:
ac
cod.
Vrs.
:
et
Halm
(v,
§§34,
64)
gurges
vitiorum
turpitudinumque
omnium.
hunc
in
omnibus
stupris,
hunc
in
fanorum
expilationibus,
hunc
in
impuris
conviviis
principem
adhibebat;
tantamque
habet
morum
similitudo
coniunctionem
atque
concordiam
ut
Apronius
,
qui
aliis
inhumanus
ac
barbarus,
isti
uni
commodus
ac
disertus
videretur;
ut
quem
omnes
odissent
neque
videre
vellent,
sine
eo
iste
esse
non
posset;
ut
cum
alii
ne
conviviis
quidem
isdem
quibus
Apronius
,
hic
isdem
etiam
poculis
uteretur;
postremo
ut
odor
Aproni
taeterrimus
oris
et
corporis,—quem,
ut
aiunt,
ne
bestiae
quidem
ferre
possent,—uni
isti
suavis
et
iucundus
videretur.
ille
erat
in
tribunali
proximus,
in
cubiculo
solus,
in
convivio
dominus,
ac
tum
maxime
cum
accubante
praetextato
praetoris
filio
saltare
in
convivio
saltare
in
convivio
O
(
prob.
Ziel.
p.
195):
in
conv.
salt.
p
rell.
(
Deiot.
§26)
nudus
nudus
om.
p
k
coeperat.
24
hunc
,
uti
dicere
institui,
principem
Verres
ad
fortunas
ad
fortunas
cO
:
ad
evertendas
fortunas
p
rell.
aratorum
vexandas
diripiendasque
esse
voluit:
huius
audaciae
nequitiae
crudelitati
fidelissimos
socios
optimosque
civis
scitota
hoc
praetore
traditos,
iudices,
atque
addictos
fuisse
novis
institutis
et
edictis,
tote
Hieronica
lege,
quem
ad
modum
antea
antea
Opq
:
ante
V
(ii,
§82;
§12
supra
)
dixi,
reiecta
ac
ac
V
:
et
p
rell.
repudiata.
25
primum
edictum,
iudices,
audite
audite
iudices
O
(§80
infra
)
praeclarum:
quantum
decumanus
edidisset
aratorem
sibi
decumae
dare
oportere,
ut
tantum
arator
decumano
dare
cogeretur.
quo
modo?
quantum
poposcerit
Apronius
,
dato.
quid
est
hoc?
utrum
praetoris
institutum
in
socios
an
in
hostis
victos
insani
edictum
atque
imperium
tyranni?
ego
tantundem
dabo
tantundem
dabo
V
(
cf.
§201
infra
):
tantum
dem
p
Lamb.
edd.
:
tantundem
rell.
quantum
ille
poposcerit?
poscet
omne
quantum
exaravero.
quid
omne?
plus
immo
etiam,
inquit,
si
volet.
quid
tum?
quid
censes?
aut
dabis
aut
contra
edictum
fecisse
damnabere.
per
deos
immortalis,
quid
est
hoc?
veri
enim
simile
enim
simile
VcO
:
simile
enim
p
rell.
non
est.
26
sic
mihi
persuadeo,
iudices,
tametsi
omnia
in
istum
hominem
convenire
putetis,
tamen
hoc
vobis
falsum
videri.
ego
enim,
cum
hoc
tota
Sicilia
diceret,
tamen
adfirmare
non
auderem,
si
haec
edicta
non
ex
ipsius
tabulis
totidem
verbis
recitare
possem,
sicuti
faciam.
da
,
quaeso,
scribae,
recitet
scribae:
recitet
edd.
praeter
Muellerum
ex
codice
professionem.
recita
.
EDICTVM
DE
PROFESSIONE
ex
codice
professione
r
edictum
de
professionem
V
:
profess.
rectia
om.
O
:
lacunam
habent
p
.
negat
me
recitare
totum;
nam
id
significare
nutu
videtur.
quid
praetereo?
an
illud,
ubi
caves
tamen
Siculis
et
miseros
respicis
aratores?
dicis
enim
te
in
decumanum,
si
plus
abstulerit
quam
debitum
sit,
in
octuplum
iudicium
daturum
daturum
VO
:
daturum
esse
rell.
(
prob.
Zielinski,
p.
195)
.
nihil
mihi
placet
praetermitti;
recita
hoc
quoque
quod
postulat
totum.
recita
ċRċ
(
=
Recita)
Vp2
:
om.
O
rell.
(ċRċ
edictum
de
iudicio
in
octuplum,
ut
V,
ita
suppl.
in
vers.
vac.
p2
q2
)
.
EDICTVM
DE
IVDICIO
IN
OCTVPLV
M.
Iudicio
ut
arator
decumanum
persequatur?
miserum
atque
iniquum!
ex
agro
homines
traducis
traducis
VOpq
:
miserum...
traduci
vulg.
in
forum,
ab
aratro
ad
subsellia,
ab
usu
rerum
rusticarum
rusticarum
rerum
O
ad
insolitam
litem
atque
iudicium?
27
cum
omnibus
in
aliis
vectigalibus,
Asiae
Macedoniae
Hispaniae
Galliae
Africae
Sardiniae
,
ipsius
Italiae
quae
vectigalia
sunt
—cum
in
his,
inquam,
rebus
omnibus
omnibus
om.
V
publicanus
aut
O1
Mueller
petitor
ac
pignerator,
non
ereptor
neque
possessor
soleat
esse,
tu
de
optimo,
de
iustissimo,
de
honestissimo
genere
hominum,
hoc
est
de
aratoribus,
ea
iura
constituebas
quae
omnibus
aliis
essent
contraria?
Vtrum
est
aequius,
decumanum
petere
an
aratorem
repetere?
iudicium
integra
re
an
perdita
fieri?
eum
qui
manu
quaesierit,
an
eum
qui
digito
sit
licitus
sit
licitus
Vq
(
prob.
Ziel.
l.c.
):
licitus
sit
rell.
possidere?
quid
?
qui
singulis
iugis
arant,
qui
ab
opere
ipsi
non
recedunt,—quo
in
numero
magnus
ante
te
praetorem
numerus
ac
ac
VO
:
om.
p
rell.
magna
multitudo
Siculorum
fuit,—
quid
facient
cum
dederint
Apronio
quod
poposcerit?
relinquent
arationes,
relinquent
Larem
familiarem
suum?
venient
Syracusas
,
ut
te
praetore
videlicet
aequo
iure
Apronium
,
delicias
ac
vitam
tuam,
iudicio
recuperatorio
persequantur?
28
verum
esto:
reperietur
aliqui
aliqui
VO
:
aliquis
p
rell.
fortis
et
experiens
arator,
qui,
cum
tantum
dederit
decumano
quantum
ille
deberi
dixerit,
iudicio
repetat
et
poenam
octupli
persequatur:
exspecto
vim
edicti,
severitatem
praetoris:
faveo
aratori,
cupio
octupli
damnari
Apronium
.
quid
tandem
postulat
arator?
nihil
nisi
ex
edicto
iudicium
in
octuplum.
quid
Apronius
?
non
recusat.
quid
praetor?
iubet
recuperatores
reicere.
'
decurias
scribamus
exscribamus
cO
.'
quas
decurias?
'de
cohorte
mea
reicies,'
inquit.
'
quid
?
ista
cohors
cohors
ista
V
quorum
hominum
est?'
Volusi
haruspicis
et
Corneli
medici
et
horum
canum
quos
tribunal
meum
vides
lambere;
nam
de
conventu
nullum
umquam
iudicem
nec
recuperatorem
dedit;
iniquos
decumanis
aiebat
omnis
esse
aiebat
omnis
esse
V
:
esse
aiebat
omnes
esse
O
:
esse
aiebat
omnes
ck
(
non
p
):
omnes
dicebat
esse
p
qui
ullam
agri
glebam
possiderent.
veniendum
erat
ad
eos
contra
Apronium
qui
nondum
nondum
VO
:
nondum
etiam
p
rell.
Aproniani
convivi
crapulam
exhalassent.O
praeclarum
et
commemorandum
iudicium!
o
severum
edictum!
o
tutum
perfugium
aratorum!
29
atque
ut
intellegatis
cuius
modi
ista
iudicia
in
octuplum,
cuius
modi
istius
de
cohorte
recuperatores
existimati
sint,
sic
attendite.
ecquem
putatis
decumanum
decumanum
putatis
O
,
hac
licentia
permissa
ut
tantum
ab
aratore
quantum
poposcisset
auferret,
plus
quam
deberetur
poposcisse?
considerate
cum
vestris
animis
vosmet
ipsi
ecquem
putetis,
praesertim
cum
id
non
solum
avaritia
avaritia
VcO
:
sine
avaritia
p
rell.
sed
etiam
imprudentia
accidere
potuerit.
multos
necesse
est.
at
ego
omnis
dico
plus,
ac
multo
plus
ac
multo
plus
VcO
:
om.
rell.
(
habet
p
omnis
plus
quam
dec.
abst.
mediis
omissis
)
,
quam
decumam
decumam
VO
:
-as
p
rell.
abstulisse.
cedo
mihi
unum
ex
triennio
praeturae
tuae
qui
octupli
damnatus
sit.
damnatus
?
immo
vero
in
quem
iudicium
ex
edicto
tuo
postulatum
sit.
nemo
erat
videlicet
aratorum
qui
iniuriam
sibi
factam
queri
posset,
nemo
decumanorum
qui
grano
amplius
sibi
quam
sibi
quam
Vp
rell.
:
quam
sibi
O
deberetur
deberi
professus
esset.
immo
vero
contra
rapiebat
et
asportabat
quantum
a
quoque
volebat
Apronius
,
omnibus
autem
locis
aratores
spoliati
ac
vexati
querebantur;
neque
tamen
ullum
iudicium
reperietur.
30
quid
est
hoc?
tot
tot
(
ante
viri)
cO
:
om.
rell.
viri
fortes
honesti
gratiosi,
tot
Siculi
,
tot
equites
Romani
,
ab
homine
nequissimo
ac
turpissimo
laesi
poenam
octupli
sine
ulla
dubitatione
commissam
non
persequebantur?
quae
causa,
quae
ratio
est?
una
illa,
iudices,
quam
videtis,
quod
ultro
etiam
inlusos
se
et
inrisos
irrisos
cOk
:
irritos
p
rell.
ab
iudicio
discessuros
videbant.
etenim
quod
esset
iudicium,
cum
ex
Verris
turpissimo
flagitiosissimoque
comitatu
tres
recuperatorum
nomine
adsedissent
adseculae
istius,
non
a
patre
ei
traditi
sed
a
meretricula
commendati?
31
ageret
videlicet
causam
arator;
nihil
sibi
frumenti
ab
Apronio
relictum,
bona
sua
etiam
direpta,
se
pulsatum
verberatumque
diceret;
conferrent
viri
boni
capita,
de
comissatione
loquerentur
inter
se
ac
de
mulierculis,
si
quas
a
praetore
abeuntis
possent
deprehendere;
res
agi
videretur.
surrexisset
Apronius
,
nova
dignitas
publicani,
non
ut
decumanus
squaloris
plenus
ac
pulveris,
sed
unguentis
oblitus,
vino
vigiliisque
languidus;
omnia
primo
motu
ac
spiritu
suo
vini
unguenti
corporis
odore
complesset.
dixisset
haec
quae
volgo
dicere
solebat,
non
se
decumas
emisse,
sed
bona
fortunasque
aratorum,
non
se
decumanum
esse
Apronium
,
sed
Verrem
alterum
dominum
illorum
ac
tyrannum.
quae
cum
dixisset,
illi
viri
optimi
viri
optimi]
optiliu
O
:
viri
auct.
Halm.
secl.
Kays.
de
cohorte
istius
recuperatores
non
de
absolvendo
Apronio
deliberarent,
sed
quaererent
ecquo
modo
petitorem
ipsum
Apronio
condemnare
possent
condemnare
possent
cOq
:
condemnarent
pk
.
32
hanc
tu
licentiam
diripiendorum
aratorum
cum
decumanis,
hoc
est
cum
Apronio
permisisses,
ut
quantum
vellet
posceret,
quantum
poposcisset
auferret,
hoc
tibi
defensionis
ad
iudicium
tuum
comparabas,
habuisse
te
edictum
recuperatores
daturum
in
octuplum
in
octuplum
daturum
O
?
si
mehercule
mehercules
O
(§46
infra
)
ex
omni
copia
conventus
Syracusani
,
splendidissimorum
honestissimorumque
hominum
hon.
hominum
cO
:
hom.
hon.
p
rell.
,
faceres
potestatem
aratori
non
modo
reiciendi
sed
etiam
sumendi
recuperatores,
tamen
tamen
codd.
praeter
O
(iam)
hoc
novum
genus
iniuriae
ferre
nemo
posset,
te,
cum
tuos
omnis
fructus
publicano
tradidisses
et
rem
de
manibus
amisisses,
tum
bona
tua
repetere
ac
persequi
lite
atque
iudicio.
33
cum
vero
verbo
iudicium
sit
in
edicto,
re
quidem
vera
re
vera
quidem
O
tuorum
comitum,
hominum
nequissimorum,
conlusio
cum
decumanis,
sociis
tuis
atque
adeo
procuratoribus,
tamen
audes
ullius
mentionem
iudici
ment.
iudici
O
p
k
(
prob.
Ziel.
p.
195):
iud.
ment.
rell.
facere?
praesertim
cum
id
non
modo
oratione
mea
sed
etiam
re
ipsa
refellatur,
quod
in
tantis
incommodis
aratorum
iniuriisque
decumanorum
nullum
ex
isto
praeclaro
edicto
non
modo
factum
sed
ne
postulatum
quidem
iudicium
invenitur
quod...
invenitur
cO
:
cum...
inveniatur
p
rell.
.
34
erit
tamen
in
aratores
lenior
quam
videtur.
nam
qui
in
decumanos
octupli
iudicium
se
daturum
edixit,
idem
habuit
in
edicto
se
in
aratorem
in
quadruplum
daturum.
quis
hunc
audet
dicere
aratoribus
infestum
aut
inimicum
fuisse?
quanto
lenior
est
quam
in
publicanum!
edixit
ut,
quod
decumanus
edidisset
sibi
dari
oportere,
id
ab
aratore
magistratus
Siculus
exigeret.
quid
est
reliqui
est
reliqui
c
[
F
]
p
rell.
:
reliqui
est
O
iudici
quod
in
aratorem
dari
possit
possit
O
:
posset
rell.
(iii,
§140)
?
'
non
malum
est,'
inquit,
'esse
istam
formidinem,
ut,
cum
exactum
sit
ab
aratore,
tamen
ne
se
commoveat
reliquus
metus
iudici
sit.'
si
iudicio
vis
a
me
exigere,
remove
Siculum
magistratum:
si
hanc
vim
adhibes,
quid
opus
est
iudicio?
quis
porro
erit
quin
quin
p
k
:
qui
O
:
qui
non
rell.
malit
decumanis
tuis
dare
quod
poposcerint,
quam
ab
adseculis
tuis
quadruplo
quadruplo
cO
:
quadrupli
rell.
condemnari?
35
illa
vero
praeclara
est
clausula
edicti,
quod
omnium
controversiarum
quae
essent
inter
aratorem
et
decumanum,
si
uter
velit,
edicit
se
recuperatores
daturum.
primum
quae
potest
esse
controversia,
cum
is
qui
petere
debet
aufert,
et
cum
is
non
quantum
debetur
sed
quantum
commodum
est
aufert,
ille
autem
unde
ablatum
est
iudicio
suum
recuperare
nullo
modo
potest?
deinde
in
hoc
homo
luteus
etiam
callidus
ac
veterator
esse
vult,
quod
ita
scribit,
SI
VTER
VOLET
velit
Oq
,
RECVPERATORES
DABO.
quam
lepide
se
furari
putat!
Vtrique
facit
potestatem,
sed
utrum
ita
scripserit,
'si
uter
volet'
an
'si
decumanus
volet
dec.
velit
O
,'
nihil
interest;
arator
enim
tuos
istos
recuperatores
numquam
volet.
36
quid
?
illa
cuius
modi
sunt
quae
ex
tempore
ab
Apronio
admonitus
edixit?
Q.
Septicio
,
honestissimo
equite
Romano
,
resistente
Apronio
et
adfirmante
se
plus
decuma
non
daturum,
exoritur
peculiare
edictum
repentinum,
ne
quis
frumentum
de
area
tolleret
antequam
cum
decumano
pactus
esset.
ferebat
hanc
quoque
iniquitatem
septicius
et
imbri
frumentum
corrumpi
in
area
patiebatur,
cum
illud
edictum
repente
uberrimum
et
quaestuosissimum
nascitur,
ut
an
te
Kalendas
Sextilis
omnis
decumas
ad
aquam
deportatas
haberent.
37
hoc
edicto
non
Siculi
,
nam
eos
quidem
superioribus
edictis
satis
perdiderat
atque
adflixerat,
sed
isti
ipsi
equites
Romani
qui
suum
ius
retinere
se
contra
Apronium
posse
erant
arbitrati,
splendidi
homines
et
aliis
praetoribus
gratiosi,
vincti
Apronio
traditi
sunt.
attendite
enim
cuius
modi
edicta
sint.
NE
TOLLAT,
inquit,
EX
AREA,
NISI
ERIT
PACTVS.
satis
haec
magna
vis
est
ad
inique
paciscendum;
malo
enim
plus
dare
quam
non
mature
ex
area
tollere.
at
ista
vis
Septicium
et
non
nullos
septici
similis
non
coercet,
qui
ita
dicunt,
'
non
non
cO
:
ne
p
rell.
tollam
potius
quam
paciscar.'
his
hoc
opponitur
opponitur
cO
:
apponitur
p
rell.
,
'
deportatum
habeas
ante
Kalendas
Sextilis
.'
deportabo
igitur.
'
Nisi
pactus
eris,
non
commovebis.'
sic
deportandi
dies
praestituta
tollere
cogebat
ex
area:
prohibitio
prohibitio
cO
:
cohibitio
p
rell.
tollendi,
nisi
pactus
esset,
vim
adhibebat
pactioni,
non
voluntatem.
38
iam
vero
illud
non
solum
contra
legem
Hieronicam
nec
solum
contra
consuetudinem
superiorum,
sed
etiam
contra
omnia
iura
Siculorum
,
quae
habent
a
senatu
populoque
Romano
,
ne
quis
extra
suum
forum
vadimonium
promittere
cogatur.
statuit
iste
ut
arator
decumano
quo
quo
cO
:
quod
p
rell.
vellet
decumanus
vadimonium
promitteret,
ut
hic
quoque
Apronio
,
cum
ex
Leontino
usque
usque
ad
O
Lilybaeum
aliquem
vadaretur,
ex
miseris
aratoribus
calumniandi
quaestus
accederet.
quamquam
illa
fuit
ad
calumniam
singulari
consilio
reperta
ratio,
quod
edixerat
ut
aratores
iugera
sationum
suarum
profiterentur.
quae
res
cum
ad
pactiones
iniquissimas
magnam
vim
habuit,
sicut
ostendam,
neque
ostendam
neque
cO
:
ostendemus
nec
p
rell.
ad
ullam
utilitatem
rei
publicae
pertinuit,
tum
vero
ad
calumnias,
in
quas
omnes
inciderent
quos
vellet
Apronius
.
39
Vt
enim
quisque
contra
voluntatem
eius
dixerat,
ita
in
eum
iudicium
de
professione
iugerum
postulabatur,
cuius
iudici
metu
magnus
a
multis
frumenti
numerus
ablatus
magnaeque
pecuniae
coactae
sunt;
non
quo
iugerum
numerum
vere
profiteri
esset
difficile
aut
amplius
etiam
profiteri,
quid
enim
in
eo
periculi
esse
posset
esse
posset
p
rell.
:
possit
esse
O
(§161
infra
)
?
sed
causa
erat
iudici
postulandi
quod
ex
edicto
professus
non
esset.
iudicium
autem
quod
fuerit
isto
praetore,
si
quae
cohors
et
qui
comitatus
fuerit
meministis,
scire
debetis.
quid
igitur
est
quod
ex
hac
iniquitate
novorum
edictorum
intellegi
velim,
iudices?
iniuriamne
factam
sociis?
at
videtis.
auctoritatem
superiorum
repudiatam?
non
audebit
negare.
40
tantum
Apronium
Apron.
t
m
O
isto
praetore
potuisse?
confiteatur
necesse
est.
sed
vos
fortasse,
quod
vos
lex
commonet,
id
in
hoc
loco
quaeretis,
num
quas
ex
hisce
rebus
pecunias
ceperit.
docebo
cepisse
maximas,
omnisque
eas
iniquitates
de
quibus
antea
dixi
sui
quaestus
causa
constituisse
vincam
vincam
cO
:
convincam
p
al.
,
si
prius
illud
propugnaculum
quo
contra
omnis
meos
impetus
usurum
se
putat
ex
defensione
eius
deiecero.
'
Magno
,'
inquit,
'decumas
vendidi.'
quid
ais
ais
om.
O
?
an
tu
decumas,
homo
audacissime
atque
amentissime,
vendidisti?
tu
partis
eas
quas
te
senatus
populusque
Romanus
voluit,
an
fructus
integros
atque
adeo
bona
fortunasque
aratorum
omnis
vendidisti?
si
palam
praeco
iussu
tuo
praedicasset
non
decumas
frumenti
sed
dimidias
venire
partis,
et
ita
emptores
accessissent
ut
ad
dimidias
partis
emendas,
si
pluris
vendidisses
tu
dimidias
quam
ceteri
decumas,
cuinam
mirum
videretur?
quid
?
si
Quid
si
VO
:
Quid
vero
si
p
edd.
praeco
decumas
pronuntiavit,
re
vera,—hoc
est
lege,
edicto,
condicione,—plus
etiam
quam
dimidiae
venierunt,
tamen
tamenne
malit
Muell.
(§49
infra
)
hoc
tibi
praeclarum
putabis,
te
pluris
quod
non
licebat
quam
ceteros
quod
oportebat
vendidisse?
pluris
decumas
vendidisti
decum.
vend.
cO
(
prob.
Ziel.
):
vend.
decum.
Vp
rell.
quam
ceteri.
41
quibus
rebus
id
adsecutus
es?
innocentia?
aspice
aedem
Castoris
;
deinde,
si
audes,
fac
mentionem
innocentiae.
diligentia
?
codicis
lituras
tui
contemplare
in
Stheni
Thermitani
nomine;
deinde
aude
te
dicere
diere
aude
te
V
diligentem.
ingenio
?
qui
testis
interrogare
interrogare
VO
:
-ari
p
rell.
priore
actione
nolueris
et
iis
tacitus
tacitus
VcO
:
tacitum
rell.
(et
iis...
malueris
om.
p
)
os
tuum
praebere
malueris,
quamvis
et
te
et
patronos
tuos
ingeniosos
esse
dicito.
quare
igitur
id
quod
ais
adsecutus
es?
Magna
est
laus
est
laus
V
:
enim
est
laus
p
:
enim
laus
est
qr
si
superiores
consilio
vicisti,
posterioribus
exemplum
atque
auctoritatem
reliquisti.
tibi
fortasse
idoneus
fuit
nemo
quem
imitarere;
at
te
videlicet
inventorem
rerum
optimarum
ac
principem
imitabuntur
omnes.
42
quis
arator
te
praetore
decumam
dedit?
quis
duas?
quis
non
maximo
se
adfectum
beneficio
putavit
cum
tribus
decumis
pro
una
defungeretur,
praeter
paucos
qui
propter
societatem
furtorum
tuorum
tuorum
om.
V
nihil
omnino
dederunt?
vide
inter
importunitatem
tuam
senatusque
bonitatem
quid
intersit.
senatus
cum
temporibus
rei
publicae
cogitur
ut
decernat
ut
alterae
decumae
exigantur,
ita
decernit
ut
pro
his
decumis
pecunia
pro
his
dec.
pec.
VO
:
pec.
pro
his
dec.
p
rell.
solvatur
aratoribus,
ut,
quod
quod
V
:
quo
cO
p
plus
sumitur
quam
debetur,
id
emi
non
auferri
putetur:
tu
cum
tot
decumas
non
senatus
consulto,
sed
novis
edictis
tuis
nefariisque
institutis
exigeres
et
eriperes,
magnum
te
fecisse
arbitrare
arbitrare
VO
:
-abare,
-abere
p
rell.
si
pluris
vendideris
quam
L.
Hortensius
,
pater
istius
Q.
Hortensi
,
quam
Cn.
Pompeius
,
quam
C.
Marcellus
C.
Marc.
VO
:
M.
Marc.
rell.
,
qui
ab
aequitate,
ab
lege,
ab
institutis
non
recesserunt?
43
an
tibi
unius
anni
aut
bienni
ratio
fuit
habenda
fuit
habenda
VO
:
habenda
fuit
p
rell.
,
salus
provinciae,
commoda
rei
frumentariae,
ratio
rei
publicae
in
posteritatem
in
posteritatem
VcO
:
in
posterum
p
k
fuit
neglegenda?
cum
rem
ita
constitutam
accepisses
ut
et
populo
Romano
satis
frumenti
ex
Sicilia
suppeditaretur
et
aratoribus
tamen
arare
atque
agros
colere
expediret,
quid
effecisti,
quid
adsecutus
es?
Vt
populo
Romano
nescio
quid
te
praetore
praetore
VO
:
om.
p
k
ad
decumas
accederet,
deserendas
arationes
relinquendasque
curasti.
successit
tibi
L.
Metellus
.
tu
innocentior
quam
Metellus
?
tu
laudis
et
honoris
cupidior?
tibi
enim
consulatus
quaerebatur,
Metello
paternus
honos
et
avitus
neglegebatur.
multo
minoris
vendidit
non
modo
quam
tu,
sed
etiam
quam
qui
ante
te
te
om.
Vq
(§18
supra
)
vendiderunt.
quaero
,
si
ipse
excogitare
non
potuerat
potuerat
VO
:
poterat
rell.
quem
ad
modum
quam
plurimo
venderet,
ne
tua
quidem
recentia
proximi
praetoris
vestigia
persequi
poterat,
ut
tuis
praeclaris
abs
te
principe
inventis
et
excogitatis
edictis
atque
institutis
uteretur?
44
ille
vero
tum
se
minime
Metellum
fore
putavit
putavit
V
:
putabit
O
:
putasset
p
rell.
si
te
ulla
in
re
imitatus
esset;
qui
ab
urbe
Roma
,
quod
nemo
umquam
post
hominum
memoriam
fecit,
cum
sibi
in
provinciam
proficiscendum
putaret,
litteras
ad
Siciliae
civitates
civitates
Siciliae
V
miserit,
per
quas
hortatur
et
rogat
ut
arent,
ut
serant.
in
beneficio
praetor
praetor
VO
:
p
r
p
:
populi
Romani
rell.
(i,
§4)
hoc
petit
aliquanto
ante
adventum
suum
et
simul
ostendit
se
lege
Hieronica
venditurum,
hoc
est
in
omni
ratione
decumarum
nihil
istius
istius
V
:
isti
p
rell.
simile
facturum.
atque
haec
non
cupiditate
aliqua
scribit
inductus
ut
in
alienam
provinciam
mittat
litteras
litteras
mittat
V
ante
tempus,
sed
consilio,
ne,
si
tempus
sationis
praeterisset,
granum
ex
ex
cO
:
de
V
:
in
rell.
(ii,
§§24,
189;
iii,
§141;
iv,
§7)
provincia
Sicilia
nullum
haberemus.
45
cognoscite
Metelli
litteras.
recita
Recita
om.
V
.
EPISTVLA
L.
METELLI.
hae
litterae,
iudices,
L.
Metelli
,
quas
audistis,
hoc
quantum
est
ex
Sicilia
frumenti
hornotini
exaraverunt:
glebam
commosset
in
agro
decumano
Siciliae
nemo,
si
Metellus
hanc
epistulam
non
misisset.
quid
?
Metello
divinitus
hoc
venit
in
mentem
an
ab
Siculis
a
Siculis
V
,
qui
Romam
frequentissimi
convenerant,
negotiatoribusque
a
negotiatoribus
V
Siciliae
doctus
est?
quorum
quanti
conventus
ad
Marcellos
,
antiquissimos
Siciliae
patronos,
quanti
ad
Cn.
Pompeium
tum
tum
Maius,
edd.
recc.
:
tuum
V
:
om.
rell.
consulem
designatum,
ceterosque
illius
provinciae
necessarios
fieri
soliti
sint,
quis
ignorat?
quod
quidem,
iudices,
nullo
umquam
de
homine
factum
est,
ut
absens
accusaretur
ab
iis
palam
quorum
in
bona
liberosque
summum
imperium
potestatemque
haberet.
tanta
vis
erat
iniuriarum
ut
homines
quidvis
perpeti
quam
non
de
istius
improbitate
deplorare
et
conqueri
mallent.
46
quas
litteras
cum
ad
omnis
civitates
prope
suppliciter
misisset
Metellus
,
tamen
antiquum
modum
sationis
nulla
ex
parte
adsequi
adsequi
VcO
:
exsequi
rell.
potuit;
diffugerant
enim
permulti,
id
quod
ostendam,
nec
solum
arationes
sed
etiam
sedes
suas
patrias
istius
iniuriis
exagitati
reliquerant.
non
mehercule
mehercules
O
(§32
supra
)
augendi
augendi
criminis
VO
:
crim.
aug.
p
rell.
criminis
causa,
iudices,
dicam,
sed,
quem
ipse
accepi
ipse
accepi
VO
:
accepi
ipse
rell.
oculis
animoque
sensum,
hunc
vere
apud
vos
et,
ut
potero,
planissime
exponam.
47
nam
cum
quadriennio
post
in
Siciliam
venissem,
sic
mihi
adfecta
visa
est
ut
eae
eae
Vp
:
esse
O
:
hae
rell.
terrae
solent
in
quibus
bellum
acerbum
diuturnumque
versatum
est.
quos
ego
campos
antea
collisque
nitidissimos
viridissimosque
vidissem,
hos
ita
vastatos
nunc
ac
desertos
videbam
ut
ager
ipse
cultorem
desiderare
ac
lugere
dominum
videretur.
Herbitensis
ager
et
Hennensis
,
Murgentinus
,
Assorinus
,
Imacharensis
,
Agyrinensis
ita
relictus
erat
ex
maxima
parte
ut
ut
ex
maxima
parte
O
non
solum
iugorum
iugorum
V
(§121
infra
):
iugerum
rell.
sed
etiam
dominorum
multitudinem
quaereremus;
Aetnensis
vero
ager,
qui
solebat
esse
cultissimus,
et,
quod
caput
est
rei
frumentariae,
campus
Leontinus
,—cuius
antea
ante
V
(ii,
§82;
iii,
§§24,
63)
species
haec
erat
ut,
cum
obsitum
vidisses,
annonae
caritatem
non
vererere,—sic
erat
deformis
atque
horridus
ut
in
uberrima
Siciliae
parte
Siciliam
quaereremus;
labefactarat
enim
vehementer
aratores
iam
superior
annus,
proximus
vero
funditus
everterat.
48
tu
mihi
etiam
audes
mentionem
facere
decumarum?
tu
in
tanta
improbitate
in
tanta
improb.
cO
:
om.
rell.
(
unde
vulg.
tu
in
tanta
acerbitate)
,
in
tanta
acerbitate,
in
tot
ac
ac
O
:
et
p
rell.
(§53)
tantis
iniuriis,
cum
in
arationibus
et
in
earum
rerum
iure
provincia
Sicilia
consistat,
eversis
funditus
aratoribus,
relictis
agris,
cum
in
provincia
tam
locuplete
ac
referta
non
modo
rem
sed
ne
spem
quidem
ullam
reliquam
cuiquam
feceris,
aliquid
te
populare
putabis
putas
al.
in
mg.
Lamb.
1584
habere
cum
dices
dices
p
rell.
:
dicis
Oq
al.
in
mg.
Lamb.
1584
te
pluris
quam
ceteros
decumas
vendidisse?
quasi
vero
aut
populus
Romanus
hoc
voluerit
aut
senatus
hoc
tibi
tibi
hoc
O
mandaverit,
ut,
cum
omnis
aratorum
fortunas
decumarum
nomine
eriperes,
in
posterum
fructu
illo
commodoque
rei
frumentariae
frum.
rei
O
populum
Romanum
privares
rem
publicam
privares
O,
al.
in
mg.
Lamb.
1584
,
deinde,
si
quam
partem
tuae
praedae
ad
summam
decumarum
addidisses,
bene
de
re
publica
bene
de
re
pub.
cO
:
om.
p
rell.
,
bene
de
populo
Romano
meritus
viderere.
atque
Atque
cO
:
atque
haec
p
rell.
perinde
loquor
quasi
in
eo
sit
iniquitas
eius
reprehendenda,
quod
propter
gloriae
cupiditatem,
ut
aliquos
summa
frumenti
decumani
vinceret,
acerbiorem
legem,
duriora
edicta
interposuerit,
omnium
superiorum
auctoritatem
repudiarit.
49
Magno
tu
decumas
vendidisti.
quid
?
si
doceo
te
non
minus
domum
tuam
avertisse
quam
Romam
misisse
decumarum
nomine,
quid
habet
populare
oratio
oratio
O
(§48
supra
):
ratio
p
rell.
tua,
cum
ex
provincia
populi
Romani
aequam
partem
tu
tibi
sumpseris
ac
ac
O
:
atque
p
rell.
populo
Romano
miseris?
quid
?
si
duabus
partibus
doceo
te
amplius
frumenti
abstulisse
quam
populo
Romano
misisse,
tamenne
putamus
patronum
tuum
in
hoc
crimine
cerviculam
iactaturum
et
populo
se
ac
coronae
ac
coronae
cO
:
ad
coronam
rell.
daturum?
haec
vos
antea
ante
p
,
iudices,
audistis,
verum
fortasse
ita
audistis
ut
auctorem
rumorem
haberetis
sermonemque
omnium
omnium
codd.
(
prob.
Ziel.
p.
195):
hominum
ed.
Asc.
1511,
Mueller
.
cognoscite
nunc
innumerabilem
pecuniam
frumentario
nomine
ereptam,
ut
simul
illam
quoque
eius
vocem
improbam
agnoscatis
qui
se
uno
quaestu
decumarum
omnia
sua
pericula
redempturum
esse
dicebat.
50
audivimus
hoc
iam
diu,
iudices:
nego
quemquam
esse
vestrum
vestrum
esse
O
quin
saepe
audierit
socios
istius
fuisse
decumanos.
nihil
aliud
arbitror
falso
in
istum
esse
dictum
ab
iis
qui
male
de
isto
existimarint
existimarunt
O
,
nisi
hoc.
nam
socii
putandi
sunt
quos
inter
res
communicata
est:
ego
rem
totam
fortunasque
aratorum
omnis
omnes
aratorum
O
istius
fuisse
dico,
Apronium
Veneriosque
servos,—quod
isto
praetore
fuit
novum
genus
publicanorum,—ceterosque
decumanos
procuratores
istius
quaestus
et
administros
administros
cO
:
ministros
p
rell.
rapinarum
fuisse
dico
fuisse
dico
cO
:
dico
fuisse
p
rell.
.
51
'
quo
modo
hoc
doces?'
quo
modo
ex
illa
locatione
illa
locatione
O
:
loc.
ill.
rell.
columnarum
docui
istum
esse
esse
om.
p
k
praedatum:
opinor,
ex
eo
maxime
quod
iniquam
legem
novamque
dixisset.
quis
enim
umquam
conatus
est
iura
omnia
et
consuetudinem
omnium
commutare
cum
vituperatione
sine
quaestu?
Pergam
atque
atque]
et
O
insequar
longius.
iniqua
lege
vendebas,
quo
pluris
venderes.
cur
addictis
iam
addictis
iam
O
:
iam
addictis
p
rell.
et
venditis
decumis,
cum
iam
ad
summam
decumarum
nihil,
ad
tuum
quaestum
multum
posset
accedere,
subito
atque
ex
tempore
nova
nascebantur
edicta?
nam
ut
vadimonium
decumano,
quocumque
is
vellet,
promitteretur,
ut
ex
area,
nisi
pactus
esset,
arator
ne
tolleret,
ut
ante
ut
ante
cO
:
ante
p
Kalendas
Sextilis
decumas
deportatas
haberet
haberet
O
:
haberent
p
rell.
,
haec
omnia
iam
venditis
decumis
anno
tertio
te
edixisse
dico;
quae
si
rei
publicae
causa
faceres,
in
vendundo
vendundo
Op
rell.
:
vendendo
edd.
essent
pronuntiata;
quia
tua
causa
faciebas,
quod
erat
imprudentia
praetermissum,
id
quaestu
ac
tempore
admonitus
reprehendisti
deprehend.
cO
.
52
illud
vero
cui
probari
potest,
te
sine
tuo
quaestu,
ac
maximo
quaestu,
tantam
tuam
infamiam,
tantum
capitis
tui
fortunarumque
tuarum
tuarum
cO
:
om.
p
rell.
periculum
neglexisse
ut,
cum
totius
Siciliae
cotidie
gemitus
querimoniasque
audires,
cum,
ut
ipse
dixisti,
reum
te
fore
putares,
cum
huiusce
iudici
discrimen
ab
opinione
tua
non
abhorreret,
paterere
tamen
aratores
indignissimis
iniuriis
vexari
ac
diripi?
profecto
,
quamquam
es
singulari
crudelitate
et
audacia,
tamen
abs
te
totam
abalienari
abalienari
Vc
:
alienari
p
rell.
provinciam,
tot
homines
honestissimos
ac
locupletissimos
ac
locuplet.
cO
:
om.
Vp
rell.
(ii,
§23;
infra
25;
iii,
§§97,
186;
iv,
§25)
tibi
inimicissimos
fieri
nolles,
nisi
hanc
rationem
et
cogitationem
salutis
tuae
pecuniae
cupiditas
ac
praesens
illa
praeda
superaret.
53
etenim
quoniam
summam
ac
ac
VO
:
et
p
rell.
numerum
iniuriarum
vobis,
iudices,
non
possum
expromere
expromere
cO
:
exponere
rell.
,
singillatim
autem
de
unius
cuiusque
incommodo
dicere
infinitum
est,
genera
ipsa
iniuriarum,
quaeso,
cognoscite.
Nympho
est
Centuripinus
,
homo
gnavus
et
industrius,
experientissimus
ac
diligentissimus
arator
et
exper.
arator
(
om.
ac
dilig.)
V
(
Ziel.
p.
195)
.
is
cum
arationes
magnas
conductas
haberet,
quod
homines
etiam
locupletes,
sicut
ille
est,
in
Sicilia
facere
consuerunt,
easque
magna
impensa
magnoque
instrumento
tueretur,
tanta
ab
isto
iniquitate
oppressus
est
ut
non
modo
arationes
relinqueret,
sed
etiam
ex
Sicilia
profugeret
Romamque
una
cum
multis
ab
isto
eiectis
veniret.
fecit
ut
decumanus
Nymphonem
negaret
ex
edicto
illo
illo
VO
:
om.
p
k
praeclaro,
quod
nullam
ad
aliam
rem
nisi
ad
huius
modi
quaestus
pertinebat,
numerum
iugerum
professum
esse.
54
Nympho
cum
se
vellet
aequo
aequo
vellet
V
iudicio
defendere,
dat
iste
viros
optimos
recuperatores,
eundem
illum
medicum
Cornelium
,
is
est
Artemidorus
Pergaeus
,
qui
in
sua
patria
dux
isti
istius
O
quondam
et
magister
ad
spoliandum
spoliandum
VO
:
despol.
p
rell.
:
expol.
q
Dianae
templum
fuit,
et
haruspicem
Volusium
Volusium
VcO
:
Volusianum
rell.
et
Valerium
praeconem.
Nympho
antequam
plane
constitit
condemnatur.
quanti
fortasse
quaeritis.
nulla
erat
edicti
poena
certa:
frumenti
eius
omnis
omnis
eius
O
quod
in
areis
esset.
sic
Apronius
decumanus
non
decumam
debitam,
non
frumentum
remotum
atque
celatum,
sed
tritici
Vll
milia
medimnum
ex
Nymphonis
arationibus
edicti
poena,
non
redemptionis
aliquo
iure
tollit.
55
Xenonis
Menaeni
,
nobilissimi
hominis,
uxoris
fundus
erat
colono
locatus;
colonus,
quod
decumanorum
iniurias
ferre
non
poterat,
ex
agro
profugerat.
Verres
in
Xenonem
iudicium
dabat
illud
suum
damnatorium
de
iugerum
professione.
Xeno
ad
se
pertinere
negabat;
fundum
elocatum
esse
dicebat.
dabat
Dat
V
iste
iudicium,
SI
PARERET
pareret
Vp
:
paret
cOqr
IVGERA
EIVS
FVNDI
PLVRA
ESSE
QVAM
COLONVS
ESSET
PROFESSVS,
tum
uti
ut
Vqr
Xeno
damnaretur.
dicebat
ille
non
modo
se
non
arasse
se
non
arasse
VcO
:
non
arasse
se
p
,
id
quod
satis
satis
cp
et
pler.
:
satum
V
:
sat
O
esse
eius
O
erat,
sed
nec
dominum
eius
esse
fundi
nec
locatorem;
uxoris
uxoris
VcO
:
uxorem
p
rell.
esse;
eam
ipsam
suum
negotium
gerere,
ipsam
locavisse.
defendebat
Xenonem
homo
summo
splendore
et
summa
auctoritate
praeditus,
M.
Cossutius
.
iste
nihilo
minus
iudicium
HS
IDDD
HS
i333
V
:
HċSċ
lxxx
p
:
om.
cO
dabat.
ille
tametsi
recuperatores
de
cohorte
latronum
sibi
parari
videbat,
tamen
iudicium
se
accepturum
se
accepturum
VO
:
accept.
se
p
rell.
esse
dicebat.
tum
iste
maxima
maxima
cO
:
magna
Prisc.
vulg.
voce
Veneriis
imperat,
ut
Xeno
audiret,
dum
res
iudicetur
iudicetur
cO
:
iudicaretur
rell.
hominem
ut
ut
om.
V
(
Ziel.
p.
195)
adservent
asservent
VcOp
:
asservarent
corr.
p
rell.
;
cum
iudicata
sit,
ad
se
ut
adducant;
et
illud
simul
ait
ait
V
:
dixit
p
rell.
(§69
infra
)
,
se
non
putare
illum,
si
propter
divitias
poenam
damnationis
contemneret,
etiam
virgas
contempturum.
hac
ille
vi
et
hoc
metu
adductus
tantum
decumanis
dedit
quantum
iste
imperavit.
56
Polemarchus
est
Murgentinus
,
vir
bonus
atque
honestus.
ei
Ei
V
:
is
rell.
cum
pro
iugeribus
quinquaginta
medimna
DCC
decumae
imperarentur,
quod
recusabat,
domum
ad
istum
in
ius
eductus
est,
et,
cum
iste
etiam
cubaret,
in
cubiculum
introductus
est,
quod
nisi
mulieri
et
decumano
patebat
alii
nemini.
ibi
cum
pugnis
et
calcibus
concisus
esset,
qui
DCC
medimnis
decidere
noluisset,
mille
promisit.
Eubulidas
est
Grospus
Grospus
V
:
graspus
O
:
grosphus
p
Centuripinus
,
homo
cum
virtute
et
nobilitate
domi
suae,
tum
etiam
pecunia
princeps.
huic
homini,
iudices,
honestissimae
civitatis
honest.
civ.
om.
V
;
v,
§117
(
Am.
J.
Ph.
xxvi.
431)
honestissimo
non
modo
frumenti
scitote
sed
etiam
etiam
cO
:
om.
V
rell.
(§§1,
23
supra
)
vitae
et
sanguinis
tantum
relictum
esse
quantum
Aproni
libido
tulit;
nam
vi
malo
plagis
adductus
est
ut
frumenti
daret,
non
quantum
deberet
deberet
O
p
k
:
vellet
V
:
haberet
d
,
sed
quantum
cogeretur.
57
Sostratus
et
Numenius
et
Nymphodorus
eiusdem
civitatis
cum
ex
agris
tres
fratres
consortes
profugissent,
quod
iis
his
VO
plus
frumenti
imperabatur
quam
quantum
exararant,
hominibus
coactis
in
eorum
arationes
Apronius
venit,
omne
instrumentum
diripuit,
familiam
abduxit,
pecus
abegit.
postea
cum
cum
VO
:
quam
rell.
ad
eum
Nymphodorus
venisset
Aetnam
et
oraret
ut
sibi
sua
restituerentur,
hominem
corripi
ac
suspendi
iussit
in
oleastro
quodam,
quae
est
arbor,
iudices,
Aetnae
in
foro.
tam
diu
pependit
in
arbore
socius
amicusque
populi
Romani
in
sociorum
urbe
ac
foro,
colonus
aratorque
vester
noster
O
(§64
infra
)
,
quam
diu
voluntas
Aproni
tulit.
58
genera
genera
codd.
:
sūmā
(summam)
O
(
cf.
i,
§110
g
n
is
(generis)
S
:
iuris
V
)
iam
dudum
innumerabilium
iniuriarum,
iudices,
singulis
nominibus
profero,
infinitam
multitudinem
iniuriarum
praetermitto.
vos
ante
oculos
animosque
vestros
tota
Sicilia
decumanorum
hos
impetus,
aratorum
direptiones,
huius
importunitatem,
Aproni
regnum
proponite.
contempsit
Siculos
;
non
duxit
homines
nec
ipsos
ad
persequendum
vehementis
fore,
et
vos
eorum
iniurias
iniurias
eorum
V
leviter
laturos
existimavit.
59
esto
;
falsam
de
illis
habuit
opinionem,
malam
de
vobis;
verum
tamen,
cum
de
Siculis
male
mereretur,
civis
Romanos
coluit,
iis
indulsit,
eorum
voluntati
et
gratiae
deditus
fuit.
iste
civis
Romanos
?
at
nullis
inimicior
aut
infestior
fuit.
Mitto
vincla,
mitto
carcerem,
mitto
verbera,
mitto
securis,
crucem
denique
illam
praetermitto
quam
iste
civibus
Romanis
testem
humanitatis
in
eos
ac
benivolentiae
suae
voluit
esse,—mitto,
inquam,
haec
omnia
atque
in
aliud
dicendi
tempus
reicio;
de
decumis,
de
civium
Romanorum
condicione
in
arationibus
disputo;
qui
quem
ad
modum
essent
accepti,
iudices,
audistis
ex
ipsis;
bona
sibi
erepta
esse
esse
om.
V
dixerunt
dixerunt
VO
:
dixere
rell.
.
60
verum
haec,
quoniam
eius
modi
eius
modi
VcO
:
huiusmodi
p
al.
(iv,
§6)
causa
fuit
causa
fuit
cO
:
casus
fuit
V
:
casus
ad.
fuit
p
k
,
ferenda
sunt,
nihil
valuisse
aequitatem,
nihil
consuetudinem;
damna
denique,
iudices,
nulla
tanta
sunt
quae
non
viri
fortes
ac
magno
et
libero
fortes
magno
ac
libero
O
animo
adfecti
ferenda
arbitrentur
arbitrentur
Vp
:
-arentur
cO
.
quid
si
equitibus
Romanis
non
obscuris
neque
ignotis,
sed
honestis
et
inlustribus
manus
ab
Apronio
isto
praetore
sine
ulla
dubitatione
adferebantur?
quid
exspectatis,
quid
amplius
a
me
amplius
a
me
VO
:
a
me
amplius
p
rell.
dicendum
putatis?
an
id
agendum
agendum
est
V
ut
eo
celerius
de
isto
transigamus
quo
maturius
ad
Apronium
possimus
possim
V
,
id
quod
ego
ego
om.
Vpk
(v,
§72)
pervenire
VcO
:
venire
p
rell.
illi
iam
in
Sicilia
pollicitus
sum,
pervenire?
qui
C.
Matrinium
,
iudices,
summa
virtute
hominem,
summa
industria,
summa
gratia,
Leontinis
in
publico
publico
s.l.
p2
biduum
tenuit.
A
Q.
Apronio
A
Q.
Apronio
Madv.
edd.
:
Atque
Apronio
Opk
al.
:
quo
Apronio
V
:
a
quo
Apr.
coni.
Klotz
,
iudices,
homine
in
dedecore
nato,
ad
turpitudinem
educato,
ad
Verris
flagitia
libidinesque
accommodato,
equitem
Romanum
scitote
biduum
cibo
tectoque
prohibitum,
biduum
Leontinis
in
foro
custodiis
in
custodiis
V
(§140
infra
)
Aproni
retentum
atque
adservatum,
neque
ante
dimissum
quam
ad
condicionem
condicionem
VO
:
-es
rell.
eius
depectus
depectus
p
(
corr.
ex
depactus):
despectus
V
:
deiectus
cO
est.
61
nam
quid
ego
de
Q.
Lollio
,
iudices,
dicam
dicam
iudices
O
(§§25,
80)
,
equite
Romano
spectato
atque
honesto?
clara
res
est
quam
dicturus
sum,
tota
Sicilia
celeberrima
atque
notissima.
qui
cum
araret
in
Aetnensi
,
cumque
is
ager
Apronio
cum
ceteris
agris
esset
traditus,
equestri
vetere
illa
auctoritate
et
gratia
fretus
adfirmavit
se
decumanis
plus
quam
deberet
non
daturum.
refertur
eius
sermo
ad
Apronium
.
enim
vero
iste
ridere
ac
mirari
Lollium
nihil
de
Matrinio
,
nihil
de
ceteris
rebus
audisse.
mittit
ad
hominem
Venerios
.
hoc
quoque
attendite,
apparitores
a
praetore
adsignatos
habuisse
decumanum,
si
hoc
hoc
VcO
:
om.
p
rell.
mediocre
argumentum
videri
potest
istum
decumanorum
nomine
ad
suos
quaestus
esse
abusum.
adducitur
a
Veneriis
atque
adeo
attrahitur
Lollius
,
commodum
commodum
Lamb.
marg.
1584:
commodo
O
(
i.
e.
-dū):
commode
p
rell.
praeter
V
postmodum.
(Postmodum
cum...
recubuisset,
statuitur
Klotz
)
cum
Apronius
e
palaestra
redisset,
et
in
triclinio
quod
in
foro
Aetnae
straverat
recubuisset.
statuitur
Lol-
Iius
in
illo
tempestivo
gladiatorum
convivio.
62
non
mehercule
mehercle
O
haec
quae
loquor
crederem,
iudices,
tametsi
vulgo
audieram,
nisi
mecum
ipse
senex,
cum
mihi
atque
huic
voluntati
accusationis
meae
lacrimans
lacrumans
V
gratias
ageret,
summa
cum
auctoritate
esset
locutus.
statuitur
,
ut
dico,
eques
Romanus
annos
prope
Lxxxx
natus
in
Aproni
convivio,
cum
interea
Apronius
caput
atque
os
suum
unguento
confricaret
confricaret
O
:
perfricaret
p
rell
.
.
'
quid
est,
Lolli
?'
inquit;
'tu
nisi
malo
coactus
recte
facere
nescis?'
homo
quid
ageret,
taceret
Quid
est...
taceret
in
mg.
p2
:
om.
q
responderet,
quid
faceret
denique
illa
aetate
et
auctoritate
praeditus
nesciebat.
Apronius
interea
cenam
ac
pocula
poscebat;
servi
autem
eius,
qui
et
moribus
isdem
essent
quibus
dominus
et
eodem
genere
ac
loco
nati,
praeter
oculos
Lolli
haec
omnia
ferebant.
ridere
convivae,
cachinnare
ipse
Apronius
,
nisi
forte
existimatis
eum
in
vino
ac
ludo
ludo
scripsi
:
lucro
cO
p
:
lustro
Lgg.
5,
27:
lustris
Muell.
(
cf.
Post
Red.
ad
Senat.
§13):
luxu
vulg.
non
risisse
qui
nunc
in
periculo
atque
atque
O
exitio
suo
risum
tenere
non
possit
istis
O
.
ne
multa,
iudices:
his
contumeliis
scitote
Q.
Lollium
coactum
ad
Aproni
leges
condicionesque
venisse.
63
Lollius
aetate
et
morbo
impeditus
ad
testimonium
dicendum
venire
non
potuit.
quid
opus
est
Lollio
?
nemo
hoc
nescit,
nemo
tuorum
amicorum,
nemo
abs
te
productus,
nemo
abs
te
interrogatus
nunc
se
primum
hoc
dicet
hoc
dicet
p
rell.
(
prob.
Ziel.
p.
195):
diceret
(
om.
hoc)
O
audire.
M.
Lollius
,
filius
eius
eius
filius
O
,
adulescens
lectissimus,
praesto
est:
huius
verba
audietis.
nam
Q.
Lollius
,
eius
eiusdem
O
filius,
qui
Calidium
accusavit,
adulescens
et
bonus
et
fortis
et
in
primis
ac
in
primis
O
disertus,
cum
his
iniuriis
contumeliisque
contumeliis
iniuriisque
O
(§95
infra
)
commotus
in
Siciliam
esset
profectus,
in
itinere
occisus
est.
cuius
mortis
causam
fugitivi
sustinent,
re
quidem
vera
nemo
in
Sicilia
dubitat
quin
eo
sit
occisus
quod
habere
clausa
non
potuerit
sua
consilia
de
Verre
.
iste
porro
non
dubitabat
quin
is,
qui
alium
antea
ante
p
k
(ii,
§82)
studio
adductus
accusasset,
sibi
advenienti
praesto
esset
futurus,
cum
esset
parentis
iniuriis
et
domestico
et
domestico
s.
l.
p2
dolore
commotus.
64
iamne
intellegitis,
iudices,
quae
pestis,
quae
immanitas
in
vestra
nostra
O
(§57
supra
)
antiquissima
fidelissima
proximaque
provincia
versata
sit?
iam
iamne
al.
in
mg.
Lamb.
1584
videtis
quam
ob
causam
Sicilia
,
tot
hominum
antea
furta
furta
antea
O
rapinas
iniquitates
ignominiasque
perpessa,
hoc
non
potuerit
novum
ac
singulare
atque
incredibile
genus
iniuriarum
contumeliarumque
perferre
perferre
cO
:
ferre
p
rell.
?
iam
omnes
intellegunt
cur
universa
provincia
defensorem
suae
salutis
eum
quaesiverit
cuius
iste
fidei
diligentiae
perseverantiae
nulla
ratione
eripi
possit.
tot
iudiciis
interfuistis,
tot
homines
nocentis
et
improbos
accusatos
et
vestra
et
superiorum
memoria
scitis
esse:
ecquem
vidistis,
ecquem
audistis
in
tantis
furtis,
in
tam
apertis,
in
tanta
audacia,
in
tanta
impudentia
in
tanta
audac.
in
tanta
impud.
cO
:
in
tanta
impud.
om.
rell.
:
tanta
aud.
tanta
imp.
vulg.
esse
versatum
esse
versatum
om.
O
:
secl.
Muell.,
Ziel.
p.
195
?
65
Apronius
stipatores
Venerios
secum
habebat;
ducebat
eos
circum
civitates;
publice
sibi
convivia
parari
apparari
Muell.
(i,
§65)
,
sterni
triclinia,
et
in
foro
sterni
iubebat;
eo
vocari
eo
vocari
O
:
evocari
p
rell.
:
eo
evocari
Muell.
homines
honestissimos
non
solum
Siculos
sed
etiam
equites
Romanos
,
ut,
quicum
quicum
cO
:
quocum
p
rell.
vivere
vivere
cO
:
inire
convivium
p
rell.
:
convivari
Madvig
:
bibere
Luterbacher
nemo
umquam
nisi
turpis
impurusque
voluisset,
ad
eius
convivium
spectatissimi
atque
honestissimi
viri
tenerentur.
haec
tu,
omnium
mortalium
profligatissime
ac
ac
codd.
:
et
edd.
perditissime,
cum
scires,
cum
audires
cotidie,
cum
videres,
si
sine
tuo
quaestu
maximo
fierent,
cum
tanto
periculo
tuo
tuo
periculo
O
fieri
paterere
atque
concederes?
tantum
apud
te
quaestus
Aproni
,
tantum
eius
sermo
inquinatissimus
et
blanditiae
flagitiosae
valuerunt
ut
numquam
animum
tuum
cura
tuarum
fortunarum
tuarum
fort.
p
rell.
praeter
O
(
pr.
fortunarum
tuarum,
dein
corr.
m.
1;
Div.
§2)
cogitatioque
tangeret?
66
cernitis
,
iudices,
quod
et
quantum
incendium
decumanorum
impetu
non
solum
per
agros
sed
etiam
per
reliquas
fortunas
aratorum,
neque
neque
cOk
:
non
p
rell.
solum
per
bona
sed
etiam
per
iura
libertatis
et
civitatis
isto
praetore
pervaserit.
videtis
pendere
alios
ex
arbore,
pulsari
alios,
alios
autem
alios,
alios
autem
scripsi
:
alios
autem
codd.
praeter
O
(autem
alios):
alios
aut
etiam
Francius
verberari,
porro
alios
in
publico
custodiri,
destitui
alios
in
convivio,
condemnari
alios
a
medico
et
praecone
praetoris;
bona
tamen
interea
nihilo
minus
eorum
omnium
ex
agris
auferri
ac
diripi.
quid
est
hoc?
populi
Romani
imperium?
praetoriae
pretor
imperium
O
(
eC,
credo,
PċRċ)
leges
praetoriae
leges
scripsi,
O
secutus,
in
quo
est
ċprċ,
ut
iii,
§17:
populi
Romani
leges
rell.,
edd.
,
iudicia?
[socios
socios
(sotios)
O
:
om.
rell.
:
iudicia
in
socios
fidelis,
provinciam
suburbanam
Muell.,
Halmium
secutus
:
leges?
iudicia?
socii
fideles?
provincia
suburbana?
vulg.
fidelis,
provincia
suburbana].
nonne
omnia
potius
eius
modi
sunt
sunt
om.
O
edd.
quae,
si
Athenio
rex
fugitivorum
rex
fugitiv.
cO
:
om.
rell.
edd.
vicisset,
in
Sicilia
non
fecisset?
non
,
inquam,
iudices,
esset
ullam
partem
istius
nequitiae
fugitivorum
insolentia
consecuta.
privatim
hoc
modo:
quid?
publice
civitates
tractatae
quem
ad
modum
sunt?
Audistis
permulta,
iudices,
testimonia
civitatum,
et
reliquarum
audietis.
67
ac
primum
de
Agyrinensi
populo
fideli
et
inlustri
breviter
cognoscite.
Agyrinensis
est
in
primis
honesta
Siciliae
civitas
hominum
ante
hunc
praetorem
locupletium
summorumque
aratorum.
eius
agri
decumas
cum
emisset
idem
Apronius
,
Agyrium
venit.
qui
cum
apparitoribus
eo
et
vi
ac
minis
eo
et
vi
ac
minis
scripsi
(et
cum
vi
Halm
):
eo
et
cum
agminis
V
:
eo
cum
vi
ac
minis
pqk
forte
recte
(
cf.
ii,
§42):
vi
ac
minis
eo
O
et
Lamb.
in
mg.
1584
(
Cl.
Rev.
xviii.
p.
26)
venisset,
poscere
pecuniam
grandem
coepit
ut
accepto
lucro
discederet;
nolle
se
negoti
quicquam
habere
dicebat,
sed
accepta
pecunia
velle
velle
cO
:
om.
p
vulg.
quam
primum
in
aliam
civitatem
occurrere
in
aliam
civ.
occurrere
V
:
in
om.
p
rell.
:
aliam
civ.
occupare
O
edd.
recc.
.
sunt
omnes
omnes
VO
:
homines
p
rell.
Siculi
non
contemnendi,
si
per
nostros
magistratus
liceat,
sed
homines
et
et
(
ante
satis)
om.
V
:
et
fortes
satis
p
k
sed
cum
signis
transp.
p
satis
fortes
et
plane
et
satis
plane
p
codd.
praeter
V,
in
quo
est
sed
plane
(
Am.
J.
Ph.
xxviii.
144)
frugi
ac
sobrii,
et
in
primis
haec
civitas
de
qua
loquor,
iudices.
68
itaque
homini
homini
VcO
:
homini
impr.
p
rell.
improbissimo
respondent
Agyrinenses
sese
decumas
ei
quem
ad
modum
deberent
daturos:
lucrum,
cum
ille
magno
praesertim
praes.
magno
O
emisset,
non
addituros.
Apronius
certiorem
facit
istum
cuia
res
erat
erat
VO
:
erat
quid
rei
esset
p
rell.
.
statim
,
tamquam
coniuratio
aliqua
Agyri
contra
rem
publicam
facta
aut
legatus
praetoris
pulsatus
esset,
ita
Agyrio
magistratus
et
quinque
primi
accitu
istius
evocantur.
veniunt
Syracusas
;
praesto
est
Apronius
;
ait
eos
ipsos
qui
venissent
contra
edictum
praetoris
fecisse.
quaerebant
,
quid?
respondebat
se
ad
recuperatores
esse
dicturum.
iste
aequissimus
homo
formidinem
illam
suam
miseris
Agyrinensibus
iniciebat:
recuperatores
se
de
cohorte
sua
daturum
minabatur.
Agyrinenses
,
viri
fortissimi,
iudicio
iudicio
VO
(iii,
§60):
iudicium
p
rell.
se
passuros
esse
dicebant.
69
ingerebat
iste
Artemidorum
Cornelium
medicum
et
Tlepolemum
Cornelium
pictorem
Artemidorum...
pictorem
VO
(
nisi
quod
Artemidolorum
habet
V,
ut
ċTċ
lepodemum
O
):
Artemidorum
medicum
Cornelium
pictorem
et
Tlepolemum
p
rell.
et
eius
modi
eiusmodi
O
:
huiusce
modi
V
:
huiusm.
p
(ii,
§184)
recuperatores,
quorum
civis
Romanus
nemo
erat,
sed
Graeci
sacrilegi
iam
pridem
improbi,
repente
Cornelii
.
videbant
Agyrinenses
,
quicquid
ad
eos
recuperatores
Apronius
attulisset,
illum
perfacile
probaturum:
condemnari
cum
istius
invidia
infamiaque
malebant
quam
ad
eius
condiciones
pactionesque
accedere.
quaerebant
quae
in
verba
recuperatores
daret.
respondebat
,
Sl
PARERET
si
pareret
cO
(separẽt)
al.
(§55
supra
;
Div.
§56):
si
paret
V
edd.
ADVERSVS
EDICTVM
FECISSE;
qua
in
re
qua
in
re
p
k
:
in
qua
re
V
:
qua
re
cO
:
quae
(
d
)
se
in
iud.
Lamb.
in
mg.
1584
(
falso
ex
N
)
in
iudicio
dicturum
esse
aiebat
aiebat
VcO
:
dicebat
rell.
(§55
supra
)
.
iniquissimis
verbis,
improbissimis
recuperatoribus
conflictari
malebant
quam
quicquam
cum
isto
sua
voluntate
decidere.
summittebat
iste
Timarchidem
qui
moneret
eos,
si
saperent,
ut
transigerent.
pernegabant
.
'
quid
ergo?
in
singulos
HS
quinquagenis
milibus
damnari
mavultis?'
Malle
dicebant.
tum
iste
clare
omnibus
audientibus,
'
qui
damnatus
erit,'
inquit,
'virgis
ad
necem
caedetur.'
hic
illi
flentes
rogare
atque
orare
coeperunt
ut
sibi
suas
suas
sibi
O
segetes
fructusque
omnis
arationesque
vacuas
Apronio
tradere
liceret,
ut
ipsi
sine
ignominia
molestiaque
discederent.
70
hac
lege,
iudices,
decumas
vendidit
Verres
.
dicat
licet
Licet
dicat
O
Hortensius
,
si
volet,
magno
Verrem
decumas
decumas
VcO
:
om.
rell.
vendidisse.
haec
condicio
fuit
isto
praetore
aratorum,
ut
secum
praeclare
agi
arbitrarentur
si
vacuos
agros
Apronio
tradere
liceret;
multas
enim
cruces
propositas
effugere
cupiebant.
quantum
Apronius
edidisset
edixisset
V
deberi,
tantum
ex
edicto
dandum
erat.
etiamne
si
plus
edidisset
edixisset
V
quam
quantum
natum
esset?
etiam
,
quando
magistratus
Etiam
quando
mag.
V
:
Etiam.
Quo
modo?
Magistr.
p
rell.
(
cf.
iii,
§3)
ex
istius
istius
VcO
:
ipsius
p
rell.
edicto
exigere
debebant.
at
arator
At
arator
VO
:
ab
aratore
petere
p
rell.
repetere
poterat.
verum
poterat
poterat
vero
V
Artemidoro
recuperatore.
quid
si
minus
dedisset
dedisset
(edid.
O
)
arator
VO
:
arator
dedisset
p
rell.
arator
quam
poposcisset
Apronius
?
iudicium
in
aratorem
in
quadruplum.
ex
quo
iudicum
numero?
ex
cohorte
praetoria
praeclara
hominum
honestissimorum.
quid
amplius?
minus
te
iugerum
professum
esse
dico:
recuperatores
reice,
quod
adversus
edictum
feceris.
ex
quo
numero?
ex
eadem
cohorte.
quid
erit
extremum?
si
damnatus
eris,
atque
adeo
cum
damnatus
eris
atque
adeo
cum
damnatus
eris
V
:
om.
p
rell.
,—nam
dubitatio
damnationis
illis
recuperatoribus
quae
poterat
esse?—virgis
te
ad
necem
caedi
necesse
erit.
his
legibus,
his
condicionibus
erit
quisquam
tam
stultus
qui
decumas
venisse
arbitretur,
qui
aratori
novem
partis
reliquas
factas
esse
existimet,
qui
non
intellegat
istum
sibi
quaestui
praedaeque
habuisse
bona
possessiones
fortunasque
fortunasque
O
:
fortunas
rell.
aratorum?
virgarum
metu
Agyrinenses
quod
imperatum
esset
facturos
se
esse
dixerunt.
71
accipite
nunc
quid
imperarit,
et
dissimulate,
si
potestis,
vos
intellegere
ipsum
praetorem,
id
quod
tota
Sicilia
perspexit
id
quod...
perspexit
O
:
et
quod...
perspexerit
p
rell.
,
redemptorem
decumarum
atque
adeo
aratorum
dominum
ac
regem
fuisse.
imperat
Agyrinensibus
ut
decumas
ipsi
publice
accipiant,
Apronio
lucrum
dent.
si
magno
emerat,
quoniam
tu
es
qui
diligentissime
pretia
pretia
dilig.
O
exquisisti,
qui,
ut
ais,
magno
vendidisti,
quare
putabas
emptori
lucrum
addi
oportere?
esto
,
putabas:
quam
ob
rem
imperabas
ut
adderent?
quid
est
aliud
capere
et
et
om.
O
(
cf.
§91)
conciliare
pecunias,
in
quo
te
lex
tenet,
si
hoc
non
est,
vi
atque
imperio
cogere
invitos
lucrum
dare
alteri,
hoc
est
pecuniam
dare?
72
quid
tum?
Apronio
Quid
tum
Apr.
O
:
age
quid
tum
si
Apr.
p
rell.
,
deliciis
praetoris,
lucelli
aliquid
iussi
sunt
dare.
putatote
Apronio
datum,
si
Apronianum
lucellum
ac
non
praetoria
praeda
vobis
videbitur.
imperas
ut
decumas
accipiant,
Apronio
dent
lucri
lucri
O
:
lucrum
rell.
tritici
medimnum
medimnum
(
et
13)
Hotom.
edd.
:
medium
O
:
medimna
rell.
XXXIII.
quid
est
hoc
hoc
est
O
(iv,
§143)
?
Vna
civitas
ex
uno
agro
plebis
Romanae
prope
menstrua
cibaria
praetoris
imperio
donare
Apronio
cogitur
cogitur?
Muell.
.
tu
magno
decumas
vendidisti,
cum
tantum
lucri
decumano
sit
datum?
profecto
,
si
pretium
exquisisses
diligenter
tum
cum
vendebas,
x
medimnum
potius
addidissent
quam
HS
DC
postea.
Magna
praeda
videtur:
audite
reliqua
et
diligenter
attendite,
quo
minus
miremini
Siculos
re
necessaria
coactos
auxilium
a
patronis,
ab
consulibus
ab
consul.
cO
:
consul.
p
rell.
,
ab
senatu,
ab
legibus,
ab
iudiciis
petivisse.
73
Vt
probaret
Apronius
hoc
triticum
quod
ei
dabatur,
imperat
Agyrinensibus
Verres
ut
in
medimna
singula
dentur
Apronio
HS.
quid
est
hoc?
tanto
numero
frumenti
lucri
nomine
lucri
nomine
cO
:
in
luc.
nom.
pk
imperato
et
expresso,
nummi
praeterea
exiguntur
exiguntur
O,
al.
in
mg.
Lamb.
1584:
-entur,
-antur
p
rell.
ut
probetur
frumentum?
an
poterat
non
modo
Apronius
,
sed
quivis,
exercitui
si
metiendum
metiendum
cO
:
metiundum
p
rell.
esset,
improbare
Siculum
frumentum,
quod
illi
ex
area,
si
vellet,
admetiri
metiri
O
licebat?
frumenti
tantus
numerus
imperio
tuo
datur
et
cogitur.
non
est
satis;
nummi
praeterea
imperantur.
dantur
.
Parum
est.
pro
decumis
hordei
alia
pecunia
cogitur;
iubes
HS
xxx
lucri
dari.
ita
ab
una
civitate
vi
minis
imperio
iniuriaque
praetoris
eripiuntur
tritici
medimnum
XXXIII
et
praeterea
HS
LX.
at
haec
obscura
sunt
malim
At
haec
obscura
sunt.
Num,
si
omnes...
esse
possunt
quae
tu
&c.?
?
aut,
si
omnes
homines
velint,
obscura
esse
possunt?
quae
tu
palam
egisti,
in
conventu
imperasti,
omnibus
inspectantibus
coegisti;
qua
de
re
Agyrinenses
magistratus
et
quinque
primi,
quos
tu
tui
quaestus
causa
evocaras,
acta
et
imperia
tua
domum
ad
senatum
suum
renuntiaverunt;
quorum
renuntiatio
legibus
illorum
litteris
publicis
mandata
est;
quorum
legati,
homines
nobilissimi,
Romae
sunt,
qui
hoc
idem
pro
testimonio
dixerunt!
74
cognoscite
Agyrinensium
publicas
litteras,
deinde
testimonium
publicum
civitatis.
recita
.
LITTERAE
PUBLICAE,
TESTl-
MONIVM
PVBLICLU
M.
Animadvertistis
Recita...
publicum
om.
O
et
(
in
lac.
)
p
in
hoc
testimonio,
iudices,
Apollodorum
,
cui
Pyragro
cognomen
nomen
cO
est,
principem
suae
civitatis,
lacrimantem
testari
ac
dicere
numquam
post
populi
Romani
nomen
ab
Siculis
auditum
et
cognitum
Agyrinensis
contra
quemquam
infimum
civem
Romanum
dixisse
aut
fecisse
quippiam,
qui
nunc
contra
praetorem
populi
Romani
magnis
iniuriis
et
magno
dolore
publice
testimonium
dicere
cogerentur.
Vni
mehercule
huic
civitati,
Verres
,
obsistere
tua
defensio
non
potest
defensio
non
potest
O
(
Cluent.
§48):
defensione
non
potest
p
:
defensione
non
potes
rell.
;
tanta
auctoritas
est
in
eorum
hominum
fidelitate,
tantus
dolor
in
iniuria,
tanta
religio
in
testimonio.
verum
non
una
te
tantum
tantum
c,
t
m
O
:
om.
Vp
rell.
,
sed
universae
similibus
adflictae
iniuriis
et
iniuriis
et
V
:
om.
p
rell.
incommodis
civitates
civitates
VO
:
om.
p
rell.
legationibus
ac
testimoniis
publicis
persequuntur.
75
etenim
deinceps
videamus
Herbitensis
civitas
honesta
et
antea
copiosa
quem
ad
modum
spoliata
ab
isto
ac
vexata
sit.
at
quorum
hominum!
summorum
aratorum,
remotissimorum
a
foro,
iudiciis,
controversiis,
quibus
parcere
et
consulere,
homo
impurissime,
et
et
om.
V
quod
genus
hominum
studiosissime
conservare
debuisti.
primo
anno
venierunt
eius
agri
decumae
tritici
modium
modium
Zumpt,
edd.
:
ċNċ
O
:
me.
(medimnum)
V
:
medimna
rell.
istius
item
V
p
rell.
:
item
istius
cO
XVIII
Atidius
,
istius
item
minister
in
decumis,
cum
emisset
et
praefecti
nomine
cum
venisset
Herbitam
cum
Veneriis
,
locusque
ei
publice
quo
deverteretur
datus
esset,
coguntur
Herbitenses
ei
lucri
dare
lucri
dare
ei
O
tritici
modium
modium
edd.
:
M
V
:
mZZZ
c
:
nZZZ
O
:
modios
p
rell.
XXXVIII
DCCC
xxxviiiċdċccc
O
:
xxxvii
mi.
p
vulg.
,
cum
decumae
venissent
tritici
modium
XVIII.
atque
hoc
tantum
lucri
coguntur
dare
publice
tum
cum
iam
cum
iam
cOp
:
cum
V
privatim
privati
cO
aratores
ex
agris
spoliati
atque
exagitati
decumanorum
iniuriis
profugissent.
76
anno
secundo
cum
emisset
Apronius
decumas
tritici
modium
XXVDCCC
xxvċdċccc
O
:
xxvċ
miliaċ
dcccZZZ
p
:
xxv
mil.
q
et
ipse
Herbitam
cum
illa
sua
illa
sua
VcO
:
illa
p
rell.
praedonum
copia
manuque
venisset,
populus
publice
coactus
est
ei
conferre
lucri
tritici
modium
XXI
et
accessionis
HS
oo
oo.
de
accessione
dubito
an
Apronio
ipsi
data
sit
merces
operae
atque
impudentiae:
de
tritici
quidem
numero
tanto
quis
potest
dubitare
quin
ad
istum
praedonem
frumentarium
sicut
Agyrinense
frumentum
pervenerit?
anno
tertio
vero
in
hoc
agro
consuetudine
usus
est
regia.
solere
aiunt
reges
barbaros
Persarum
ac
Syrorum
pluris
uxores
habere,
his
is
V
autem
uxoribus
civitates
attribuere
hoc
modo:
haec
civitas
mulieri
in
mulieri
in
Hotom.
:
mulierem
V
:
mulieri
p
rell.
redimiculum
praebeat,
haec
in
collum,
haec
in
crinis.
ita
populos
habent
universos
non
solum
conscios
libidinis
suae,
verum
etiam
administros.
77
eandem
istius,
qui
se
regem
Siculorum
esse
dicebat,
licentiam
libidinemque
fuisse
cognoscite.
Aeschrionis
Syracusani
uxor
est
Pipa
Hippa?
Zielinski
,
cuius
nomen
istius
nequitia
tota
Sicilia
pervulgatum
pervulgatum
p
et
pler.
:
pervagatum
et
pervulgatum
V
(iii,
§129;
iv,
§64)
est;
de
qua
muliere
versus
plurimi
supra
tribunal
et
supra
praetoris
caput
scribebantur.
hic
Aeschrio
,
Pipae
vir
adumbratus,
in
Herbitensibus
decumis
novus
instituitur
publicanus.
Herbitenses
cum
viderent,
si
ad
Aeschrionem
pretium
resedisset
resedisset
VO
:
redisset
p
rell.
,
se
ad
arbitrium
libidinosissimae
mulieris
spoliatum
iri,
liciti
sunt
usque
adeo
usque
adeo
V
:
usque
eo
p
rell.
quoad
se
efficere
posse
arbitrabantur.
supra
adiecit
Supraiecit
O
Arus.
Mess.
Aeschrio
;
neque
enim
metuebat,
ne
praetore
Verre
decumana
mulier
damno
adfici
posset.
addicitur
medimnum
VIIIC
med.
viiic
cO
:
medimnis
∞
∞
p
,
dimidio
fere
pluris
quam
superiore
anno.
aratores
funditus
evertebantur,
et
eo
et
eo
codd.
praeter
V
(adeo)
magis
quod
iam
superioribus
annis
adflicti
erant
ac
paene
perditi.
intellexit
iste
ita
magno
venisse
ut
amplius
ab
Herbitensibus
exprimi
non
posset:
demit
de
capite
medimna
DC,
iubet
in
tabulas
pro
medimnum
VIIIC
referri
VIID.
78
hordei
decumas
eiusdem
agri
Docimus
emerat...
Docimus
s.l.
p2
emerat.
hic
est
Docimus
ad
quem
iste
deduxerat
Tertiam
,
Isidori
mimi
filiam,
vi
abductam
ab
Rhodio
tibicine.
huius
Tertiae
plus
etiam
quam
Pipae
,
plus
quam
ceterarum,
ac
prope
dicam
tantum
apud
istum
in
Siciliensi
praetura
auctoritas
potuit
quantum
in
urbana
Chelidonis
.
veniunt
Herbitam
duo
praetoris
aemuli
non
molesti,
muliercularum
deterrimarum
improbissimi
cognitores;
incipiunt
postulare,
poscere,
minari;
non
poterant
tamen,
cum
cuperent,
Apronium
imitari
imitari
Apronium
O
(§213
infra
)
;
Siculi
Siculos
non
tam
tam
om.
V
illi
tamen
O
pertimescebant.
cum
omni
ratione
tamen
illi
calumniarentur,
promittunt
Herbitenses
vadimonium
Syracusas
.
eo
posteaquam
ventum
est,
coguntur
Aeschrioni
,
hoc
est
Pipae
,
tantum
dare
quantum
erat
de
capite
demptum,
tritici
modium
IIID
C.
Mulierculae
publicanae
noluit
ex
decumis
nimium
lucri
dare,
ne
forte
ab
nocturno
suo
quaestu
animum
ad
vectigalia
redimenda
transferret.
79
transactum
putabant
Herbitenses
,
cum
iste,
'
quid
Quid?
Muell.
(§§128,
139
infra
):
sine
interrog.
vulg.
?
de
hordeo,'
inquit,
'et
de
et
de
cO
:
et
rell.
Docimo
,
amiculo
meo,
quid
cogitatis?'
atque
hoc
agebat
in
cubiculo,
iudices,
atque
in
lecto
lectulo
d
suo.
negabant
illi
quicquam
sibi
esse
mandatum.
'
non
audio:
numerate
HS.
xll.
xii
cO
:
xv
rell.
'
quid
facerent
miseri,
aut
quid
recusarent?
praesertim
cum
in
lecto
lectulo
p
decumanae
mulieris
vestigia
viderent
recentia,
quibus
illum
inflammari
ad
perseverandum
intellegebant.
ita
civitas
una
sociorum
atque
amicorum
duabus
deterrimis
mulierculis
Verre
praetore
vectigalis
fuit.
atque
ego
nunc
eum
frumenti
numerum
et
eas
pecunias
publice
pecunias
publice
O
:
publ.
pec.
rell.
decumanis
ab
Herbitensibus
datas
esse
dico;
quo
illi
frumento
et
quibus
pecuniis
tamen
ab
decumanorum
iniuriis
civis
suos
non
redemerunt.
perditis
enim
iam
iam
cO
:
om.
p
rell.
et
direptis
aratorum
bonis,
haec
decumanis
merces
dabatur
ut
aliquando
ex
eorum
agris
atque
ex
urbibus
abirent.
80
itaque
cum
Philinus
Herbitensis
,
homo
disertus
et
prudens
et
domi
nobilis,
de
calamitate
aratorum
et
de
fuga
et
de
reliquorum
paucitate
publice
diceret,
animadvertistis,
iudices,
gemitum
gemitum
iudices
O
(§§25,
61)
populi
Romani
,
cuius
frequentia
huic
causae
numquam
defuit.
qua
de
paucitate
aratorum
alio
loco
dicam:
nunc
illud
quod
praeterii
paene
praeterii
falso
vulg.
non
omnino
relinquendum
videtur.
nam
,
per
deos
immortalis,
quod
de
capite
iste
iste
cO
:
ipsi
p
rell.
dempsit,
quo
tandem
modo
vobis
non
modo
ferendum,
verum
etiam
audiendum
videtur?
81
Vnus
adhuc
fuit
post
Romam
conditam,
—di
immortales
faxint,
ne
sit
alter!—cui
res
publica
totam
se
totam
se
O
p
:
se
totam
edd.
traderet
temporibus
et
malis
coacta
domesticis,
L.
Sulla
.
hic
tantum
potuit
ut
nemo
illo
invito
nec
bona
nec
patriam
nec
vitam
retinere
posset;
tantum
animi
habuit
ad
audaciam
ut
dicere
in
contione
non
dubitaret,
bona
civium
Romanorum
cum
venderet,
se
praedam
suam
vendere.
eius
omnis
res
gestas
non
solum
obtinemus,
verum
etiam
propter
maiorum
incommodorum
et
calamitatum
metum
publica
auctoritate
defendimus:
unum
hoc
aliquot
senatus
consultis
consultis
senatus
O
reprehensum,
decretumque
est
ut,
quibus
ille
de
capite
dempsisset,
ii
pecunias
in
aerarium
referrent.
statuit
senatus
hoc
ne
illi
hoc,
ne
illi
edd.
pler.
(
sed
cf.
e.g.
§169
infra
)
quidem
esse
licitum
cui
concesserat
omnia,
a
a
om.
p
populo
factarum
ab
ipso
fact.
coni.
Hotom.
quaesitarumque
rerum
summas
imminuere.
82
illum
viris
fortissimis
iudicarunt
patres
conscripti
remittere
de
summa
non
potuisse:
te
mulieri
deterrimae
recte
remisisse
senatores
iudicabunt?
ille
,
de
quo
legem
legem
cO
:
lege
p
rell.
populus
Romanus
iusserat
ut
ipsius
voluntas
ei
posset
esse
pro
lege,
tamen
in
hoc
uno
genere
veterum
religione
legum
reprehenditur:
tu,
qui
omnibus
legibus
implicatus
tenebare,
libidinem
tibi
tuam
tuam
tibi
O
pro
lege
esse
voluisti?
in
illo
reprehenditur,
quod
ex
ea
pecunia
remiserit
quam
ipse
quaesierat:
tibi
concedetur,
qui
de
capite
vectigalium
populi
Romani
remisisti?
83
atque
in
hoc
genere
audaciae
multo
etiam
impudentius
in
decumis
Acestensium
versatus
est;
quas
cum
addixisset
eidem
illi
Docimo
,
hoc
est
Tertiae
Tertiae
cO
:
om.
p
rell.
,
tritici
modium
v,
et
accessionem
ascripsisset
HS
MD,
coegit
Acestensis
a
Docimo
tantundem
publice
accipere;
id
quod
ex
Acestensium
publico
testimonio
cognoscite.
recita
.
TESTMIONIVM
PV-
BLICU
M.
Audistis
Rec.
test.
pub.
p
(
man.
rec.
in
lacuna
ut
§168
infra
):
om.
rell.
quanti
decumas
acceperit
a
Docimo
civitas,
tritici
modium
v
et
accessionem:
cognoscite
nunc
quanti
se
vendidisse
rettulerit.
LEX
DECVMIS
VENDVNDIS
C.
VERRE
PR.
hoc
nomine
videtis
videtis
cO
:
vidistis
p
rell.
tritici
modium
CI3
CI3
CI3
mod.
viiii
O
:
modios
∞
∞
∞
milia
p
de
capite
esse
dempta,
quae
cum
de
populi
Romani
victu,
de
vectigalium
nervis,
de
sanguine
detraxisset
aerari,
Tertiae
mimae
condonavit.
Vtrum
impudentius
ab
sociis
abstulit
an
turpius
meretrici
dedit
an
improbius
populo
Romano
ademit
an
audacius
tabulas
publicas
commutavit?
ex
horum
severitate
te
ulla
vis
eripiet
aut
ulla
largitio?
non
eripiet
eripiat...
eripit
O
.
sed
si
eripuerit,
non
intellegis
haec
quae
iam
dudum
loquor
ad
aliam
quaestionem
atque
ad
peculatus
iudicium
pertinere?
84
itaque
hoc
mihi
reservabo
genus
totum
integrum
totum
integrum
VO
:
int.
totum
p
rell.
:
ad
illam
quam
institui
causam
frumenti
ac
decumarum
revertar.
qui
cum
agros
maximos
et
et
VO
:
ac
p
rell.
feracissimos
per
se
ipsum,
hoc
est
per
Apronium
,
Verrem
alterum,
depopularetur,
ad
minores
civitates
habebat
alios
quos
tamquam
canis
immitteret,
nequam
homines
et
improbos,
quibus
aut
frumentum
aut
pecuniam
publice
cogebat
dari.
A.
Valentius
est
in
Sicilia
interpres,
quo
iste
interprete
non
ad
linguam
Graecam
,
sed
ad
furta
et
flagitia
uti
solebat.
fit
hic
interpres
hic
interpres
VO
:
int.
hic
p
rell.
,
homo
levis
atque
egens,
repente
decumanus;
emit
agri
Liparensis
miseri
atque
ieiuni
decumas
tritici
medimnis
D
C.
Liparenses
vocantur;
ipsi
accipere
decumas
et
numerare
Valentio
coguntur
lucri
HS
xxx.
per
deos
immortalis,
utrum
tibi
sumes
ad
defensionem,
tantone
minoris
te
decumas
vendidisse
ut
ad
medimna
DC
HS
xxx
lucri
statim
sua
voluntate
civitas
adderet,
hoc
est
tritici
medimnum
med'
Vpq
:
mod'
(
ut
l.
21)
Or
ii,
an,
cum
magno
decumas
vendidisses,
te
expressisse
ab
invitis
Liparensibus
hanc
pecuniam?
85
sed
quid
ego
ex
te
quaero
quid
defensurus
sis,
potius
quam
cognoscam
ex
ipsa
civitate
quid
gestum
sit?
recita
testimonium
publicum
Liparensium
,
deinde
quem
ad
modum
nummi
Valentio
sint
dati.
TESTIMONIVM
PVBLICV
M.
Qvo
MODO
SOLVTVM
SIT,
EX
LITTERIS
PVBLICIS.
etiamne
haec
tam
parva
civitas,
tam
procul
a
a
(
ante
conspectu)
Vpq
:
om.
O
manibus
tuis
atque
a
conspectu
remota,
seiuncta
a
Sicilia
,
in
insula
inculta
tenuique
posita
posita
in
loco
V
,
cumulata
aliis
tuis
maioribus
iniuriis,
in
hoc
quoque
frumentario
genere
praedae
tibi
et
quaestui
fuit?
quam
tu
totam
insulam
cuidam
tuorum
sodalium
sicut
aliquod
munusculum
condonaras,
ab
hac
etiam
haec
frumentaria
lucra
tamquam
a
mediterraneis
exigebantur?
itaque
qui
tot
annis
agellos
suos
te
praetore
te
praetore
VO
:
ante
te
pr.
p
rell.
piratis
VcO
:
privatis
p
rell.
redimere
a
piratis
solebant,
idem
se
ipsos
a
te
a
te
p
rell.
praeter
V
(ab
te):
abs
te
vulg.
pretio
imposito
redemerunt.
86
quid
vero
vero
VcO
:
ergo
p
rell.
?
a
Tissensibus
,
perparva
ac
tenui
civitate,
sed
sed
VcO
:
et
p
rell.
aratoribus
laboriosissimis
frugalissimisque
hominibus,
nonne
plus
lucri
nomine
eripitur
quam
quantum
omnino
frumenti
omnino
frumenti
VO
:
frum.
omn.
p
rell.
exararant?
ad
quos
tu
decumanum
Diognetum
Venerium
misisti,
novum
genus
publicani.
cur
hoc
auctore
non
Romae
quoque
quoque
VcO
:
om.
p
rell.
servi
publici
ad
vectigalia
accedunt
accedunt
cO
:
accedant
Vp
rell.
?
anno
secundo
Tissenses
HS
xxi
lucri
dare
coguntur
inviti;
tertio
anno
xii
mod.
xii
mod'
cO
:
∞
∞
modium
p
:
varie
turbant
rell.
tritici
lucri
Diogneto
Venerio
dare
coacti
sunt.
hic
Diognetus
,
qui
ex
publicis
vectigalibus
tanta
lucra
facit,
vicarium
nullum
habet,
nihil
omnino
peculi.
vos
etiam
nunc
dubitate,
si
potestis,
utrum
tantum
numerum
tritici
Venerius
apparitor
istius
sibi
acceperit
an
huic
exegerit.
87
atque
haec
ex
publico
Tissensium
testimonio
cognoscite.
TESTIMONIVM
PVBLICVM
TISSENSIVM.
obscure
,
iudices,
praetor
ipse
decumanus
est,
cum
eius
apparitores
frumentum
a
civitatibus
exigant,
pecunias
imperent,
aliquanto
plus
ipsi
lucri
lucri
cO
:
om.
rell.
auferant
quam
quantum
populo
Romano
decumarum
nomine
daturi
sunt
sint
O
!
haec
aequitas
in
tuo
imperio
fuit,
haec
praetoris
praetoria?
Muell.
dignitas,
ut
servos
Venerios
Siculorum
dominos
esse
velles;
hic
dilectus,
hoc
discrimen
te
praetore
fuit,
ut
aratores
in
servorum
numero
essent,
servi
in
publicanorum.
88
quid
?
Amestratini
miseri,
impositis
ita
magnis
decumis
ut
ipsis
reliqui
nihil
fieret,
nonne
tamen
numerare
pecunias
coacti
sunt?
addicuntur
decumae
M.
Caesio
,
cum
adessent
legati
Amestratini
;
statim
cogitur
Heraclius
legatus
numerare
HS
XXII.
quid
hoc
est?
quae
est
ista
praeda,
quae
vis,
quae
direptio
sociorum?
si
erat
Heraclio
ab
senatu
mandatum
ut
emeret,
emisset:
si
non
erat,
qui
poterat
sua
sponte
pecuniam
numerare?
Caesio
renuntiat
se
dedisse.
89
cognoscite
renuntiationem
ex
litteris
publicis.
recita
.
ex
LITTERIS
PVBLICIS
Recita...
publicis
O
:
litterae
publicae
p
vulg.
.
quo
senatus
consulto
erat
hoc
legato
permissum?
nullo
.
cur
fecit?
coactus
est.
quis
hoc
dicit?
tota
civitas.
recita
testimonium
publicum.
TESTIMONIVM
PVBLICV
M.
Ab
hac
eadem
civitate
anno
secundo
simili
ratione
extortam
esse
pecuniam
et
sex
.
Vennonio
Sex.
Vennonio
p
al.
:
Sexto
Mimo
cO
datam
ex
eodem
testimonio
cognovistis.
at
Amestratinos
,
homines
tenuis,
cum
eorum
decumas
medimnis
DCCC
vendidisses
Bariobali
Venerio
—cognoscite
nomina
publicanorum!—cogis
eos
plus
lucri
addere
quam
quanti
venierant,
cum
magno
venissent.
dant
Bariobali
medimna
DCCCL
dcccl
cO
:
dccc
p
rell.
,
HS
M
D.
Profecto
numquam
iste
tam
amens
fuisset
ut
ex
agro
populi
Romani
plus
frumenti
servo
Venerio
quam
populo
Romano
tribui
pateretur,
nisi
omnis
ea
praeda
servi
nomine
ad
istum
ipsum
perveniret.
90
Petrini
,
cum
eorum
decumae
magno
addictae
essent,
tamen
invitissimi
P.
Naevio
Turpioni
,
homini
improbissimo,
qui
iniuriarum
Sacerdote
praetore
damnatus
est,
HS
lii
HS
lii
cO
:
HS
VII
p
rell.
dare
coacti
sunt.
itane
dissolute
decumas
vendidisti
ut,
cum
esset
medimnum
HS
xv,
venissent
autem
decumae
medimnum
III,
hoc
est
HS
xxxxv,
lucri
decumano
HS
r.ll
darentur?
at
permagno
decumas
eius
agri
vendidisti.
videlicet
gloriatur
non
Turpioni
lucrum
datum
esse,
sed
Petrinis
pecuniam
ereptam.
91
quid
?
Halicyenses
,
quorum
incolae
decumas
dant,
ipsi
agros
immunis
habent,
nonne
huic
eidem
Turpioni
,
cum
decumae
c
med.
venissent,
HS
xv
dare
coacti
sunt?
si
id
quod
maxime
vis
posses
probare,
haec
ad
decumanos
lucra
venisse,
nihil
te
attigisse,
tamen
hae
pecuniae
per
vim
atque
iniuriam
tuam
captae
et
et
secl.
Muell.
(§71
supra
):
esset
O
conciliatae
tibi
fraudi
ac
damnationi
esse
deberent;
cum
vero
hoc
nemini
persuadere
possis,
te
tam
amentem
fuisse
ut
Apronium
et
et
O
:
ac
p
rell.
Turpionem
,
servos
homines,
tuo
liberumque
tuorum
periculo
divites
fieri
velles,
dubitaturum
quemquam
existimas
quin
illis
emissariis
haec
tibi
omnis
pecunia
quaesita
sit?
92
Segestam
item
ad
immunem
civitatem
Venerius
Symmachus
decumanus
immittitur.
is
ab
isto
litteras
adfert,
ut
sibi
contra
omnia
senatus
consulta,
contra
omnia
iura
contra
omnia
iura
om.
Op
(
hic
et
sen.
cons.)
,
contraque
legem
Rupiliam
extra
forum
vadimonium
promittant
aratores.
audite
litteras
quas
ad
Segestanos
miserit.
LITTERAE
C.
VERRIS.
hic
Venerius
quem
ad
modum
aratores
eluserit,
ex
una
pactione
hominis
honesti
gratiosique
cognoscite;
in
eodem
enim
enim
p
rell.
:
om.
O
genere
sunt
cetera.
93
Diocles
est
Panhormitanus
,
Phimes
cognomine,
homo
inlustris
ac
nobilis
nobilis
cO
:
nobilis
arator
p
rell.
(
om.
Arabat)
.
arabat
is
agrum
conductum
in
Segestano
;
nam
commercium
in
eo
agro
nemini
est;
conductum
habebat
HS
sex
milibus.
pro
decuma
Pro
decuma
om.
cO
,
cum
pulsatus
a
Venerio
esset,
decidit
decidit
cO
:
dedit
rell.
HS
xvi
et
medimnis
medimnis
om.
codd.
DCLIIII.
id
ex
tabulis
ipsius
ipsius
tabulis
O
cognoscite.
NOMEN
DIOCLIS
PANHORMITANI.
huic
eidem
Symmacho
C.
Annaeus
Brocchus
senator,
homo
eo
splendore,
ea
virtute,
qua
omnes
existimatis,
nummos
praeter
frumentum
coactus
est
dare.
Venerione
servo
te
praetore
talis
vir,
senator
populi
Romani
,
quaestui
fuit?
94
hunc
ordinem
si
dignitate
antecellere
non
existimabas,
ne
hoc
quidem
sciebas,
iudicare?
antea
cum
equester
ordo
iudicaret,
improbi
et
rapaces
magistratus
in
provinciis
inserviebant
publicanis;
ornabant
eos
qui
qui
cO
:
quicunque
rell.
in
operis
erant;
quemcumque
equitem
Romanum
in
provincia
viderant,
beneficiis
ac
liberalitate
prosequebantur;
neque
tantum
illa
res
nocentibus
proderat
quantum
obfuit
multis,
cum
aliquid
contra
utilitatem
eius
ordinis
voluntatemque
fecissent.
retinebatur
hoc
tum
nescio
quo
modo
quasi
communi
consilio
ab
illis
diligenter,
ut,
qui
unum
equitem
Romanum
contumelia
dignum
putasset,
ab
universo
ordine
malo
dignus
iudicaretur:
95
tu
sic
ordinem
senatorium
despexisti,
sic
ad
iniurias
libidinesque
libidines
iniuriasque
O
(§63
supra
)
tuas
omnia
coaequasti,
sic
habuisti
statutum
cum
animo
ac
deliberatum,
omnis
qui
habitarent
habitarent
p
rell.
:
haberent
cO
(
fort.
agerent:
i,
§149)
in
Sicilia
,
aut
qui
Siciliam
te
praetore
attigissent,
iudices
reicere
ut
illud
non
cogitares
tamen
cogitares
tamen,
Muell.
:
cogitares,
tamen
edd.
(tandem?)
,
ad
eiusdem
ordinis
homines
te
iudices
esse
venturum?
in
quibus
si
ex
ipsorum
domestico
incommodo
nullus
dolor
insideret,
tamen
esset
illa
cogitatio,
in
alterius
iniuria
sese
se
O
despectos
dignitatemque
ordinis
contemptam
et
abiectam.
quod
mehercule,
iudices,
mihi
non
mediocriter
ferendum
videtur;
habet
enim
quendam
aculeum
contumelia,
quem
pati
pudentes
ac
viri
boni
difficillime
possunt.
96
spoliasti
Siculos
;
solent
enim
muti
muti
O
:
multi
p
rell.
esse
in
iniuriis
suis
in
iniuriis
suis
cO
:
iniuriis
(
sine
in)
suis
graves
rell.
.
vexasti
negotiatores;
inviti
enim
Romam
raroque
decedunt.
equites
Romanos
ad
Aproni
iniurias
dedisti;
quid
enim
iam
nocere
possunt
quibus
non
licet
iudicare?
quid
?
cum
qui
cum
O
senatores
summis
iniuriis
adficis,
quid
aliud
dicis
nisi
hoc,
'
cedo
mihi
etiam
istum
senatorem,
ut
hoc
amplissimum
nomen
senatorium
non
modo
ad
invidiam
imperitorum,
sed
etiam
ad
contumeliam
improborum
natum
esse
videatur?'
97
neque
hoc
in
uno
fecit
Annaeo
,
sed
in
omnibus
senatoribus,
ut
ordinis
nomen
non
tantum
ad
honorem
quantum
ad
ignominiam
valeret.
in
C.
Cassio
,
clarissimo
et
fortissimo
et
fortissimo
om.
O
(§52
supra
:
Act.
Pr.
§44)
viro,
cum
is
eo
ipso
tempore
primo
istius
anno
consul
esset,
tanta
improbitate
usus
est
ut,
cum
eius
uxor,
femina
primaria,
paternas
haberet
arationes
arat.
haberet
O
in
Leontino
,
frumentum
omne
decumanos
auferre
decum.
auferre
cO
:
in
decumas
auferre
p
rell.
iusserit.
hunc
tu
in
hac
causa
testem,
Verres
,
habebis,
quoniam
iudicem
ne
haberes
providisti.
98
vos
autem,
iudices,
putare
debetis
esse
quiddam
nobis
inter
nos
commune
atque
coniunctum.
multa
sunt
imposita
huic
ordini
munera,
multi
labores,
multa
pericula
non
solum
legum
ac
iudiciorum,
sed
etiam
rumorum
ac
temporum:
sic
est
hic
ordo
quasi
propositus
atque
editus
in
altum
ut
ab
omnibus
ventis
invidiae
circumflari
posse
videatur
videatur
posse
p,
sed
cum
signis
transp.
.
in
hac
tam
misera
et
misera
atque
O
edd.
iniqua
iniqua
cO
:
indigna
p
rell.
condicione
vitae
ne
hoc
quidem
retinebimus,
iudices,
ut
magistratibus
nostris
in
obtinendo
iure
nostro
ne
contemptissimi
ac
despicatissimi
despicatissimi
cO
:
despectissimi
p
rell.
esse
videamur?
99
Thermitani
miserunt
qui
decumas
emerent
agri
sui.
Magni
sua
putabant
interesse
publice
potius
quamvis
magno
emi
quam
in
aliquem
istius
emissarium
inciderent
inciderent
edd.
:
incideret
O
:
incidere
rell.
(ii
§91;
iv
§39)
.
adpositus
erat
Venuleius
quidam
qui
emeret.
is
liceri
non
destitit;
illi
quoad
videbatur
ferri
aliquo
modo
posse
contenderunt;
postremo
liceri
destiterunt.
addicitur
Venuleio
tritici
medimnum
VIII
milibus.
legatus
Posidorus
Pharsidorus
cO
renuntiat.
cum
omnibus
hoc
intolerandum
videretur,
tamen
Venuleio
dantur,
ne
accedat,
tritici
mod.
vll
et
praeterea
HS
II:
ex
quo
facile
apparet
quae
merces
decumani,
quae
praetoris
praeda
esse
videatur
esse
vid.
praeda
O
(ii
§§61,
108):
praeda
abesse
malit
Zielinski,
p.
195
.
cedo
Thermitanorum
mihi
litteras
et
testimonium.
TABVLAE
THERMITANORVM
ET
TESTIMONIVM.
100
Imacharensis
iam
omni
frumento
ablato,
iam
omnibus
iniuriis
tuis
exinanitos,
tributum
facere
miseros
ac
perditos
coegisti,
ut
Apronio
darent
HS
xx.
recita
et
decretum
et
decr.
O
:
et
om.
p
rell.
de
tributis
et
publicum
testimonium.
SENATVS
CONSVLTVM
DE
TRIBVTO
CONFERVNDO.
TESTIMONIVM
IMACHARENSIV
M.
Hennenses
,
cum
decumae
venissent
agri
Hennensis
med.
VIIICC,
Apronio
coacti
sunt
dare
tritici
modium
XVIII
et
HS
III
milia.
quaeso
,
attendite
quantus
numerus
frumenti
cogatur
ex
omni
agro
decumano.
nam
per
omnis
civitates
quae
decumas
debent
percurrit
oratio
mea,
et
in
hoc
genere
nunc,
iudices,
versor,
non
in
quo
non
in
quo
O
edd.
:
in
quo
non
p
rell.
singillatim
aratores
eversi
bonis
omnibus
sint,
sed
quae
publice
decumanis
lucra
data
sint,
ut
aliquando
ex
eorum
agris
atque
urbibus
expleti
atque
saturati
cum
hoc
cumulo
quaestus
decederent.
101
Calactinis
quam
ob
rem
imperasti
anno
tertio
ut
decumas
agri
sui,
quas
Calactae
Calactę
p
:
Calacte
q
Prisc.
edd.
dare
consueverant,
Amestrati
M.
Caesio
decumano
darent?
quod
neque
ante
te
praetorem
illi
fecerant
neque
tu
ipse
hoc
ita
statueras
antea
per
biennium.
Theomnastus
Syracusanus
in
agrum
Mutycensem
cur
abs
te
immissus
est?
qui
aratores
ita
vexavit
ut
illi
in
alteras
decumas,
id
quod
in
aliis
quoque
civitatibus
ostendam,
triticum
emere
necessario
propter
inopiam
cogerentur.
102
iam
vero
ex
Hyblensium
pactionibus
intellegetis,
quae
factae
factae
cO
:
pactae
p
rell.
(partae
q
)
sunt
cum
decumano
Cn.
Sergio
,
sexiens
tanto
tanto
O
:
tantum
p
rell.
An
sexiens
tantum
quantum?
quam
quantum
satum
sit
ablatum
esse
ab
aratoribus.
recita
sationes
et
pactiones
ex
litteris
publicis.
cognoscite
pactiones
Menaenorum
cum
Venerio
servo.
cognoscite
item
professiones
sationum
et
pactiones
Menaenorum
.
patiemini
,
iudices,
ab
sociis
a
sociis
O
,
ab
aratoribus
populi
Romani
,
ab
eis
eis
O
:
his
p
qui
vobis
laborant,
vobis
serviunt,
qui
ita
plebem
Romanam
ab
sese
ali
volunt
ut
sibi
ac
liberis
suis
tantum
supersit
quo
ipsi
ali
possint,
ab
his
per
summam
iniuriam,
per
acerbissimas
contumelias
plus
aliquanto
ablatum
esse
quam
natum
sit
sit
om.
O
:
est
Halm
(
prob.
Ziel.
p.
195)
?
103
Sentio
,
iudices,
moderandum
mihi
esse
iam
iam
mihi
esse
O
orationi
meae
fugiendamque
vestram
satietatem.
non
versabor
in
uno
genere
diutius,
et
ita
cetera
de
oratione
mea
tollam
ut
in
causa
tamen
in
causa
tamen
codd.
(
O
per
compend.
):
tamen
in
causa
(
quod
falso
dicitur
in
`N'
fuisse
)
Iordan.
Ziel.
(
l.
c.
)
relinquam.
audietis
Agrigentinorum
,
fortissimorum
virorum,
diligentissimorum
aratorum
aratorum
O
:
om.
p
Fort.
diligentis-simorumque
quer.
,
querimonias;
cognoscetis
cognoscetis
cO
:
cognoscetis
iudices
p
rell.
Entellinorum
,
hominum
summi
laboris
summaeque
industriae,
dolorem
et
iniurias;
Heracliensium
,
Gelensium
Gelensium
cO
:
om.
p
,
Soluntinorum
incommoda
proferentur;
Catinensium
,
locupletissimorum
hominum
amicissimorumque,
agros
vexatos
ab
Apronio
cognoscetis-;
Tyndaritanam,
nobilissimam
civitatem,
Cephaloeditanam
,
Haluntinam
,
Apolloniensem
,
Enguinam
,
Capitinam
perditas
esse
hac
iniquitate
decumarum
intellegetis;
Inensibus,
Murgentinis
,
Assorinis
,
Helorinis
,
Ietinis
nihil
omnino
relictum;
Cetarinos
,
Scherinos,
parvarum
civitatum
homines,
omnino
abiectos
esse
ac
perditos;
omnis
denique
agros
decumanos
per
triennium
populo
Romano
ex
parte
decuma,
C.
Verri
ex
omni
reliquo
vectigalis
fuisse,
et
plerisque
aratoribus
nihil
omnino
superfuisse;
si
cui
quid
[autem
autem
om.
O
al.
:
ego
seclusi
]
aut
relictum
aut
remissum
sit,
id
fuisse
tantum
quantum
ex
eo
quo
istius
avaritia
contenta
fuit
redundarit.
104
duarum
mihi
civitatum
reliquos
feci
agros,
iudices,
fere
optimos
ac
nobilissimos,
Aetnensem
et
Leontinum
Aetnensem
et
Leontinum
cO
:
-ium
et
-orum
p
rell.
.
Horum
ego
agrorum
missos
faciam
quaestus
trienni;
unum
annum
eligam,
quo
facilius
id
quod
institui
explicare
possim.
sumam
annum
tertium,
quod
et
recentissimus
est
et
ab
isto
ita
administratus
ut,
cum
se
certe
decessurum
videret,
non
laboraret
si
aratorem
nullum
in
Sicilia
nullum
in
Sic.
p
rell.
:
in
Sic.
nullum
O
omnino
esset
relicturus.
Agri
Aetnensis
et
Leontini
decumas
agemus.
attendite
,
iudices,
diligenter.
Agri
sunt
feraces,
annus
tertius,
decumanus
Apronius
.
105
de
Aetnensibus
perpauca
dicam;
dixerunt
enim
ipsi
priore
actione
publice.
memoria
tenetis
Artemidorum
Aetnensem
,
legationis
eius
eius
om.
O
principem,
publice
dicere
Apronium
venisse
Aetnam
cum
Veneriis
;
vocasse
ad
se
magistratus
magistratus
O
:
-um
p
rell.
,
imperasse
ut
in
foro
sibi
medio
medio
foro
sibi
O
lecti
sternerentur,
cotidie
solitum
esse
non
modo
in
publico,
sed
etiam
de
publico
convivari;
cum
in
eius
eius
O
p
:
eis
Mueller
non
nullos
codd.
secutus
conviviis
symphonia
caneret
maximisque
poculis
ministraretur,
retineri
retineri
cO
:
-ere
p
rell.
solitos
esse
aratores,
atque
ab
eis
non
modo
per
iniuriam
sed
etiam
per
contumeliam
tantum
exprimi
frumenti
quantum
Apronius
imperasset.
106
Audistis
haec,
iudices;
quae
nunc
ego
omnia
praetereo
et
relinquo.
nihil
de
luxuria
Aproni
loquor,
nihil
de
insolentia,
nihil
de
permissa
ab
isto
licentia
nihil
de
per.
ab
isto
licentia
p
k
:
om.
rell.
,
nihil
de
singulari
nequitia
ac
turpitudine:
tantum
de
quaestu
ac
lucro
dicam
unius
agri
et
unius
anni
agri...
anni
p
rell.
:
anni...
agri
O
,
quo
facilius
vos
coniecturam
de
triennio
et
de
tota
Sicilia
facere
possitis.
sed
mihi
Aetnensium
brevis
est
ratio
ratio
O
:
oratio
p
rell
;
ipsi
enim
venerunt,
ipsi
publicas
litteras
deportaverunt
deportaverunt
O
:
-arunt
p
rell.
;
docuerunt
vos
quid
lucelli
fecerit
homo
non
malus,
familiaris
praetoris,
Apronius
.
id
,
quaeso,
ex
ipsorum
testimonio
cognoscite.
recita
.
TESTIMONIVM
AETNENSIUM
Recita
Test.
Aetn.
d
:
om.
O
p
al.
quid
ais?
dic
,
dic,
quaeso,
clarius,
ut
populus
Romanus
de
suis
vectigalibus,
de
suis
aratoribus,
de
suis
sociis
atque
amicis
audiat.
L
MED.,
HS
L
per
deos
immortalis!
unus
ager
uno
anno
trecenta
milia
mod.
tritici
et
praeterea
HS
L
lucri
dat
Apronio
!
tantone
minoris
decumae
venierunt
quam
fuerunt,
an,
cum
satis
magno
venissent,
hic
tantus
tamen
frumenti
pecuniaeque
numerus
ab
aratoribus
per
vim
ablatus
est?
Vtrum
enim
horum
dixeris,
in
eo
culpa
et
crimen
haerebit.
107
nam
illud
quidem
non
dices—quod
utinam
dicas!—ad
Apronium
non
pervenisse
tantum.
ita
te
non
modo
publicis
tenebo
sed
etiam
privatis
aratorum
pactionibus
ac
litteris
ut
intellegas
non
te
diligentiorem
in
faciendis
furtis
fuisse
faciundis
fuisse
furtis
O
quam
me
in
deprehendendis
reprehendendis
p
codd.
(
cf.
§§4,
51)
.
hoc
tu
feres?
hoc
quisquam
defendet?
hoc
hi,
si
aliter
de
te
statuere
voluerint,
sustinebunt?
uno
adventu
ex
uno
agro
Q.
Apronium
,
praeter
eam
quam
dixi
pecuniam
numeratam,
ccc
milia
mod.
tritici
lucri
nomine
sustulisse!
108
quid
?
hoc
Aetnenses
soli
dicunt?
immo
etiam
Centuripini
,
qui
agri
Aetnensis
multo
maximam
partem
possident;
quorum
legatis,
hominibus
nobilissimis,
androni
et
Artemoni
,
senatus
ea
mandata
dedit
quae
publice
ad
civitatem
ipsorum
pertinebant;
de
iis
iniuriis
quas
cives
Centuripini
non
in
suis
sed
in
aliorum
finibus
acceperant
acceperant
O
:
-unt
p
rell.
,
senatus
et
populus
Centuripinus
legatos
noluit
mittere;
ipsi
aratores
Centuripini
,
qui
numerus
est
in
Sicilia
maximus
hominum
honestissimorum
et
locupletissimorum,
tris
legatos,
civis
suos,
delegerunt,
ut
eorum
testimonio
non
unius
agri
sed
prope
totius
Siciliae
calamitates
cognosceretis.
arant
enim
tota
Sicilia
fere
Centuripini
,
et
hoc
in
te
graviores
certioresque
graviores
certioresque
p
rell.
:
gravioresque
O
testes
sunt,
quod
ceterae
civitates
suis
solum
incommodis
commoventur,
Centuripini
,
quod
in
omnium
fere
finibus
possessiones
habent,
etiam
ceterarum
civitatum
damna
ac
detrimenta
senserunt.
109
verum
,
uti
uti
cO
:
ut
p
rell.
dixi,
ratio
certa
est
Aetnensium
et
publicis
et
privatis
litteris
consignata.
meae
diligentiae
pensum
magis
in
Leontino
agro
est
exigendum
propter
hanc
causam,
quod
ipsi
Leontini
publice
non
sane
me
multum
multum
me
O
adiuverunt;
neque
enim
eos
isto
praetore
hae
hec
O
:
haec
Mueller
decumanorum
iniuriae
laeserunt,
potius
etiam,
iudices,
adiuverunt.
mirum
fortasse
hoc
vobis
aut
incredibile
videatur,
in
tantis
aratorum
incommodis
Leontinos
,
qui
principes
rei
frumentariae
fuerint,
expertis
incommodorum
atque
iniuriarum
fuisse.
hoc
causae
est,
iudices,
quod
in
agro
Leontino
praeter
unam
Mnasistrati
familiam
glebam
Leontinorum
possidet
nemo.
itaque
Mnasistrati,
hominis
honestissimi
atque
optimi
viri,
testimonium,
iudices,
audistis
audistis
cO
:
audietis
p
rell.
:
ceteros
Leontinos
,
quibus
non
modo
Apronius
in
agris
sed
ne
tempestas
quidem
ulla
nocere
potuit,
exspectare
nolite:
etenim
non
modo
incommodi
nihil
ceperunt,
sed
etiam
in
Apronianis
illis
rapinis
in
quaestu
sunt
compendioque
versati.
110
quapropter
,
quoniam
Leontina
civitas
me
leont.
civ.
me
p
al.
:
me
leont.
civ.
O,
ut
videtur,
edd.
atque
legatio
propter
eam
quam
dixi
causam
defecit,
mihimet
ineunda
ratio
et
via
reperiunda
est
qua
ad
Aproni
quaestum,
sive
adeo
qua
ad
istius
ingentem
immanemque
praedam
possim
pervenire.
Agri
Leontini
decumae
tertio
anno
venierunt
veneunt
O
tritici
medimnum
XXXVI,
hoc
est
tritici
mod.
cc
et
XVI
milibus.
Magno
,
iudices,
magno;
neque
enim
hoc
possum
negare.
itaque
necesse
est
aut
damnum
aut
certe
non
magnum
lucrum
fecisse
decumanos
decumanos
O
:
-um
p
rell.
;
hoc
enim
solet
usu
venire
iis
qui
magno
redemerunt.
111
quid
,
si
ostendo
in
hac
una
emptione
lucri
fieri
tritici
mod.
c?
quid,
si
cc?
quid,
si
ccc
quid,
si
ccc
cO
:
om.
rell.
?
quid,
si
cccc
milia?
dubitabitis
etiam
cui
ista
tanta
praeda
quaesita
sit?
iniquum
me
esse
quispiam
dices,
qui
ex
lucri
magnitudine
coniecturam
capiam
capiam
cO
:
faciam
rell.
furti
atque
praedae.
quid
,
si
doceo,
iudices,
eos
qui
cccc
mod.
lucri
faciunt
damnum
facturos
fuisse,
si
tua
iniquitas,
si
tui
ex
cohorte
recuperatores
non
intercederent,
num
quis
poterit
in
tanto
lucro
tantaque
iniquitate
dubitare
quin
propter
improbitatem
improbitatem
cO
:
iniquitatem
p
rell.
tuam
tam
tuam
tam
Lamb.
:
tuam
O
:
tam
p
rell.
magnos
quaestus
feceris,
propter
magnitudinem
quaestus
improbus
esse
volueris?
112
quo
modo
igitur
hoc
adsequar,
iudices
iudices
om.
O
,
ut
sciam
quantum
lucri
quantum
lucri
cO
:
lucri
quantum
p
rell.
factum
sit?
non
ex
Aproni
tabulis,
quas
ego
cum
conquirerem
non
inveni,
et
cum
in
ius
ipsum
eduxi
expressi
ut
conficere
tabulas
se
se
tabulas
O
negaret.
si
mentiebatur,
quam
ob
rem
removebat,
si
hae
tabulae
nihil
tibi
erant
obfuturae?
si
omnino
nullas
confecerat
litteras,
ne
id
quidem
satis
significat
illum
non
suum
negotium
gessisse?
ea
est
enim
ratio
decumanorum
decumarum
J.
J.
Hartman
ut
sine
plurimis
litteris
confici
non
possit;
singula
enim
nomina
aratorum
et
cum
singulis
pactiones
decumanorum
litteris
persequi
et
conficere
necesse
est.
iugera
professi
sunt
aratores
omnes
omnes
aratores
O
imperio
atque
instituto
tuo:
non
opinor
quemquam
minus
esse
professum
quam
quantum
arasset,
cum
tot
cruces,
tot
supplicia
supplicia
cO
:
iudicia
p
d
,
tot
ex
cohorte
recuperatores
proponerentur.
in
iugero
Leontini
agri
medimnum
fere
tritici
seritur
perpetua
atque
aequabili
satione;
ager
efficit
effert
J.
J.
Hartman
(
cf.
extulisset
§113)
cum
octavo,
bene
ut
agatur;
verum
ut
omnes
di
adiuvent,
cum
decumo.
quod
si
quando
accidit,
tum
fit
ut
tantum
decumae
sit
quantum
severis,
hoc
est
ut,
quot
iugera
sint
sata,
totidem
medimna
decumae
debeantur.
113
hoc
cum
ita
esset,
primum
illud
dico,
pluribus
milibus
medimnum
modium
cO
venisse
decumas
agri
Leontini
quam
quot
milia
iugerum
sata
essent
essent
O
:
erant
p
rell.
in
agro
Leontino
.
quodsi
fieri
non
poterat
ut
plus
quam
x
medimna
ex
iugero
exararent
exararent
cO
:
ararent
p
rell.
,
medimnum
autem
autem
suppl.
edd.
ex
iugero
decumano
dari
oportebat
oportebat
O
:
poterit
p
rell.
(i,
§75)
,
cum
ager,
id
quod
perraro
evenit,
cum
decumo
extulisset,
quae
erat
ratio
decumanis,
siquidem
decumae
ac
non
bona
venibant
aratorum,
ut
pluribus
aliquanto
medimnis
decumas
emerent
quam
iugera
erant
sata?
in
Leontino
iugerum
subscriptio
ac
professio
non
est
plus
xxx;
decumae
xxxvl
medimnum
venierunt.
erravit
an
potius
aut
potius
O
insanivit
Apronius
?
immo
tum
insanisset,
si
aratoribus
id
id
O
:
om.
p
rell.
quod
deberent
licitum
esset,
et
non
quod
Apronius
imperasset
necesse
fuisset
dare.
114
si
ostendam
ostendam
O
:
ostendo
p
rell.
minus
tribus
medimnis
in
iugerum
neminem
dedisse
decumae,
concedes,
opinor,
ut
cum
decumo
decumo
cO
:
decumano
p
rell.
fructus
arationis
perceptus
sit,
neminem
minus
tribus
decumis
dedisse.
atque
Atqui
Hotom.
hoc
in
benefici
loco
petitum
est
ab
Apronio
,
ut
in
iugera
singula
ternis
medimnis
decidere
liceret.
nam
cum
a
multis
quaterna,
etiam
quina
exigerentur,
multis
autem
non
modo
granum
nullum
nullum
cO
:
ullum
p
rell.
,
sed
ne
paleae
quidem
ex
omni
fructu
atque
ex
annuo
labore
relinquerentur,
tum
aratores
Centuripini
,
qui
numerus
in
agro
Leontino
maximus
est,
unum
in
locum
convenerunt,
hominem
suae
civitatis
in
primis
honestum
ac
nobilem,
andronem
Centuripinum
,
legarunt
ad
Apronium
,
(eundem
quem
hoc
tempore
ad
hoc
iudicium
legatum
et
testem
Centuripina
civitas
misit),
ut
is
apud
eum
causam
aratorum
ageret,
ab
eoque
peteret
ut
ab
aratoribus
Centuripinis
ne
amplius
in
iugera
singula
quam
terna
medimna
exigeret.
115
hoc
vix
ab
Apronio
in
summo
beneficio
pro
iis
his
O
p
qui
etiam
tum
incolumes
erant
impetratum
est.
id
cum
impetrabatur,
hoc
videlicet
impetrabatur,
ut
pro
singulis
decumis
ternas
decumas
dare
liceret.
quodsi
tua
res
non
ageretur,
a
te
potius
postularent
ne
amplius
quam
singulas,
quam
ab
Apronio
ut
ne
plus
quam
ternas
decumas
darent.
nunc
ut
hoc
tempore
ea
quae
regie
seu
potius
tyrannice
statuit
in
aratores
Apronius
praetermittam,
neque
eos
appellem
a
quibus
omne
frumentum
eripuit,
et
quibus
nihil
non
modo
de
fructu
sed
ne
de
bonis
quidem
suis
reliqui
fecit,
ex
hisce
ternis
medimnis,
quod
benefici
gratiaeque
causa
concessit,
quid
lucri
fiat
cognoscite.
116
professio
est
agri
Leontini
ad
iugerum
xxx;
haec
sunt
ad
tritici
medimnum
xc,
id
est
id
est
O
:
id
est
tritici
p
rell.
mod.
DXXXX;
deductis
tritici
mod.
CCXVI,
quanti
decumae
venierunt,
reliqua
sunt
tritici
CCCXXIIII.
adde
totius
summae
DXXXX
milium
mod.
tris
quinquagesimas;
fit
tritici
mod.
XXXIICCCC
(ab
omnibus
enim
ternae
praeterea
quinquagesimae
exigebantur);
sunt
haec
iam
ad
CCCLX
mod.
tritici.
at
ego
cccc
lucri
facta
esse
dixeram;
non
enim
duco
in
hac
ratione
eos
quibus
ternis
medimnis
non
est
licitum
decidere.
verum
ut
hac
ipsa
ratione
summam
mei
promissi
compleam,
ad
singula
medimna
multi
HS
binos,
multi
HS
singulos
semis
HS
binos
multi
HS
singulos
semis
cO
:
HS
duo
multi
HS
quinque
p
rell.
accessionis
cogebantur
dare,
qui
minimum,
singulos
nummos.
minimum
ut
sequamur,
quoniam
xc
med.
duximus,
accedant
eo
novo
pessimoque
exemplo
HS
xc.
117
hic
mihi
etiam
dicere
audebit
magno
se
decumas
vendidisse,
cum
ex
eodem
agro
dimidio
ipse
plus
abstulerit
quam
populo
Romano
miserit?
CCXVI
decumas
agri
Leontini
agri
Leont.
decumas
O
vendidisti;
si
ex
lege,
magno;
si
ut
lex
esset
libido
tua
post
tua
habent
omnes
codd.
parvo:
del.
Madvig.
,
si
ut
quae
dimidiae
essent
decumae
vocarentur,
parvo
vendidisti;
multo
enim
pluris
fructus
annui
Siciliae
venire
potuerunt,
si
id
te
senatus
aut
populus
Romanus
facere
voluisset.
etenim
decumae
saepe
saepe
decumae
O
tanti
venierunt,
cum
lege
Hieronica
venirent,
quanti
nunc
lege
Verria
venierunt.
cedo
mihi
C.
Norbani
decumas
venditas.
C.
NORBANI
DECVMAE
VENDITAE
AGRI
LEON-
TINI.
atqui
tum
neque
iudicium
de
modo
iugerum
dabatur,
neque
neque
(
ante
erat)
O
:
neque
enim
p
rell.
erat
Artemidorus
Cornelius
recuperator,
neque
ab
aratore
magistratus
Siculus
tantum
exigebat
quantum
decumanus
ab
decum.
O
edd.
ediderat,
nec
beneficium
petebatur
a
decumano,
ut
in
iugera
singula
ternis
medimnis
decidere
liceret,
nec
nummorum
accessionem
cogebatur
arator
dare
nec
ternas
quinquagesimas
frumenti
addere:
et
tamen
populo
Romano
magnus
frumenti
numerus
mittebatur.
118
quid
vero
istae
sibi
quinquagesimae,
quid
porro
nummorum
accessiones
volunt?
quo
id
iure
atque
adeo
quo
id
more
id
potius
more
codd.,
nisi
quod
id
om.
O
:
potius
ego
delevi,
Ernest.
et
Zumpt.
et
Hartman.
secutus
more
cod.
Francii
:
ore
p
rell.
fecisti?
nummos
dabat
arator.
quo
modo
aut
unde?
qui,
si
largissimus
esse
vellet,
cumulatiore
mensura
uteretur,
ut
antea
solebant
facere
in
decumis,
cum
aequa
lege
et
condicione
venibant.
is
nummum
dabat!
Vnde?
de
frumento?
quasi
habuisset
te
praetore
quod
venderet.
de
vivo
igitur
erat
aliquid
aliquid
erat
O
resecandum,
ut
esset
unde
Apronio
ad
illos
fructus
arationum
hoc
corollarium
nummorum
adderetur.
iam
id
porro
utrum
libentes
an
inviti
dabant?
libentes
?
amabant,
credo,
Apronium
.
inviti
?
qua
re
nisi
vi
et
malo
cogebantur?
iam
iste
homo
amentissimus
in
vendundis
decumis
nummorum
faciebat
accessiones
ad
singulas
decumas,
neque
multum;
bina
aut
terna
milia
nummum
nummum
cO
:
om.
rell.
addebat;
fiunt
per
triennium
HS
fortasse
D
milia
fortasse
ċdċ
milia
p
rell.
:
ċdċ
milia
fortasse
O
.
hoc
neque
exemplo
cuiusquam
neque
ullo
iure
iure
ullo
O
fecit,
neque
eam
pecuniam
rettulit;
neque
hoc
parvum
crimen
quem
ad
modum
defensurus
sit
homo
quisquam
umquam
excogitabit
excogitavit
codd.
.
119
quod
cum
ita
sit,
audes
dicere
te
magno
decumas
vendidisse,
cum
sit
perspicuum
te
bona
fortunasque
aratorum
non
populi
Romani
,
sed
tui
quaestus
causa
vendidisse?
Vt
si
qui
vilicus
ex
eo
fundo
qui
sestertia
sestertia
Mueller,
O
secutus
(sext'tia):
HS
p
rell.
dena
meritasset,
excisis
arboribus
ac
venditis,
demptis
tegulis,
instrumento,
pecore
abalienato,
domino
xx
milia
nummum
pro
x
miserit,
sibi
alia
praeterea
centum
confecerit,
primo
dominus
ignarus
incommodi
sui
gaudeat
vilicoque
delectetur,
quod
tanto
plus
[sibi]
sibi
om.
p
:
plus
sibi
O
:
sibi
plus
vulg.
mercedis
ex
fundo
refectum
sit,
deinde,
cum
audierit
eas
res
quibus
fundi
fructus
et
cultura
continetur
amotas
et
venditas,
summo
supplicio
vilicum
adficiat
et
secum
male
actum
putet:
item
populus
Romanus
,
cum
audit
pluris
decumas
vendidisse
C.
Verrem
C.
p
rell.
:
om.
O
(
Am.
J.
Ph.
xxvi,
p.
412)
quam
innocentissimum
hominem
cui
iste
successit,
C.
Sacerdotem
C.
p
rell.
:
om.
O
(
Am.
J.
Ph.
xxvi,
p.
412)
,
putat
se
bonum
in
arationibus
fructibusque
suis
habuisse
custodem
ac
vilicum;
cum
senserit
istum
omne
instrumentum
aratorum,
omnia
subsidia
vectigalium
vendidisse,
omnem
spem
posteritatis
avaritia
sua
sustulisse,
arationes
et
agros
vectigalis
vastasse
atque
exinanisse,
ipsum
maximos
quaestus
praedasque
fecisse,
intelleget
secum
actum
esse
esse
actum
O
pessime,
istum
autem
summo
supplicio
dignum
existimabit.
120
Vnde
ergo
hoc
intellegi
potest?
ex
hoc
maxime,
quod
ager
decumanus
provinciae
Siciliae
propter
istius
avaritiam
desertus
est.
neque
id
solum
accidit
uti
uti
cO
:
uti
hae
p
k
:
ut
ei
Halm,
Muell.
:
uti
ei
Kays.
minus
multis
iugis
ararent
ararent
cO
:
arent
p
rell.
,
si
qui
in
agris
remanserunt,
sed
etiam
ut
permulti
locupletes
homines,
magni
et
navi
aratores,
agros
latos
ac
fertilis
desererent
totasque
arationes
derelinquerent
relinquerent
O
.
id
adeo
sciri
facillime
potest
ex
litteris
publicis
civitatum,
propterea
quod
lege
Hieronica
numerus
aratorum
quotannis
apud
magistratus
publice
subscribitur.
recita
tandem,
quot
acceperit
aratores
agri
Leontini
Verres
:
LXXXIlII.
quot
anno
tertio
profiteantur:
xxxll.
duo
et
quinquaginta
aratores
ita
video
deiectos
ut
iis
his
codd.
(
item
l.
27)
ne
vicarii
quidem
successerint.
quot
aratores
adveniente
te
fuerunt
agri
Mutycensis
?
videamus
ex
litteris
publicis.
CLXXXVII.
quid
?
anno
tertio?
LXXXVI.
centum
et
unum
aratores
unus
ager
istius
iniuria
desiderat,
atque
adeo
nostra
nostra
om.
O
res
publica,
quoniam
illa
populi
Romani
vectigalia
sunt,
hunc
tot
patrum
familias
numerum
desiderat
et
reposcit.
ager
Herbitensis
primo
anno
habuit
aratores
CCLII,
tertio
cxx:
hinc
CXXXII
patres
familias
extorres
profugerunt.
Agyrinensis
ager—quorum
hominum,
quam
honestorum,
quam
locupletium!—CCL
aratores
habuit
primo
anno
praeturae
tuae.
121
quid
?
tertio
anno?
LXXX,
quem
ad
modum
legatos
Agyrinensis
recitare
ex
publicis
litteris
litteris
publicis
O
(§225)
audistis.
pro
di
immortales!
si
ex
provincia
tota
cLxx
aratores
aratores
O
:
om.
p
rell.
eiecisses,
possesne
severis
iudicibus
salvus
esse?
Vnus
ager
Agyrinensis
cLxx
aratoribus
inanior
cum
sit,
vos
coniecturam
totius
provinciae
nonne
facietis?
atque
hoc
peraeque
in
omni
agro
decumano
reperietis;
quibus
aliquid
tamen
reliqui
fuerit
ex
magno
patrimonio,
eos
in
agris
minore
instrumento,
minus
multis
iugis
iugis
cO
:
locis
p
rell
remansisse,
quod
metuebant,
si
discessissent
discessissent
O
:
recess.
p
rell.
:
decess.
Muell.
,
ne
reliquas
fortunas
omnis
amitterent;
quibus
autem
iste
nihil
reliqui
quod
perderent
fecerat,
eos
plane
non
solum
ex
agris,
verum
etiam
etiam
O
:
om.
p
rell.
ex
civitatibus
suis
profugisse.
illi
ipsi
qui
remanserant,
vix
decuma
pars
aratorum,
relicturi
agros
omnes
erant,
nisi
ad
eos
Metellus
Roma
litteras
misisset
se
se
cO
:
om.
p
rell.
decumas
lege
Hieronica
venditurum,
et
nisi
ab
iis
hoc
petivisset,
ut
sererent
quam
plurimum;
quod
illi
semper
sui
sui
cO
:
sua
p
(
erravit
Zumpt
)
rell.
(
Div.
§21)
causa
fecerant,
cum
eos
nemo
rogaret,
quam
diu
intellegebant
sese
sibi
et
populo
Romano
,
non
Verri
et
Apronio
serere,
impendere,
laborare.
122
iam
vero,
iudices,
si
Siculorum
fortunas
neglegitis,
si
quem
ad
modum
socii
populi
Romani
a
magistratibus
nostris
tractentur
non
laboratis,
at
vos
communem
populi
Romani
causam
suscipite
atque
defendite.
eiectos
aratores
esse
dico,
agros
vectigalis
vexatos
atque
exinanitos
a
Verre
,
populatam
vastatamque
vastatamque
O
:
vexatamque
rell.
(
Div.
§§2,
7)
provinciam:
haec
omnia
doceo
docebo
c
ostendam
cO
litteris
civitatum,
ostendo
testimoniis
et
publicis
honestissimarum
civitatum
et
privatis
primariorum
virorum.
quid
vultis
amplius?
num
exspectatis
dum
L.
Metellus
,
is
qui
multos
in
istum
testis
imperio
et
potestate
deterruit,
idem
absens
de
istius
scelere,
improbitate,
audacia
testimonium
dicat?
non
opinor.
at
is
optime
qui
successit
isti
potuit
cognoscere.
ita
est;
verum
amicitia
impeditur.
at
debet
vos
certiores
facere
quo
pacto
se
habeat
provincia.
debet
;
verum
tamen
non
cogitur.
123
num
quis
in
Verrem
L.
Metelli
testimonium
requirit
requirit
O
:
requiret
p
al.
?
nemo
.
num
quis
postulat?
non
opinor.
quid
?
si
testimonio
L.
Metelli
ac
litteris
haec
omnia
vera
esse
docebo,
quid
dicetis?
utrum
Metellum
L.
Metell.
O
falsum
scribere
an
amicum
laedendi
esse
cupidum,
an
praetorem
quem
ad
modum
provincia
adflicta
afflicta
cO
:
adfecta
p
al.
sit
nescire?
recita
litteras
L.
Metelli
,
quas
ad
Cn.
Pompeium
et
M.
Crassum
consules,
quas
ad
M.
Mummium
praetorem,
quas
ad
quaestores
urbanos
urbanos
cO
:
urbis
p
rell.
(
utrumque,
credo,
ex
urb.:
cf.
in
Cat.
i.
§32)
misit.
EPISTVLA
L.
METELLI.
DECVMAS
FRVMENTI
LEGE
HIERONICA
VENDIDI.
cum
scribit
se
lege
Hieronica
vendidisse,
quid
scribit?
ita
se
vendidisse
ut
omnis
praeter
Verrem
.
cum
scribit
se
lege
Hieronica
vendidisse,
quid
scribit?
se
per
istum
erepta
Siculis
maiorum
nostrorum
beneficia,
ius
ipsorum,
condicionem
societatis,
amicitiae,
foederum
reddidisse.
dicit
quanti
cuiusque
agri
decumas
vendiderit;
deinde
quid
scribit?
124
recita
de
epistula
reliqua
Recita
de
epistula
reliqua
d
:
om.
in
lac.
O
p
vi
cO
:
om.
p
rell.
a
me
opera
cO
:
opera
a
me
p
rell.
.
SVMMA
VI
DATA
EST
A
ME
OPERA
VT
QVAM
PLVRIMO
DECVMAS
VENDERE
M.
Cur
igitur,
Metelle
,
non
ita
magno
vendidisti?
quia
desertas
arationes,
inanis
agros,
provinciam
miseram
perditamque
perditamque
provinciam
miseram
O
offendisti
offendisti
O
:
offendi
p
rell.
.
quid
?
id
ipsum
quod
satum
est
qua
ratione
quisquam
qui
sereret
inventus
est?
recita
Recita
om.
p
in
lac.
.
Litteras
ait
se
misisse
et
confirmasse
praesentem
confirmasse
cod.
Hotom.
(§126
infra
):
coram
confirmasse
J.
J.
Hartman
,
suam
se
suam
se
O
:
suam
p
rell.
interposuisse
auctoritatem;
tantum
modo
modo
O
:
quod
p
rell.
aratoribus
Metellus
obsides
non
dedit
se
in
nulla
nulla
om.
O
re
Verri
Verri
p
codd.
:
Verris
Halm,
edd.
similem
futurum.
at
quid
est
tandem
in
quo
se
elaborasse
elaborasse
Mueller
(i,
§31):
laborasse
codd.,
edd.
(§130
infra
)
dicit
dicit
O
:
dicat
p
rell.
?
recita
.
VT
ARATORES,
QVI
RELIQVI
ERANT,
QVAM
PLVRIMVM
SEREREN
T.
Qui
reliqui?
quid
hoc
est
'reliqui'?
quo
ex
bello,
qua
ex
vastitate?
quaenam
Quae
enim
O
in
Sicilia
tanta
clades
aut
quod
bellum
tam
diuturnum,
tam
calamitosum
te
praetore
versatum
est
ut
is
qui
tibi
successerit
'reliquos'
aratores
collegisse
et
recreasse
videatur?
125
cum
bellis
Carthaginiensibus
Sicilia
vexata
est,
et
post
nostra
patrumque
memoria
cum
bis
in
ea
provincia
magnae
fugitivorum
copiae
versatae
sunt,
tamen
aratorum
interitio
facta
nulla
est.
tum
sementi
prohibita
aut
messe
amissa
fructus
annuus
interibat;
tamen
incolumis
numerus
manebat
dominorum
atque
aratorum;
tum
qui
M.
Laevino
aut
P.
Rupilio
aut
M'.
Aquilio
praetores
in
eam
provinciam
successerant
aratores
reliquos
non
colligebant.
tantone
plus
Verres
cum
Apronio
provinciae
Siciliae
calamitatis
importavit
quam
aut
Hasdrubal
cum
Poenorum
exercitu,
aut
Athenio
cum
fugitivorum
maximis
copiis,
ut
temporibus
illis,
simul
atque
hostis
superatus
esset,
ager
araretur
omnis
neque
aratori
praetor
per
litteras
supplicaret
neque
eum
praesens
oraret
ut
quam
plurimum
sereret;
nunc
autem
ne
post
abitum
quidem
huius
importunissimae
pestis
quisquam
reperiretur
qui
sua
voluntate
araret,
pauci
essent
reliqui
qui
L.
Metelli
auctoritate
in
agros
atque
ad
suum
larem
familiarem
familiarem
om.
O
redirent?
126
his
te
litteris,
homo
homo
om.
O
audacissime
atque
amentissime,
iugulatum
esse
non
sentis?
non
vides,
cum
is
qui
tibi
successit
aratores
reliquos
appellet,
hoc
haec
O
eum
diserte
scribere,
reliquos
hos
esse
non
ex
bello
neque
ex
aliqua
eius
modi
eius
modi
O
:
huius
modi
p
rell.
calamitate,
sed
ex
tuo
scelere,
importunitate,
avaritia,
crudelitate?
recita
cetera
Recita
cetera
p2
in
lac.
.
TAMEN
PRO
EO
VT
TEMPORIS
DIFFI-
CVLTAS
ARATORVMQVE
PENVRIA
TVLIT.
'
Aratorum
,'
inquit,
'penuria.'
si
ego
accusator
totiens
de
re
eadem
de
re
eadem
p
rell.
:
eadem
de
re
O
dicerem,
vererer
ne
animos
vestros
offenderem,
iudices.
clamat
Metellus
,
NISI
LITTERAS
MISISSEM:
non
est
satis.
NISI
PRAESENS
CONFIRMASSEM:
ne
id
quidem
satis
est.
RELI-
QVOS,
inquit,
ARATORES.
reliquos
?
prope
lugubri
verbo
calamitatem
provinciae
Siciliae
significat:
addit,
ARATORVM
PENVRIA.
127
exspectate
etiam,
iudices,
exspectate
exspectate
(
post
iudices)
cO
:
om.
p
rell.
,
si
potestis,
auctoritatem
accusationis
meae.
dico
aratores
istius
avaritia
eiectos:
scribit
Metellus
'reliquos'
ab
se
esse
confirmatos.
dico
agros
relictos
arationesque
esse
desertas
esse
desertas
Op
al.
:
des.
esse
edd.
:
scribit
Metellus
aratorum
esse
'penuriam'.
hoc
cum
scribit,
illud
ostendit,
deiectos
delectos
f
al.
:
deletos
O
,
fortunis
omnibus
expulsos
esse
populi
Romani
socios
atque
amicos.
quibus
si
qua
calamitas
propter
istum
salvis
vectigalibus
nostris
accidisset,
animum
advertere
tamen
in
eum
vos
oporteret
oporteret
O
:
oportebat
p
al.
,
praesertim
cum
ea
lege
iudicaretis
quae
sociorum
causa
esset
constituta:
cum
vero
perditis
profligatisque
sociis
vectigalia
populi
Romani
sint
deminuta,
res
frumentaria,
commeatus,
copiae,
salus
urbis
atque
exercituum
nostrorum
in
posteritatem
istius
avaritia
interierit,
saltem
populi
Romani
commoda
respicite
si
sociis
fidelissimis
prospicere
non
laboratis.
128
atque
ut
intellegatis
ab
isto
prae
lucro
praedaque
praesenti
nec
vectigalium
nec
posteritatis
habitam
esse
rationem,
cognoscite
quid
ad
extremum
scribat
Metellus
post
Metellus
habent
p
k
De
(ex
k
)
epistula
Metelli,
sed
punctis
supra
notavit
p
.
IN
RELIQVVM
TAMEN
TEMPVS
VECTIGALIBVS
PROSPEXI.
in
reliquum
tempus
vectigalibus
ait
se
se
ait
coni.
Zielinski
(
p.
195)
prospexisse.
non
scriberet
se
vectigalibus
prospexisse
nisi
hoc
vellet
ostendere,
te
vectigalia
perdidisse.
quid
enim
erat
quod
vectigalibus
prospiceret
Metellus
in
decumis
et
in
tota
tota
om.
O
re
frumentaria,
si
iste
non
vectigalia
populi
Romani
quaestu
suo
quaestu
suo
codd.
:
suo
quaestu
edd.
praeter
Muellerum
pervertisset?
atque
ipse
Metellus
,
qui
vectigalibus
prospicit,
qui
'reliquos'
aratores
colligit,
quid
adsequitur
nisi
hoc,
ut
arent,
si
qui
possunt,
quibus
aratrum
saltem
aliquod
satelles
istius
Apronius
reliquum
fecit,
qui
tamen
in
agris
spe
atque
exspectatione
Metelli
remanserunt?
quid
ceteri
Siculi
?
quid
ille
maximus
numerus
aratorum
qui
non
modo
ex
agris
eiecti
sunt,
sed
etiam
ex
civitatibus
suis,
ex
provincia
denique
bonis
fortunisque
omnibus
ereptis
profugerunt,
qua
ratione
ii
revocabuntur?
quot
praetorum
innocentia
sapientiaque
opus
est
ut
illa
aratorum
multitudo
aliquando
in
suis
agris
ac
sedibus
sedilibus
O
conlocetur?
129
ac
ne
miremini
tantam
multitudinem
profugisse
quantam
ex
litteris
publicis
aratorumque
professionibus
cognovistis,
scitote
tantam
acerbitatem
istius,
tantum
scelus
in
aratores
fuisse,—incredibile
dictu
est
est
dictu
O
,
iudices,
sed
et
factum
et
tota
Sicilia
pervagatum
pervagatum
O
:
pervulgatum
p
rell.
(§77
supra
;
iv,
§64)
,—ut
homines
propter
iniurias
licentiamque
decumanorum
mortem
sibi
ipsi
consciverint.
Centuripinum
Dioclem,
hominem
locupletem,
suspendisse
se
constat
quo
die
sit
ei
nuntiatum
Apronium
decumas
redemisse.
Tyracinum,
principem
principem
O
:
primum
p
rell.
civitatis,
eadem
ratione
mortem
oppetisse
dixit
apud
vos
homo
nobilissimus,
Archonidas
Helorinus
,
cum
audisset
tantum
decumanum
decumanum
O
:
decumarum
p
rell.
professum
esse
ex
edicto
istius
sibi
deberi
quantum
ille
bonis
suis
omnibus
efficere
non
posset.
haec
tu,
tametsi
omnium
hominum
dissolutissimus
crudelissimusque
semper
fuisti,
tamen
numquam
perpeterere,
propterea
quod
ille
ille
cO
:
illi
p
rell.
gemitus
luctusque
provinciae
ad
tui
capitis
periculum
pertinebat
pertinebat
VcO
:
-ant
p
rell.
;
non,
inquam,
perpeterere
ut
homines
iniuriae
tuae
remedium
morte
ac
suspendio
quaererent,
nisi
ea
res
ad
quaestum
et
ad
praedam
tuam
pertineret.
130
quid
?
illud
perpeterere
perpeterere
p
:
paterere
O
:
pertinerere
V
?
attendite
,
iudices;
omnibus
enim
nervis
mihi
mihi
nervis
O
contendendum
contendendum
codd.
:
connitendum
vulg.
est
atque
in
hoc
elaborandum
elaborandum
Vp
:
labor.
rell.
(§124
supra
:
v,
§126)
,
ut
omnes
intellegant
quam
improbam,
quam
manifestam,
quam
confessam
rem
pecunia
redimere
conetur.
grave
crimen
est
hoc
et
vehemens
et
post
hominum
memoriam
iudiciaque
de
pecuniis
repetundis
constituta
gravissimum,
praetorem
socios
habuisse
decumanos.
non
hoc
nunc
primum
audit
Non
nunc
primum
audit
hoc
c
privatus
de
inimico,
reus
ab
accusatore:
iam
antea
ante
V
(§24
supra
)
in
sella
sedens
praetor,
cum
provinciam
Siciliam
obtineret,
cum
ab
omnibus
non
solum,
id
quod
commune
est,
propter
imperium,
sed
etiam,
id
quod
istius
praecipuum
est,
propter
crudelitatem
metueretur,
miliens
audivit,
cum
eius
animum
ad
persequendum
non
neglegentia
tardaret,
sed
conscientia
sceleris
avaritiaeque
suae
refrenaret
refrenaret
VcO
:
frenaret
p
rell.
.
loquebantur
enim
decumani
palam,
et
praeter
ceteros
is
qui
apud
istum
plurimum
poterat
maximosque
agros
populabatur,
Apronius
,
perparvum
ex
illis
magnis
lucris
ad
se
pervenire,
praetorem
esse
socium.
131
hoc
cum
palam
decumani
tota
provincia
loquerentur
tuumque
nomen
in
re
tam
turpi
nefariaque
interponerent,
nihilne
tibi
venit
in
mentem
existimationi
tuae
consulere,
nihil
denique
capiti
ac
fortunis
tuis
providere?
cum
tui
nominis
terror
in
auribus
animisque
aratorum
versaretur,
cum
decumani
aratoribus
ad
pactiones
faciendas
non
suam
vim,
sed
tuum
scelus
ac
nomen
opponerent.
ecquod
iudicium
Romae
tam
dissolutum,
tam
perditum,
tam
nummarium
immane
O
(
pro
nummarium)
fore
putasti,
quo
ex
iudicio
te
ulla
salus
servare
posset?
cum
planum
fieret,
decumis
contra
instituta
leges
leges
cO
:
legis
p
rell.
consuetudinemque
omnium
venditis,
in
aratorum
bonis
fortunisque
diripiendis
decumanos
dictitasse
tuas
esse
partis,
tuam
rem,
tuam
praedam,
idque
te
tacuisse
et,
cum
dissimulare
non
posses,
potuisse
tamen
perpeti
et
perferre,
quod
magnitudo
lucri
obscuraret
periculi
magnitudinem
plusque
aliquanto
apud
te
pecuniae
cupiditas
quam
iudici
metus
posset.
132
esto
,
cetera
negare
non
potes;
ne
illud
quidem
tibi
reliquum
reliqui
c
fecisti,
ut
hoc
posses
dicere,
nihil
eorum
te
eorum
te
p
rell.
:
te
eorum
O
audisse,
nihil
ad
tuas
auris
de
infamia
tua
pervenisse.
querebantur
cum
luctu
et
gemitu
aratores:
tu
id
nesciebas?
fremebat
tota
provincia:
nemo
id
tibi
renuntiabat?
Romae
querimoniae
de
tuis
iniuriis
conventusque
habebantur:
ignorabas
haec?
ignorabas
haec
ignorabas
haec
om.
O
omnia?
quid
?
cum
palam
Syracusis
te
audiente
maximo
conventu
L.
Rubrius
L.
cO
:
P.
p
rell.
Q.
Apronium
sponsione
lacessivit,
Nl
APRONIVS
DICTITARET
TE
SIBI
IN
DECVMIS
ESSE
SOCIVM,
haec
te
vox
non
perculit,
non
perturbavit,
non
ut
capiti
et
fortunis
tuis
prospiceres
excitavit?
tacuisti
,
sedasti
etiam
litis
illorum,
et
sponsio
illa
ne
fieret
laborasti.
pro
di
immortales,
hoc
aut
innocens
homo
perpeti
potuisset,
aut
quamvis
nocens,
qui
modo
iudicia
Romae
fore
putaret,
non
aliqua
simulatione
existimationi
se
hominum
venditasset?
133
quid
est
hoc?
sponsio
fit
de
capite
ac
fortunis
tuis:
tu
sedes
et
et
om.
O
quiescis?
non
persequeris?
non
perseveras?
non
perquiris
cui
dixerit
Apronius
,
quis
audierit?
unde
hoc
natum,
quem
ad
modum
prolatum
sit?
si
tibi
aliquis
ad
aurem
accessisset
et
dixisset
Apronium
dictitare
te
sibi
esse
socium,
commoveri
te
oportuit,
evocare
evocare
cO
:
vocare
p
rell.
Apronium
,
nec
illum
ante
tibi
satis
facere
quam
tu
omnium
existimationi
satis
fecisses:
cum
vero
in
foro
celeberrimo
tanta
frequentia
hoc
verbo
ac
simulatione
Apronio
,
re
vera
tibi
obiectum
esset,
tu
umquam
tantam
plagam
tacitus
accipere
potuisses
nisi
hoc
ita
statuisses,
in
re
tam
tam
om.
O
manifesta
quicquid
dixisses
te
deterius
esse
facturum?
134
quaestores
,
legatos,
praefectos,
tribunos
suos
multi
missos
fecerunt
et
de
provincia
decedere
iusserunt,
quod
illorum
culpa
se
minus
commode
audire
arbitrarentur
aut
quod
peccare
ipsos
aliqua
in
re
iudicarent:
tu
Apronium
,
hominem
vix
liberum,
contaminatum,
perditum,
flagitiosum,
qui
non
modo
animum
integrum
sed
ne
animam
quidem
puram
conservare
potuisset,
eum
in
tanto
tuo
dedecore
profecto
profecto
Luterbacher,
John
:
profecto
ne
codd.
(
Act.
Pr.
§32):
non
prof.
edd.
vett.
:
prof.
non
ne
Mueller
verbo
quidem
graviore
appellasses,
neque
apud
te
tam
sancta
religio
societatis
fuisset
ut
tui
capitis
periculum
neglegeres,
nisi
rem
tam
notam
esse
omnibus
et
tam
manifestam
videres.
135
cum
eodem
Apronio
postea
P.
Scandilius
,
eques
Romanus
,
quem
vos
omnes
nostis,
eandem
sponsionem
de
societate
fecit
quam
Rubrius
facere
voluerat.
institit
,
oppressit,
non
remisit;
facta
est
sponsio
HS
v
;
coepit
Scandilius
recuperatores
aut
iudicem
postulare.
satisne
vobis
praetori
improbo
circumdati
cancelli
videntur
in
sua
provincia,
immo
vero
in
sella
ac
tribunali,
ut
aut
de
suo
capite
iudicium
fieri
patiatur
praesens
ac
sedens,
aut
confiteatur
se
omnibus
iudiciis
convinci
necesse
esse?
sponsio
est,
NI
TE
APRONIVS
SOCIVM
IN
DECVMIS
ESSE
DICAT;
provincia
tua
est,
ades,
abs
te
iudicium
postulatur;
quid
facis,
quid
decernis?
recuperatores
dicis
te
daturum.
bene
agis;
tametsi
qui
tantis
erunt
cervicibus
recuperatores
qui
audeant
in
provincia,
cum
praetor
adsit,
non
solum
contra
voluntatem
eius
sed
etiam
contra
fortunas
iudicare?
136
verum
esto;
manifesta
res
est;
nemo
esset
nemo
esset
p
rell.,
prob.
Luterbacher,
John
(
l.
11):
nemo
est
O
quin
hoc
se
audisse
hoc
se
audisse
(t)
p
:
audisse
se
(
om.
hoc)
O
liquido
diceret;
locupletissimus
quisque
ac
ac
O
:
om.
p
rell.
certissimus
testis
esset;
nemo
erat
Sicilia
tota
quin
sciret
quin
sciret
cO
:
qui
nesciret
p
rell.
decumas
esse
praetoris,
nemo
quin
quin
cO
:
qui
non
p
rell.
audisset
id
id
O
:
ita
p
rell.
Apronium
dictitasse;
praeterea
conventus
honestus
Syracusis
,
multi
equites
Romani
,
viri
primarii,
ex
qua
copia
recuperatores
reici
oporteret,
qui
aliter
iudicare
nullo
modo
possent.
instat
Scandilius
poscere
recuperatores.
tum
iste
homo
innocens,
qui
illam
suspicionem
levare
atque
ab
sese
removere
cuperet,
recuperatores
dicit
se
de
cohorte
sua
daturum.
137
pro
deum
hominumque
fidem,
quem
ego
accuso?
in
quo
meam
industriam
ac
diligentiam
spectari
volo?
quid
est
quod
ego
dicendo
aut
cogitando
efficere
aut
adsequi
debeam?
teneo
,
teneo,
inquam
teneo
inquam
cO
:
om.
p
rell.
,
in
mediis
vectigalibus
populi
Romani
,
in
ipsis
fructibus
provinciae
Siciliae
furem
manifesto
avertentem
averrentem
cO
(
Div.
§57)
rem
frumentariam
omnem,
pecuniam
maximam,—teneo,
inquam,
ita
ut
negare
non
possit.
nam
quid
hic
dicet?
sponsio
facta
est
cum
cognitore
tuo
Apronio
de
fortunis
tuis
omnibus,
ni
socium
nisi
O
te
sibi
in
decumis
esse
dictitaret;
exspectant
omnes
quantae
tibi
ea
res
curae
sit,
quem
ad
modum
hominum
existimationi
te
atque
innocentiam
atque
elegantiam
O
tuam
probari
velis.
hic
tu
medicum
et
haruspicem
et
praeconem
tuum
recuperatores
dabis
aut
etiam
illum
illum
etiam
O
(§144)
ipsum
quem
tu
in
cohorte
tua
Cassianum
iudicem
habebas,
si
qua
res
maior
esset,
Papirium
Potamonem
,
hominem
severum
ex
vetere
illa
equestri
disciplina?
Scandilius
postulare
de
conventu
recuperatores.
tum
iste
negat
se
de
existimatione
sua
cuiquam
nisi
suis
commissurum.
negotiatores
sibi
sibi
(
ante
putant)
O
:
om.
p
rell.
putant
esse
turpe
id
forum
sibi
iniquum
eierare
ubi
negotientur;
praetor
provinciam
suam
sibi
totam
iniquam
eierat
eierat
V
:
eiurat
(
et
l.
10)
p
rell.
edd.
.
138
impudentiam
Impudentiam
VO
:
O
impud.
p
rell.
(iv,
§8)
singularem!
hic
postulat
se
Romae
absolvi
qui
in
sua
provincia
iudicarit
iudicarit
Zumpt
:
-auit
Vp
:
-aret
O
(i,
§127)
absolvi
absolvi
se
V
:
se
abs.
Op
rell.
se
nullo
modo
posse,
qui
plus
existimet
apud
lectissimos
senatores
pecuniam
quam
apud
tris
negotiatores
metum
valere!
Scandilius
vero
negat
sese
sese
Op
:
se
V
(i,
§127)
apud
Artemidorum
recuperatorem
verbum
esse
facturum,
et
tamen
auget
atque
onerat
te
bonis
condicionibus,
si
tu
tu
Op
:
om.
Vq
uti
velis;
si
ex
provincia
Sicilia
tota
statuas
idoneum
iudicem
statuas
alium
iudicem
idoneum
O
i.
e.
`al.
iud.
idon.':
cf.
Cluent.
§25
aut
recuperatorem
nullum
posse
reperiri,
postulat
abs
te
ut
Romam
rem
rem
VcO
:
om.
p
rell.
reicias.
139
hic
enim
vero
tu
exclamas
hominem
improbum,
qui
postulet
ibi
de
tua
existimatione
iudicium
fieri
ubi
te
invidiosum
esse
intellegat
intelligat
cO
:
intelligit
V
:
intelligebat
p
rell.
:
negas
te
Romam
reiecturum,
negas
de
conventu
recuperatores
daturum,
cohortem
tuam
tuam
om.
V
proponis.
Scandilius
rem
se
totam
relicturum
dicit
et
suo
tempore
esse
rediturum.
quid
tu
ibi
tum?
quid
facis?
Scandilium
cogis—quid?
sponsionem
acceptam
facere?
impudenter
tollis
exspectatum
existimationis
tuae
iudicium:
non
facis.
quid
ergo?
140
Apronio
permittis
ut
quos
velit
de
cohorte
sumat
recuperatores?
indignum
uni
potius
ex
iniquis
sumundi
-undi
VO
:
-endi
vulg.
quam
utrique
utrique
Vc
:
utrisque
p
rell.
ex
aequis
reiciundi
fieri
potestatem.
neutrum
facis
eorum.
quid
ergo?
estne
Estne
VcO
:
est
p
rell.
aliquid
quod
improbius
fieri
possit
possit
Vc
:
posset
O
:
potest
p
rell.
(iii,
§34)
?
est
;
cogit
enim
Scandilium
quinque
illa
milia
nummum
dare
atque
adnumerare
Apronio
.
quid
potuit
elegantius
facere
praetor
cupidus
existimationis
bonae,
qui
ab
se
ab
sc
VO
:
ab
sese
p
rell.
omnem
suspicionem
propulsare,
qui
se
eripere
ex
infamia
cuperet?
adductus
erat
in
sermonem,
invidiam,
vituperationem;
dictitarat
homo
improbus
atque
impurus,
Apronius
,
socium
socium
VO
:
socium
sibi
Lamb.
in
mg.
1584
(
in
p
mance
est
scriptum
in
sermonem
in
invidiam
atque
discrimen,
mediis
omissis
)
esse
praetorem;
venerat
res
in
iudicium
atque
discrimen
in
discrimen
V
(iii,
§§60,
155;
v,
§107)
;
potestas
erat
isti
homini
integro
atque
innocenti
data,
ut,
in
Apronium
cum
animum
advertisset
animum
advertisset
V
:
animadvertisset
p
rell.
(iv,
§58;
v,
§105)
,
sese
gravissima
levaret
infamia.
quid
excogitat
poenae,
quid
animadversionis
in
Apronium
?
cogit
Scandilium
Apronio
ob
singularem
improbitatem
atque
audaciam
praedicationemque
nefariae
societatis
HS
v
mercedis
ac
praemi
nomine
mercedis
ac
praemii
nomine
V
(v,
§83):
nomine
om.
cOpk
:
merc.
nomine
ac
praemii
d
dare.
141
quid
interfuit,
homo
audacissime,
utrum
hoc
decerneres,
an
id
quod
Apronius
dictitabat
tute
tute
VcO
:
tu
p
rell.
de
te
profiterere
confiterere
V
ac
dictitares?
quem
hominem,
si
qui
pudor
in
te
atque
adeo
si
qui
metus
fuisset,
sine
supplicio
dimittere
non
debuisti,
hunc
abs
te
sine
praemio
discedere
noluisti?
omnia
simul
intellegere
potestis
potestis
VcO
:
potuistis
p
rell.
,
iudices,
ex
hoc
uno
crimine
Scandiliano:
primum
hoc
non
esse
Romae
natum
de
societate
decumarum,
non
ab
accusatore
fictum,
non,—ut
solemus
interdum
in
defensionibus
dicere,—crimen
domesticum
ac
vernaculum,
non
ex
tempore
periculi
tui
constitutum,
sed
vetus,
agitatum
iam
et
te
praetore
iactatum,
et
non
ab
inimicis
Romae
compositum
sed
Romam
ex
ex
VO
:
de
p
rell.
provincia
deportatum
deportatum
Vc
:
adport.
O
:
export.
p
rell.
.
142
simul
illud
intellegi
potest
istius
in
Apronium
studium,
Aproni
de
isto
non
modo
confessio
verum
etiam
commemoratio.
eodem
accedit
quod
hoc
quoque
intellegere
potestis,
istum
statuisse
in
provincia
sua
existimationis
suae
iudicium
extra
cohortem
suam
committendum
fuisse
nemini.
ecquis
est
iudex
cui
non
ab
initio
decumani
criminis
persuasum
sit
istum
in
aratorum
bona
fortunasque
impetum
fecisse?
quis
hoc
non
ex
eo
statim
iudicavit
iudicavit
VO
:
-bit
p
rell.
,
quod
ostendi
istum
decumas
nova
lege
atque
adeo
nulla
lege
contra
omnium
consuetudinem
atque
instituta
vendidisse?
143
verum
ut
istos
ego
iudices
tam
severos,
tam
diligentis,
tam
religiosos
non
habeam
habeam
VcO
:
haberem
p
rell.
,
ecquis
est
ex
iniuriarum
magnitudine,
improbitate
decretorum,
iudiciorum
iniquitate
qui
hoc
non
iam
dudum
statuerit
et
iudicarit?
etiam
ac
O
(§20)
sane
sit
aliquis
aliqui
V
dissolutior
in
iudicando,
legum
offici
rei
publicae
sociorum
atque
amicorum
neglegentior:
quid?
is
possitne
de
istius
improbitate
dubitare,
cum
cum
VO
:
dum
p
rell.
tanta
lucra
facta,
tam
iniquas
pactiones
vi
et
metu
expressas
cognoverit,
cum
cum
O
:
tum
p
rell.
:
om.
V
tanta
praemia
civitates
vi
atque
atque
Vop
:
et
al.
Iordan.
imperio,
virgarum
ac
mortis
metu,
non
modo
Apronio
atque
eius
similibus
verum
etiam
Veneriis
servis
dare
coactas?
144
quodsi
quis
qui
V
sociorum
incommodis
minus
commovetur,—si
quem
aratorum
fugae
calamitates
exsilia
suspendia
denique
non
permovent,—non
possum
dubitare
quin
is
tamen,
cum
vastatam
Siciliam
,
relictos
agros
ex
civitatum
litteris
et
ex
epistula
ex
epist.
O
:
epistula
p
rell.
L.
Metelli
cognoverit,
statuat
fieri
non
posse
ut
de
isto
non
severissime
iudicetur.
erit
etiam
aliquis
aliquis
etiam
O
qui
haec
omnia
dissimulare
ac
neglegere
possit?
attuli
sponsiones
ipso
praesente
factas
de
decumarum
societate
ab
ipso
prohibitas
iudicari:
quid
est
quod
possit
quisquam
manifestius
hoc
desiderare?
non
dubito
quin
vobis
satis
fecerim,
iudices;
verum
tamen
progrediar
longius,
non
mehercule
mehercle
O
quo
magis
hoc
vobis
vobis
magis
hoc
O
persuadeatur
quam
iam
persuasum
esse
confido,
sed
ut
ille
aliquando
impudentiae
suae
finem
faciat,
aliquando
desinat
ea
se
putare
emere
putare
posse
emere
Victorius
quae
ipse
semper
habuit
venalia,—fidem
ius
iurandum
veritatem
officium
religionem,—desinant
amici
eius
ea
dictitare
quae
detrimento
maculae
invidiae
infamiae
nobis
omnibus
esse
possint.
145
at
qui
amici!
O
miserum,
o
invidiosum
offensumque
paucorum
culpa
atque
indignitate
ordinem
senatorium!
Albam
Aemilium
sedentem
in
faucibus
macelli
loqui
palam
vicisse
Verrem
,
emptos
habere
iudices,
alium
HS
cccc,
alium
HS
D,
quem
minimo,
ccc!
atque
ei
cum
responsum
esset
fieri
non
posse,
multos
testis
esse
dicturos,
me
praeterea
causae
non
defuturum,
'
licet
hercle
hercle
O
:
hercules
p
rell.
,'
inquit,
'omnes
omnia
dicant,
in
illo,
nisi
ita
res
ita
res
p
:
ita
ante
adlata
O,
post
adlata
Lamb.
in
mg.
1584
manifesta
erit
adlata
ut
responderi
nihil
possit,
vicimus.'
146
bene
agis,
Alba
:
ad
tuam
veniam
condicionem.
nihil
putas
valere
in
iudiciis
coniecturam,
nihil
suspicionem,
nihil
ante
actae
vitae
existimationem,
nihil
virorum
bonorum
testimonia,
nihil
civitatum
auctoritates
ac
litteras:
res
res
Lamb.
in
mg.
1584:
auctoritates
ac
testimonia
litteras
manifestas
quaeris
p
rell.
manifestas
quaeris.
non
quaero
iudices
Cassianos
,
veterem
iudiciorum
severitatem
non
requiro,
vestram
in
hac
re
hac
re
O
:
hac
sive
hoc
p
rell.
fidem
dignitatem
religionem
in
iudicando
non
imploro;
Albam
habebo
habes
O
iudicem,
eum
hominem
qui
se
ipse
scurram
improbissimum
existimari
vult,
cum
cum
scripsi
:
qui
rell.
:
om.
O
a
scurris
semper
potius
semper
potius
O
:
potius
semper
p
rell.
gladiator
quam
scurra
appellatus
sit
sit
codd.
:
est
edd.
(
Act.
Pr.
§39;
iv,
§3)
;
adferam
rem
eius
modi
in
decumis
ut
Alba
fateatur
istum
in
re
frumentaria
et
in
bonis
aratorum
aperte
palamque
esse
praedatum.
147
decumas
agri
Leontini
magno
dicis
te
dicis
te
cO
:
dicit
se
p
rell.
vendidisse.
ostendi
iam
illud
initio,
non
existimandum
magno
vendidisse
eum
qui
verbo
decumas
vendiderit,
re
et
condicione
et
lege
et
edicto
et
licentia
decumanorum
decumas
aratoribus
nullas
reliquas
fecerit.
etiam
illud
ostendi,
vendidisse
alios
magno
decumas
agri
Leontini
ceterorumque
agrorum,
et
lege
Hieronica
vendidisse
et
pluris
etiam
quam
te
vendidisse,
nec
aratorem
quemquam
esse
questum;
nec
enim
fuit
quod
quisquam
queri
posset,
cum
lege
aequissime
scripta
venderent,
neque
illud
umquam
aratoris
interfuit,
quanti
decumae
venirent.
non
enim
ita
est
ut,
si
magno
venierint,
plus
arator
debeat,
si
parvo,
minus;
ut
frumenta
nata
sunt,
ita
decumae
veneunt;
aratoris
autem
interest
ita
se
frumenta
habere
ut
decumae
quam
plurimo
venire
possint;
dum
arator
ne
plus
decuma
det,
expedit
ei
decumam
esse
quam
maximam.
148
verum
hoc,
ut
opinor
hoc
ut
opinor
p
rell.
:
ut
opinor
hoc
O
,
esse
vis
caput
defensionis
tuae,
magno
te
decumas
vendidisse,
atque
aliorum
quidem
agrorum
pro
portione
magno
decumas
vendidisse
atque...
vendidisse
c
Lg.
45:
om.
p
rell.
,
agri
vero
vero
om.
O
Leontini
,
qui
plurimum
efficit,
tritici
mod.
CCXVI.
si
doceo
pluris
aliquanto
potuisse
te
vendere,
neque
iis
voluisse
addicere
te
vendere...
addicere
p
rell.
(potuisset
evendere
p
):
vendere...
te
addicere
O
edd.
qui
contra
Apronium
licerentur,
et
Apronio
multo
minoris
quam
aliis
potueris
vendere
vendere
cO
:
om.
p
rell.
tradidisse,—
si
hoc
doceo,
poteritne
te
ipse
ipse
p
al.
:
iste
cO
:
om.
d
Alba
,
tuus
antiquissimus
non
solum
amicus
verum
etiam
amator,
absolvere?
dico
equitem
Romanum
,
hominem
in
primis
honestum,
Q.
Minucium
,
cum
sui
similibus
ad
decumas
agri
Leontini
tritici
mod.
non
mille
non
duo
nec
nec
duo
O
tria
milia,
sed
ad
unas
unius
agri
decumas
tritici
modium
triginta
voluisse
addere:
ei
ei
O
:
et
ei
p
rell.
potestatem
emendi
non
esse
factam,
ne
res
abiret
ab
Apronio
.
149
negare
hoc,
nisi
forte
negare
omnia
omnia
negare
O
constituisti,
nullo
modo
potes;
palam
res
gesta
est
maximo
conventu
Syracusis
;
testis
est
tota
provincia,
propterea
quod
undique
ad
emendas
decumas
solent
eo
convenire.
quod
sive
fateris
sive
convinceris,
quot
et
quam
manifestis
in
in
om.
cO
(iii,
§207):
maximis
in
rebus
ut
d
ita
p
rebus
teneare
non
vides?
primum
tuam
rem
illam
et
praedam
fuisse;
nam
ni
ni
O
:
nisi
p
rell.
ita
esset,
cur
tu
Apronium
malebas,
quem
omnes
tuum
procuratorem
esse
in
decumis,
tuum
negotium
agere
tuum
procuratorem...
agere
cO,
mance
p
rell.
loquebantur,
quam
Minucium
decumas
agri
Leontini
sumere?
deinde
immensum
atque
infinitum
lucrum
esse
factum;
nam
si
xxx
xxx
mZZZ
tritici
commotus
(
om.
tu)
p
et
pler.
tu
commotus
non
esses,
certe
hoc
idem
lucri
Minucius
Apronio
libenter
dedisset,
si
ille
accipere
voluisset.
150
quantam
igitur
illi
spem
praedae
propositam
arbitramur
fuisse
qui
tantum
praesens
lucrum
nulla
opera
insumpta
contempserit
atque
despexerit?
deinde
ipse
Minucius
numquam
tanti
tanti
p
:
om.
O
habere
voluisset,
si
decumas
tu
lege
Hieronica
venderes;
sed
quia
tuis
novis
edictis
et
iniquissimis
institutis
plus
aliquanto
se
quam
decumas
ablaturum
videbat,
idcirco
longius
progressus
est.
at
Apronio
semper
plus
etiam
multo
abs
te
permissum
est
quam
quod
edixeras.
quantum
igitur
quaestum
putamus
factum
esse
per
eum
cui
quidvis
licitum
sit,
cum
tantum
lucri
voluerit
addere
is
cui,
si
decumas
emisset,
idem
non
liceret?
151
postremo
illa
quidem
certe
tibi
praecisa
defensio
est
est
defensio
O
,
in
qua
tu
semper
omnia
tua
furta
atque
flagitia
latere
posse
arbitratus
es,
magno
te
decumas
vendidisse,
plebi
Romanae
consuluisse,
annonae
prospexisse.
non
potest
hoc
dicere
is
qui
negare
non
potest
se
unius
agri
decumas
xxx
milibus
modium
minoris
quam
potuerit
vendidisse;
ut
etiamsi
tibi
hoc
concedam,
Minucio
ideo
te
ideo
te
p
rell.
:
te
ideo
O
edd.
non
tradidisse
quod
iam
addixisses
Apronio
(aiunt
enim
te
ita
dictitare,
quod
ego
exspecto
cupioque
te
illud
illud
p
rell.
:
ita
O
:
ita
illud
`N'
(
Cl.
Rev.
xvi.
404)
defendere)—verum
ut
ita
sit,
tamen
non
potes
hoc
quasi
praeclarum
aliquid
praedicare
praedicare
Naugerius
:
praedicere
p
rell.
:
praestare
O
,
magno
te
decumas
vendidisse,
cum
fuisse
fateare
qui
multo
pluris
voluerit
voluerit
O
:
-int
p
rell.
emere.
152
tenetur
igitur
iam,
iudices,
et
manifesto
tenetur
avaritia,
cupiditas
hominis,
scelus,
improbitas,
audacia.
quid
?
si
haec
quae
dico
ipsius
amici
defensoresque
iudicarunt,
quid
amplius
vultis
amplius
uoltis
V
(
prob.
Zielinski,
p.
196):
u.
ampl.
Op
rell.
?
adventu
L.
Metelli
praetoris,
cum
omnis
eius
comites
iste
sibi
suo
illo
panchresto
medicamento
amicos
reddidisset
reddidisset
VcO
:
redemisset
p
rell.
,
aditum
est
ad
Metellum
;
eductus
est
Apronius
.
eduxit
vir
primarius,
C.
Gallus
senator;
postulavit
ab
ab
VcO
:
a
p
rell.
(iii.
§2)
L.
Metello
ut
ex
edicto
suo
iudicium
daret
in
Apronium
,
QVOD
PER
VIM
AVT
METVM
et
metum
V
ABSTVLISSET,
quam
formulam
Octavianam
et
Romae
Metellus
habuerat
et
habebat
in
provincia.
non
impetrat,
cum
hoc
diceret
diceret
ei
V
Metellus
,
praeiudicium
se
a
se
cO
de
capite
C.
Verris
per
hoc
iudicium
nolle
fieri.
tota
Metelli
cohors
hominum
non
ingratorum
ignotorum
V
nostri
cO
aderat
Apronio
;
C.
Gallus
,
homo
vestri
ordinis,
a
suo
familiarissimo
L.
Metello
iudicium
ex
edicto
non
potest
impetrare.
153
non
reprehendo
Metellum
,—pepercit
homini
amico
et,
quem
ad
modum
ipsum
dicere
audivi,
necessario:
non
reprehendo,
inquam,
Metellum
,
sed
hoc
miror,
quo
modo
de
quo
homine
praeiudicium
noluerit
fieri
per
recuperatores,
de
hoc
ipse
ipse
VcO
:
ipso
p
rell.
non
modo
praeiudicarit
verum
gravissime
ac
vehementissime
iudicarit.
primum
enim
si
Apronium
absolutum
iri
putaret
putabant
V
(l.
14
infra
)
,
nihil
erat
quod
ullum
praeiudicium
vereretur;
deinde
si
condemnato
Apronio
coniunctam
cum
eo
Verris
causam
omnes
erant
existimaturi,
Metellus
quidem
certe
iam
hoc
iudicabat,
eorum
rem
causamque
esse
coniunctam,
qui
statueret
statueret
O
:
-it
p
rell.
(
praeter
V
statuerat)
Apronio
condemnato
de
isto
praeiudicium
futurum.
et
simul
una
res
utrique
rei
est
argumento,
et
aratores
vi
et
metu
coactos
Apronio
multo
plus
quam
debuerint
dedisse,
et
Apronium
istius
rem
suo
nomine
egisse,
cum
L.
Metellus
statuerit
non
posse
Apronium
condemnari
quin
simul
de
istius
scelere
atque
improbitate
iudicaretur.
154
venio
nunc
ad
epistulam
Timarchidi
Timarchidi
cO
:
-is
Vp
rell.
,
liberti
istius
et
accensi;
de
qua
cum
dixero,
totum
hoc
crimen
decumanum
peroraro
peroraro
cO
:
-abo
Vp
rell.
.
haec
epistula
est,
iudices,
quam
nos
Syracusis
in
aedibus
Aproni
cum
litteras
conquireremus
invenimus.
Missa
est,
ut
ipsa
significat,
ex
itinere,
cum
Verres
iam
de
provincia
decessisset,
Timarchidi
Timarchidi
cO
:
-is
Vp
rell.
manu
scripta.
recita
.
EPISTVLA
TIMARCHIDI
Recita.
Epistula
Timarchidi
V
:
Recita
epistolam.
Timarchides
Zumpt,
edd.
:
om.
O
et
in
lac.
p
.
TIMARCHIDES
VERRIS
ACCENSVS
SALVTEM
DICI
T.
Iam
hoc
quidem
non
reprehendo
Apronio
ante
salutem
add.
edd.
quod
adscribit
quod
adscribit
cO
:
quod
adscripsit
p
rell.
:
cum
scribat
V
'accensus';
cur
enim
sibi
hoc
hoc
sibi
V
scribae
soli
sumant
assumant
O
,
'L.
PAPIRIVS
SCRIBA'?
volo
ego
hoc
esse
hoc
esse
V
:
esse
hoc
p
k
:
hoc
om.
O
commune
accensorum,
lictorum,
viatorum.
FAC
DILIGENTIAM
ADHIBEAS,
QVOD
AD
PRAETORIS
EXISTIMATIONEM
ATTINE
T.
Commendat
Apronio
Verrem
,
et
hortatur
ut
inimicis
eius
resistat.
bono
praesidio
munitur
existimatio
tua,
siquidem
in
Aproni
constituitur
diligentia
atque
auctoritate.
HABES
VIRTVTEM,
ELOQVENTIAM
eloq.
VO
:
atque
eloq.
p
rell.
.
155
quam
copiose
laudatur
Apronius
a
Timarchide
,
quam
magnifice!
cui
ego
illum
non
putem
placere
oportere
qui
tanto
opere
tanto
opere
V
p
k
:
tantopere
O
Timarchidi
probatus
sit?
HABES
SVMPTVM
VNDE
FACIAS.
necesse
est,
si
quid
redundarit
redundarit
Vc
:
et
p
rell.
de
vestro
frumentario
quaestu,
ad
illum
potissimum
per
quem
agebatis
defluxisse.
SCRIBAS,
APPARITORES
RECENTIS
ARRIPE;
CVM
L.
VOLTEIO,
QVI
PLVRIMVM
POTEST,
CAEDE,
CONCIDE.
videte
quam
valde
malitiae
suae
confidat
Timarchides
,
qui
etiam
Apronio
improbitatis
praecepta
det.
iam
hoc
'caede,
concide'!
nonne
nonne
c
:
neu
O
(iv,
§19):
non
p
vobis
nobis
O
(§152
supra
)
verba
domo
patroni
depromere
videtur
ad
omne
genus
nequitiae
accommodata?
VOLO,
Ml
FRATER
mi
frater
cO
:
mi
V
:
mihi
p
rell.
,
FRATERCVLO
TVO
CREDAS.
consorti
quidem
in
lucris
atque
furtis
in
furtis
V
(iii,
§§60,
140;
v,
§107)
,
gemino
et
simillimo
nequitia,
improbitate,
audacia.IN
COHORTE
CARVS
HABEBERE
habebere
cO
:
habere
p
:
haberis
V
.
quid
est
hoc
'in
cohorte'?
quo
pertinet?
Apronium
doces?
quid?
in
vestram
cohortem
te
monitore
an
sua
sponte
pervenerat?
QVOD
CVIQVE
quod
cuique
(quidquid
V
)
opus
est
VO
:
quodcumque
opus
sit
p
rell.
OPVS
EST,OPPONE.
qua
impudentia
putatis
eum
in
dominatione
fuisse
qui
in
fuga
tam
improbus
sit?
ait
omnia
pecunia
effici
posse:
dare,
profundere
oportere,
si
velis
vincere.
non
hoc
mihi
tam
molestum
est
Apronio
suadere
Timarchidem
,
quam
quod
hoc
idem
patrono
suo
praecipit.
TE
POSTVLANTE
OMNES
VINCERE
SOLENT.
156
Verre
quidem
praetore,
non
Sacerdote
,
non
Peducaeo
,
non
hoc
ipso
Metello
.
SCIS
METELLVM
SAPIENTEM
ESSE.
hoc
vero
ferri
iam
non
potest,
inrideri
viri
optimi,
L.
Metelli
,
ingenium
et
contemni
et
contemni
Vp
rell.
:
om.
O
ac
despici
a
fugitivo
Timarchide
.
SI
VOLTEIVM
HABEBIS,
OMNIA
LVDI-
BVNDVS
CONFICIES
conficies
VcO
:
perficies
p
rell.
.
hic
vehementer
errat
Timarchides
,
qui
aut
Volteium
pecunia
corrumpi
corrumpi
pecunia
O
putet
posse,
aut
Metellum
unius
arbitratu
gerere
praeturam,
sed
errat
coniectura
domestica
coniectura
domestica
Vp
rell.
:
dom.
coni.
O
(
prob.
Ziel.
p.
196)
et
per
se
O
:
et
om.
rell.
.
quia
multos
et
per
se
et
per
alios
multa
ludibundos
ludibundos
O
:
lubidinosa
V
:
ludibundus
libinose
p
:
ludibundos
libidinose
rell.
apud
Verrem
effecisse
vidit
videt
O
,
ad
omnis
eosdem
patere
aditus
arbitratur.
facilius
vos
efficiebatis
ludibundi
quae
volebatis
a
Verre
,
quod
multa
eius
ludorum
genera
noratis.
INCVLCATVM
EST
METELLO
ET
VOLTEIO
TE
ARATORES
EVERTISSE.
quis
istuc
Apronio
attribuebat,
cum
aratorem
aliquem
everterat,
aut
Timarchidi
,
cum
ob
iudicandum
aut
decernendum
aut
imperandum
aliquid
aut
remittendum
pecuniam
acceperat,
aut
Sextio
lictori
lictori
Vp
rell.
:
om.
O
(v,
§118)
,
cum
aliquem
innocentem
securi
percusserat?
nemo
;
omnes
ei
ei
p
rell.
:
enim
ei
V
(
cf.
primum
plurimum
V
§155
infra
)
tum
tum
V
:
tunc
p
Videtur
O
habere
Nemo
ei
omnes
tum
attribuebant
quem
nunc
condemnari
volunt.
157
OB-
TVDERVNT
EIVS
eius
om.
V
AVRIS
TE
SOCIVM
PRAETORIS
FVISSE.
videsne
Vides
V
hoc
quam
clarum
sit
et
fuerit,
cum
etiam
Timarchides
hoc
metuat?
concedesne
concedisne
O
non
hoc
crimen
nos
in
te
hoc
crimen
in
te
nos
non
V
confingere,
sed
iam
pridem
ad
crimen
aliquam
defensionem
libertum
quaerere?
libertus
et
accensus
tuus,
et
tibi
ac
liberis
tuis
omnibus
in
rebus
coniunctus
ac
proximus,
ad
Apronium
scribit
vulgo
esse
ab
omnibus
ita
demonstratum
Metello
,
tibi
Apronium
in
decumis
socium
sotium
in
decumis
O
fuisse.
FAC
SCIAT
IMPROBITATEM
ARATORVM;
IPSI
SVDABVNT,
Sl
DI
VOLVN
T.
Quod
Fac
sciat...
volent
p2
in
lac.
volunt
(dolunt
V
)
Vcp
:
volent
Op2
istuc,
per
deos
immortalis,
aut
qua
de
causa
excitatum
esse
dicamus
in
aratores
tam
infestum
odium
atque
tantum?
quantam
quantam
Vp
pler.
:
tantam
O
:
quam
tantam
al.
iniuriam
fecerunt
Verri
aratores
ut
eos
etiam
libertus
et
accensus
eius
tam
irato
animo
ac
ac
VcO
:
aut
p
rell.
litteris
insequatur?
neque
ego
huius
fugitivi,
iudices,
vobis
epistulam
iud.
vobis
epist.
V
:
iud.
epist.
vobis
p
rell.
praeter
O
(vobis
iud.
epist.)
recitassem,
nisi
ut
uti
O
ex
ea
totius
familiae
praecepta
et
instituta
et
disciplinam
cognosceretis.
videtis
ut
moneat
Apronium
quibus
rebus
ac
muneribus
se
se
cO
:
om.
rell.
insinuet
in
familiaritatem
Metelli
,
Volteium
corrumpat,
scribas
accensumque
accensusque
O,
unde
Muell.
-osque
pretio
deleniat
deliniat
p
.
ea
praecipit
quae
vidit,
ea
monet
alienum
hominem
quae
domi
didicit
ipse;
verum
in
hoc
errat
uno,
quod
existimat
easdem
vias
ad
omnium
familiaritates
esse
munitas.
158
quamquam
merito
sum
iratus
Metello
,
tamen
haec
quae
vera
sunt
dicam.
Apronius
ipsum
Metellum
non
pretio,
ut
Verrem
,
non
convivio,
non
muliere,
non
sermone
sermone
incauto
p
impuro
atque
improbo
posset
corrumpere,
quibus
rebus
non
sensim
atque
moderate
ad
istius
amicitiam
adrepserat,
sed
brevi
tempore
totum
hominem
totamque
eius
praeturam
possederat;
cohortem
autem
Metelli
,
quam
vocat,
quid
erat
quod
corrumperet,
ex
qua
recuperatores
in
aratorem
in
aratorem
cO
:
om.
p
et
pler.
nulli
dabantur?
159
nam
quod
scribit
Metelli
filium
puerum
esse,
vehementer
errat;
non
enim
ad
omnis
praetorum
filios
idem
aditus
sunt.
O
Timarchide
,
Metelli
est
filius
in
provincia
non
puer,
sed
adulescens
pudens
ac
bonus
pudens
ac
bonus
p
et
pler.
(§160
infra
):
bonus
ac
pudens
(prudens)
O
al.
,
dignus
illo
loco
ac
nomine;
vester
iste
iste
O
:
ille
rell.
puer
praetextatus
in
provincia
quem
ad
modum
fuisset
non
[non]
ante
dicerem
Pluyg.,
Kays.,
Muell.
dicerem
si
pueri
esse
illam
culpam
ac
non
patris
existimarem.
tune
,
cum
te
ac
tuam
vitam
nosses,
in
Siciliam
tecum
grandem
praetextatum
filium
ducebas,
ut,
etiamsi
natura
puerum
a
paternis
vitiis
atque
a
generis
similitudine
abduceret,
consuetudo
tamen
eum
et
disciplina
degenerare
non
sineret?
160
fac
enim
fuisse
in
eo
eo
cO
:
isto
p
rell.
C.
Laeli
aut
aut
cO
:
om.
p
rell.
M.
Catonis
materiem
atque
indolem:
quid
ex
eo
boni
sperari
atque
effici
potest
qui
in
patris
luxurie
sic
vixerit
ut
nullum
umquam
pudicum
neque
sobrium
convivium
viderit,
qui
in
epulis
cotidianis
adulta
aetate
per
triennium
inter
impudicas
mulieres
et
intemperantis
viros
versatus
sit,
nihil
umquam
audierit
a
patre
quo
pudentior
aut
melior
esset,
nihil
umquam
patrem
facere
facere
cO
:
agere
p
rell.
viderit
quod
cum
imitatus
esset
non,
id
quod
turpissimum
est,
patris
similis
putaretur?
161
quibus
in
rebus
non
solum
filio,
Verres
Verres
cO
:
om.
p
rell.
,
verum
etiam
sed
etiam
O
rei
publicae
fecisti
iniuriam.
susceperas
enim
liberos
non
solum
tibi
sed
etiam
patriae,
qui
non
modo
tibi
voluptati
sed
etiam
qui
aliquando
usui
rei
publicae
esse
possent
esse
possent
p
rell.
:
possent
esse
O
.
Eos
instituere
atque
erudire
ad
maiorum
instituta,
ad
civitatis
ad
civit.
O
:
atque
civit.
p
rell.
:
atque
ad
civ.
coni.
Lamb.
disciplinam,
non
ad
tua
flagitia
neque
ad
tua
flagitia
neque
cO
al.
:
om.
p
et
pler.
ad
tuas
turpitudines
debuisti:
esset
ex
ex
cO
:
om.
p
rell.
atque
p
rell.
:
et
O
inerti
atque
improbo
et
impuro
parente
navus
navus
p
rell.
et
pudens
et
probus
filius,
haberet
aliquid
abs
te
res
publica
res
publica
abs
te
O
muneris.
nunc
pro
te
Verrem
substituisti
alterum
civitati;
nisi
forte
hoc
deteriorem
deteriorem
Op
rell.
:
deterior
est
dett.
,
si
fieri
potest,
quod
tu
eius
modi
evasisti
non
in
hominis
luxuriosi,
sed
tantum
in
furis
ac
ac
p
rell.
:
atque
O
divisoris
disciplina
educatus;
162
quid
isto
fore
festivius
arbitramur,
si
si
O
:
qui
p
rell.
est
tuus
natura
filius,
consuetudine
discipulus,
voluntate
similis?
quem
ego,
iudices,
quamvis
bonum
fortemque
facile
paterer
evadere;
non
enim
me
inimicitiae
commovent,
si
quae
mihi
cum
isto
futurae
sunt.
nam
si
in
omnibus
rebus
innocens
fuero
meique
similis,
quid
mihi
istius
inimicitiae
nocebunt?
sin
aliqua
in
re
Verris
similis
fuero,
non
magis
mihi
deerit
inimicus
quam
Verri
defuit.
etenim
,
iudices,
eius
modi
res
publica
debet
esse,
et
erit
veritate
iudiciorum
constituta,
ut
inimicus
neque
deesse
nocenti
nocenti
deesse
qr
possit
neque
obesse
innocenti.
quapropter
nulla
res
est
quam
ob
rem
ego
istum
nolim
ex
paternis
probris
ac
vitiis
emergere;
id
quod
tametsi
isti
difficile
est,
tamen
haud
scio
an
fieri
possit,
praesertim
si,
sicut
si
sicut
Halm,
edd.
:
si
cui
O
:
ut
si
p
k
:
si
ut,
si
uti
rell.
nunc
fit,
custodes
amicorum
eum
sectabuntur,
quoniam
pater
tam
neglegens
ac
dissolutus
est.
163
verum
huc
longius
quam
voluntas
fuit
fuit
p
rell.
:
om.
O
:
tulit
Muell.
(i,
§34)
ab
epistula
Timarchidi
digressa
est
oratio
mea,
qua
recitata
conclusurum
me
esse
crimen
decumanum
decumanum
Lamb.
:
decumarum
codd.
dixeram;
ex
quo
intellexistis
innumerabilem
frumenti
numerum
per
triennium
aversum
ab
ab
Klotz
:
id
O
:
a
p
rell.
re
publica
esse
ereptumque
ereptumque
cO
:
abreptumque
p
rell.
aratoribus.
sequitur
ut
de
frumento
empto
vos,
iudices,
doceam,
maximo
atque
impudentissimo
furto;
de
quo
dum
certa
et
pauca
et
magna
dicam
breviter,
attendite.
frumentum
emere
in
Sicilia
in
Sicilia
emere
O
debuit
Verres
ex
senatus
consulto
et
ex
lege
Terentia
et
Cassia
frumentaria.
emundi
emendi
O
duo
genera
fuerunt,
unum
decumanum
decumanum
Zumpt,
edd.
:
decumarum
cO
:
ceterarum
decumarum
p
rell.
:
alterarum
decumarum
`cod.
Hot.,
duo
codd.
Lbi.
(
non
F
),
duo
codd.
Lall.
(?).'-
Malim
unum
decumarum
alterarum,
alterum
,
alterum
quod
praeterea
civitatibus
aequaliter
aequabiliter
(v,
§52)
T.
Frank
esset
distributum;
illius
decumani
tantum
quantum
ex
primis
decumis
fuisset,
huius
imperati
in
annos
singulos
tritici
mod.
DCCC;
pretium
autem
constitutum
decumano
in
modios
singulos
HS
III,
imperato
HS
III
S.
ita
in
frumentum
imperatum
HS
duodetriciens
in
annos
singulos
Verri
decernebatur
quod
aratoribus
solveret,
in
alteras
decumas
fere
fere
O
:
ferme
p
rell.
ad
nonagiens.
sic
per
triennium
ad
hanc
frumenti
emptionem
Siciliensem
prope
centiens
et
viciens
erogatum
est.
164
hanc
pecuniam
tantam
datam
tibi
ex
aerario
inopi
atque
exhausto,
datam
ad
frumentum,
hoc
est
ad
necessitatem
salutis
et
vitae
ac
vitae
O
,
datam
ut
Siculis
aratoribus
ut
Sic.
ut
arator.
O
,
quibus
tanta
onera
res
publica
imponeret,
solveretur,
abs
te
sic
laceratam
esse
dico
ut
possim
illud
probare,
si
velim,
omnem
te
hanc
pecuniam
domum
tuam
avertisse.
etenim
sic
hanc
rem
totam
administrasti
ut
hoc
quod
dico
probari
aequissimo
iudici
possit.
sed
ego
habebo
rationem
auctoritatis
meae;
meminero
quo
animo,
quo
consilio
et
quo
cons.
O
edd.
ad
causam
publicam
accesserim;
non
agam
tecum
accusatorie,
nihil
fingam,
nihil
cuiquam
probari
volo
volo
cO
:
velim
p
rell.
me
dicente
quod
non
ante
mihimet
ipsi
probatum
sit.
165
in
hac
pecunia
publica,
iudices,
haec
insunt
tria
genera
furtorum
fructuum
O
:
primum,
cum
posita
esset
pecunia
cum
pos.
esset
pecunia
cO
:
eam
cum
pos.
esset
p
rell.
apud
eas
societates
unde
erat
attributa,
binis
centesimis
faeneratus
est,
deinde
permultis
civitatibus
pro
frumento
nihil
solvit
omnino,
postremo,
si
cui
civitati
solvit,
tantum
detraxit
quantum
commodum
fuit,
nulli
quod
debitum
est
reddidit.
ac
primum
hoc
ex
te
quaero:
tu,
cui
publicani
ex
Carpinati
litteris
gratias
egerunt,
pecunia
publica
ex
aerario
erogata,
ex
vectigalibus
populi
Romani
ad
emendum
frumentum
attributa,
fueritne
tibi
quaestui,
pensitaritne
tibi
binas
centesimas?
credo
te
negaturum;
turpis
enim
est
et
periculosa
confessio.
166
mihi
autem
hoc
perarduum
est
demonstrare.
quibus
enim
testibus?
publicanis
publicanis
cO
:
-ani
p
rell.
?
tractati
honorifice
sunt:
tacebunt.
Litteris
litteris
cO
:
litterae
p
rell.
eorum?
decreto
decumanorum
remotae
sunt.
quo
me
igitur
vertam?
rem
tam
improbam,
crimen
tantae
audaciae
tantaeque
impudentiae
propter
inopiam
testium
ac
litterarum
praetermittam?
non
faciam,
iudices,
utar
teste—quo?
P.
Vettio
Chilone
,
homine
equestris
ordinis
honestissimo
atque
ornatissimo,
qui
isti
ita
ita
cO
:
om.
p
rell.
et
amicus
et
necessarius
est
ut,
etiamsi
vir
bonus
non
esset,
tamen
quod
contra
istum
diceret
grave
videretur,
ita
vir
bonus
est
ut,
etiamsi
inimicissimus
isti
esset,
tamen
eius
testimonio
credi
oporteret.
167
admiratur
et
exspectat
quidnam
Vettius
dicturus
sit.
nihil
dicet
ex
tempore,
nihil
ex
sua
voluntate,
nihil,
cum
utrumvis
licuisse
videatur.
misit
in
Siciliam
litteras
litteras
in
Sic.
O
ad
Carpinatium
,
cum
esset
magister
scripturae
et
sex
publicorum,
quas
ego
Syracusis
apud
Carpinatium
in
litterarum
adlatarum
libris,
Romae
in
litterarum
adlatarum...
litterarum
om.
cO
missarum
apud
magistrum
L.
Tullium
,
familiarem
tuum,
inveni;
quibus
ex
litteris
impudentiam
faeneratoris
faenerationis?
,
quaeso,
cognoscite.
LITTERAE
MISSAE
P.
VETTI,
P.
SERVILI,
C.
ANTISTI
MAGI-
STRORVM
praesto
se
tibi
ait
ait
se
tibi
O
futurum
Vettius
et
observaturum
quem
ad
modum
rationes
ad
aerarium
referas,
ut,
si
hanc
ex
faenore
pecuniam
populo
pecuniam
populo
Op
:
pop.
pec.
al.
non
rettuleris,
reddas
societati.
168
possumus
hoc
teste,
possumus
P.
Servili
et
C.
Antisti
magistrorum
litteris
litteris
cO
:
om.
p
rell.
,
primorum
hominum
atque
honestissimorum,
possumus
auctoritate
societatis,
cuius
litteris
utimur,
quod
dicimus
obtinere,
an
aliqua
firmiora
aut
graviora
quaerenda
sunt?
Vettius
,
tuus
familiarissimus,
Vettius
,
tuus
adfinis,
cuius
sororem
habes
in
matrimonio,
tuae
frater
uxoris
uxoris
frater
O
testatur
litteris
cO
:
om.
p
rell.
,
Vettius
,
frater
tui
quaestoris,
testatur
litteris
impudentissimum
tuum
impud.
tuum
pO
:
tuum
impud.
al.
furtum
certissimumque
peculatum;
nam
quo
alio
nomine
pecuniae
publicae
faeneratio
est
appellanda?
RECITA
RELIQV
A.
Scribam
Recita
reliqua:
haec
verba
habet
in
lacuna
p,
ab
eadem
scripta
manu
qua
verba
Recita
testimonium
publicum
(§83
supra
):
om.
edd.
recc.
tuum
dicit,
Verres
,
huius
perscriptorem
faenerationis
fuisse:
ei
quoque
magistri
minantur
in
litteris,
et
casu
scribae
tum
duo
magistri
fuerunt
cum
Vettio
.
binas
centesimas
ab
sese
sese
O
:
se
rell.
ablatas
ferendum
non
putant,
et
recte
non
putant
et
recte
non
putant
om.
O,
suppl.
s.l.
p2
.
quis
enim
hoc
fecit
umquam,
quis
denique
conatus
est
facere
aut
posse
fieri
posse
fieri
Vp
rell.
:
fieri
posse
(v,
§126)
cogitavit,
ut,
cum
senatus
usura
publicanos
usura
pub.
VO
:
pub.
usura
p
rell.
saepe
iuvisset,
magistratus
a
publicanis
pecuniam
pro
usura
usura
VO
:
usuris
p
rell.
auderet
auferre?
certe
huic
homini
spes
nulla
salutis
esset,
si
publicani,
hoc
est
si
equites
Romani
iudicarent:
169
minor
esse
esse
VcO
:
esse
cura
p
rell.
nunc,
iudices,
vobis
disceptantibus
debet,
et
tanto
minor
quanto
est
honestius
alienis
iniuriis
quam
re
sua
commoveri.
quid
ad
haec
respondere
cogitas?
utrum
factum
negabis
an
tibi
hoc
licitum
esse
defendes?
negare
qui
potes?
an
ut
tanta
auctoritate
litterarum,
tot
testibus
publicanis
[publicanis]
Zielinski,
p.
196
convincare
licuisse
vero
qui?
si
hercule
hercule
V
:
hercle
O
:
me
hercule
p
rell.
(§32
supra
)
tuam
pecuniam
Vp
rell.
:
pec.
tuam
cO
te
tuam
pecuniam
praetorem
praetorem
VcO
:
non
populi
Romani
(ċprċ
p
)
p
rell.
in
provincia
faeneratum
docerem,
tamen
effugere
non
posses;
sed
publicam,
sed
ob
frumentum
decretam,
sed
a
publicanis
faenore
acceptam
acceptam
V
:
accepto
p
rell.
(faen.
accept.
om.
O
)
,
hoc
licuisse
cuiquam
probabis?
quo
non
modo
ceteri,
sed
tu
ipse
tu
ipse
VcO
:
ipse
p
rell.
nihil
audacius
improbiusque
fecisti.
non
mehercule
mehercules
O
hoc,
quod
omnibus
singulare
videtur,—de
quo
mihi
deinceps
dicendum
est,—
possum,
iudices,
dicere
audacius
esse
aut
impudentius,
quod
permultis
civitatibus
pro
frumento
nihil
solvit
omnino:
maior
haec
praeda
fortasse
fortasse
VO
:
fortasse
est
p
rell.
,
sed
illa
impudentia
certe
non
minor.
170
et
quoniam
de
illa
faeneratione
satis
dictum
est,
nunc
de
hac
tota
pecunia
aversa,
quaeso,
cognoscite.
Siciliae
civitates
multae
sunt,
iudices,
ornatae
atque
honestae,
ex
quibus
in
primis
numeranda
est
civitas
Halaesina
;
nullam
enim
reperietis
aut
officiis
fideliorem
aut
copiis
locupletiorem
aut
auctoritate
graviorem.
huic
iste
in
annos
singulos
cum
sexagena
(
et
§171)
sexagena
cO
:
sexaginta
p
rell.
milia
tritici
milia
tritici
V
:
tritici
milia
rell.
modium
imperavisset,
pro
tritico
nummos
abstulit,
quanti
erat
in
Sicilia
triticum;
quos
de
publico
nummos
acceperat,
retinuit
omnis.
obstipui
Obstupui
O
sol.
(
contra
Vcp
)
,
iudices,
cum
hoc
mihi
primum
Halaesae
demonstravit
in
senatu
Halaesinorum
homo
summo
ingenio,
summa
prudentia,
summa
auctoritate
praeditus,
Halaesinus
Aeneas
,
cui
senatus
dederat
publicam
publicam
VO
:
publice
p
rell.
causam
ut
mihi
fratrique
meo
gratias
ageret,
et
simul
qui
nos
ea
quae
ad
iudicium
pertinerent
doceret.
171
demonstravit
Demonstravit
V
:
demonstrat
p
rell.
hanc
istius
consuetudinem
ac
rationem
ac
rationem
Op
rell.
:
om.
V
fuisse:
quod
quod
VO
:
quod
cum
p
rell.
:
forte
cum
(ii,
§66;
iii,
§154)
omnis
frumenti
copia
decumarum
nomine
penes
istum
esset
redacta,
solitum
esse
istum
pecuniam
cogere
a
civitatibus,
frumentum
improbare,
quantum
frumenti
esset
esset
frum.
V
Romam
mittendum,
tantum
de
suo
quaestu
ac
de
sua
copia
frumenti
mittere.
posco
rationes,
inspicio
litteras,
video
frumenti
granum
Halaesinos
,
quibus
sexagena
milia
modium
imperata
erant,
nullum
dedisse,
pecuniam
Volcatio
,
Timarchidi
,
scribae
Timarchidi
et
Volcatio
scribac
V
dedisse:
reperio
genus
huius
huiusce
p
k
modi,
iudices,
praedae,
ut
praetor,
qui
frumentum
emere
debeat
debeat
VO
:
debebat
p
rell.
,
non
emat
sed
vendat,
pecunias,
quas
civitatibus
distribuere
debeat
debeat
VO
:
debebat
p
rell.
,
eas
omnis
avertat
atque
auferat.
non
mihi
iam
furtum,
sed
monstrum
ac
prodigium
videbatur
civitatum
frumentum
improbare,
suum
probare
suum
probare
cO
:
om.
Vp
rell.
;
cum
suum
probasset
cum
suum
probasset
cO
:
om.
p
rell.
(
praeter
V,
in
quo
est
cum
suum
frumentum
probasset)
,
pretium
ei
frumento
constituere;
quod
constituisset,
id
a
civitatibus
auferre,
quod
a
populo
Romano
accepisset,
tenere.
172
quot
vultis
esse
in
uno
furto
peccatorum
gradus,
ut,
si
singulis
insistere
velim,
progredi
iste
non
possit
possit
VcO
:
posset
p
rell.
(i,
§105)
?
improbas
frumentum
Siculorum
.
quid
?
ipse
quod
mittis?
peculiarem
habes
aliquam
Siciliam
quae
tibi
ex
alio
genere
frumentum
suppeditare
possit?
cum
senatus
decernit
ut
ematur
in
Sicilia
frumentum,
aut
cum
populus
iubet,
hoc,
ut
opinor,
intellegit,
ex
Sicilia
Siculum
frumentum
apportari
oportere:
tu
cum
civitatum
Siciliae
vulgo
omne
frumentum
improbas,
num
ex
Aegypto
aut
Syria
aut
Syria
VO
:
aut
ex
Syria
p
rell.
frumentum
Romam
missurus
es
missurus
es
cO
:
missurus
esses
V
:
mittis
p
rell.
(§222
infra
)
?
improbas
Halaesinum
,
Thermitanum
,
Cephaloeditanum
Ceph.
Therm.
V
,
Amestratinum
,
Tyndaritanum
,
Herbitense
,
multarum
praeterea
civitatum!
quid
accidit
tandem
ut
horum
populorum
agri
frumentum
eius
modi
te
praetore
ferrent,—quod
numquam
antea
quod
numquam
antea
om.
O
,—ut
ut
Lamb.
edd.
:
aut
O
:
quod
(
pr.
quae)
V
:
om.
p
neque
tibi
neque
populo
Romano
posset
probari,
praesertim
cum
ex
isdem
agris
eiusdem
anni
frumentum
ex
decumis
Romam
mancipes
advexissent
adduxissent
pqk
?
quid
acciderat
ut
ex
eodem
horreo
decumanum
probaretur,
emptum
improbaretur?
Dubiumne
est
quin
ista
omnis
improbatio
cogendae
pecuniae
causa
nata
sit?
173
esto
,
improbas
Halaesinum
,
habes
ab
alio
populo
quod
probes:
eme
illud
quod
placet,
missos
fac
eos
quorum
frumentum
improbasti.
sed
ab
iis
ab
his
Op
:
ab
aliis
V
quos
repudias
exigis
tantum
pecuniae
quantum
ad
eum
numerum
frumenti
satis
sit
quem
ei
ei
cO
:
om.
Vp
rell.
civitati
imperas
emendum
emendum
VcO
:
om.
p
rell.
.
in
medimna
singula
video
ex
litteris
publicis
tibi
Halaesinos
HS
quinos
denos
dedisse.
ostendam
ex
tabulis
locupletissimorum
aratorum
eodem
tempore
neminem
in
Sicilia
pluris
frumentum
vendidisse.
quae
est
ergo
ista
ratio
aut
quae
potius
amentia
amentia
Vp
rell.
:
ista
amentia
O
edd.
,
frumentum
improbare
id
quod
ex
eo
ex
eo
Vp
:
eo
O.
Fort.
et
ex
eo
loco
sit
ex
quo
senatus
et
populus
Romanus
emi
emere
V
voluerit,
et
ex
eo
et
ex
eo
VcO
:
ex
eo
p
rell.
acervo
ex
quo
partem
tu
idem
decumarum
nomine
probaris;
deinde
a
civitatibus
pecuniam
ad
emendum
frumentum
cogere,
cum
ex
aerario
acceperis?
Vtrum
enim
te
utrum
enim
te
VcO
:
utrum
te
p
rell.
(§201
infra
)
lex
Terentia
Siculorum
pecunia
frumentum
emere
emere
VcO
:
emere
a
Siculis
p
rell.
an
populi
Romani
pecunia
frumentum
a
Siculis
emere
iussit?
174
iam
vero
ab
isto
omnem
illam
ex
aerario
pecuniam,
quam
his
oportuit
civitatibus
pro
frumento
dari,
lucri
factam
videtis.
accipis
enim
HS
xv
pro
medimno;
tanti
enim
est
illo
tempore
medimnum;
retines
HS
XXI
xxi
cO
:
xxii
p
:
varie
rell.
;
tanti
enim
est
frumentum
Siciliense
ex
lege
aestimatum.
quid
interest
utrum
hoc
feceris
an
frumentum
Siciliense
Siciliense
cO
:
om.
p
rell.
non
improbaris,
sed
frumento
probato
et
accepto
pecuniam
publicam
tenueris
omnem
neque
quicquam
ulli
dissolveris
civitati?
cum
aestimatio
legis
eius
modi
sit
ut
ceteris
temporibus
tolerabilis
Siculis
,
te
praetore
etiam
grata
esse
debuerit.
est
enim
modius
lege
HS
IIIS
HċSċ
iiis
Zumpt
:
NċSċ
111
O
:
HS
iiii
p
aestimatus,
fuit
autem
te
praetore,
ut
tu
tu
om.
O
in
multis
epistulis
ad
amicos
tuos
gloriaris,
HS
II
HS
iis
c
:
quae
interpretatus
est
O,
l.
ċNSċ
NċSċ
.
sed
fuerit
HS
iis
NS
iiis
c
:
quae
interpretatus
est
O,
l.
NSċ
MSċ
,
quoniam
tu
tantum
a
civitatibus
in
modios
singulos
exegisti;
cum,
si
solveres
Siculis
tantum
quantum
te
te
om.
O
populus
Romanus
iusserat,
aratoribus
fieri
gratissimum
posset,
tu
non
modo
eos
accipere
quod
oportebat
noluisti,
sed
etiam
dare
quod
non
debebant
coegisti?
175
atque
haec
ita
gesta
esse,
iudices,
cognoscite
et
ex
litteris
et
ex
litt.
cO
:
ex
litt.
Vp
rell.
(i,
§7)
publicis
civitatum
et
ex
testimoniis
publicis,
in
quibus
nihil
fictum
a
te
fictum
V
:
a
me
fictum
Klotz
:
adfictum
coni.
Halm.
,
nihil
ad
tempus
accommodatum
intellegetis;
omnia
quae
dicimus
rationibus
populorum
non
interpositis
neque
perturbatis
neque
repentinis,
sed
certis,
institutis,
ordine
relata
atque
confecta
sunt.
recita
.
RATIONES
HALAE-
SINORV
M.
Cui
Recita
Rat.
Hal.
V
et
in
lac.
p2
:
om.
cum
plerisque
O
pecuniam
datam
dicit?
dic
etiam
clarius.
VOLCATIO,
TIMARCHIDI,
MAEVIO.
quid
est,
Verres
?
ne
illam
quidem
tibi
tibi
quidem
O
defensionem
reliquam
fecisti,
mancipes
in
istis
rebus
esse
versatos,
mancipes
frumentum
improbasse,
mancipes
pretio
cum
civitatibus
cum
civit.
pretio
O
decidisse,
et
eosdem
abs
te
illarum
civitatum
nomine
pecunias
abstulisse,
deinde
ipsos
sibi
frumentum
coemisse,
nihil
haec
ad
te
ad
te
haec
O
pertinere?
mala
mehercule
ac
misera
defensio
praetorem
hoc
dicere:
'
ego
frumentum
neque
attigi
neque
aspexi
aspexi
Vp
:
inspexi
cO
,
mancipibus
potestatem
probandi
improbandique
permisi;
mancipes
a
civitatibus
pecunias
extorserunt,
ego
autem,
quam
pecuniam
populis
dare
debui,
mancipibus
dedi!'
176
mala
est
haec
quidem
sqq.
ut
ego
et
Muellerus
VcO,
nisi
quod
c
habuisse
dicitur
confession.
defensio,
V
confessione
defensio.
,
ut
dixi,
ac
potius
Post
ut
dixi,
inserit
defensio
p,
in
quo
etiam
est
et
iniquitatis
et
(§188
infra
)
perdita
maximorum
peccatorum,
huius
autem
iniquitatis
et
inertiae
confessio,
non
defensio
criminis;
sed
tamen
hac
ipsa
tibi,
si
uti
cupias,
non
licet;
vetat
te
Volcatius
,
tuae
tuorumque
deliciae,
mentionem
mancipis
facere;
Timarchides
autem,
columen
familiae
vestrae,
premit
fauces
defensionis
tuae,
cui
simul
et
Volcatio
pecunia
a
civitate
civitatibus
V
(
Zielinski,
p.
196)
numerata
est;
iam
vero
scriba
tuus
anulo
aureo
suo,
quem
ex
his
rebus
invenit,
ista
te
ratione
uti
non
sinet.
quid
igitur
est
reliquum
nisi
uti
fateare
te
Romam
frumentum
emptum
Siculorum
pecunia
misisse
publicam
pecuniam
pecuniam
om.
O
domum
tuam
convertisse?
O
consuetudo
peccandi,
quantam
habes
iucunditatem
improbis
et
audacibus,
cum
poena
afuit
et
licentia
consecuta
est!
177
iste
in
hoc
genere
peculatus
non
nunc
primum
invenitur,
sed
nunc
demum
tenetur
sed...
tenetur
s.l.
p2
.
vidimus
huic
ab
aerario
pecuniam
numerari
quaestori
ad
sumptum
exercitus
consularis,
vidimus
paucis
post
mensibus
et
exercitum
et
consulem
spoliatum
mensibus
post
paucis
et
cons.
et
exerc.
spol.
O
;
illa
omnis
pecunia
latuit
in
illa
caligine
ac
tenebris
quae
totam
rem
publicam
tum
occuparant
occuparant
cO
:
-averant
p
rell.
.
iterum
gessit
hereditariam
quaesturam,
cum
a
a
cO
:
om.
p
rell.
Dolabella
magnam
pecuniam
avertit,
sed
eius
rationem
cum
damnatione
Dolabellae
permiscuit.
commissa
est
pecunia
tanta
praetori;
non
reperietis
hominem
timide
nec
leviter
haec
improbissima
lucra
ligurrientem;
devorare
omnem
pecuniam
publicam
non
dubitavit.
ita
serpit
illud
insitum
in
in
om.
O
natura
malum
consuetudine
peccandi
libera,
finem
ut
audaciae
audaciae
ut
O
statuere
ipse
non
possit.
178
tenetur
igitur
aliquando,
et
in
rebus
cum
maximis
tum
manifestis
tenetur;
atque
in
eam
fraudem
mihi
videtur
videtur
mihi
videtur
O
divinitus
incidisse,
non
solum
ut
eas
poenas
quas
proxime
meruisset
solveret,
sed
ut
illa
etiam
scelera
eius
in
Carbonem
et
in
Dolabellam
vindicarentur.
etenim
nova
quoque
alia
res,
iudices
iud.
p
:
iudicanda
p2
,
exstitit
existit
O
in
hoc
crimine,
quae
tollat
omnem
dubitationem
superioris
illius
decumani
decuma
p
(decumani
p2
)
criminis.
nam
ut
illud
missum
faciam,
permultos
aratores
in
alteras
decumas
et
in
haec
DCCC
milia
modium,
quod
emptum
populo
Romano
darent,
non
habuisse,
et
a
tuo
procuratore,
hoc
est
ab
Apronio
,
emisse,
ex
quo
intellegi
potest
nihil
te
aratoribus
reliqui
fecisse,—ut
hoc
praeteream,
quod
multorum
est
testimoniis
expositum,
potest
illo
quicquam
esse
certius,
in
tua
potestate
atque
in
tuis
horreis
omne
frumentum
Siciliae
per
triennium
atque
omnis
fructus
agri
decumani
fuisse?
179
cum
enim
a
a
om.
O
civitatibus
pro
frumento
pecuniam
exigebas,
unde
erat
frumentum
quod
Romam
mitteres,
si
tu
id
non
omne
omne
non
O
clausum
et
compressum
possidebas?
ita
in
eo
frumento
primus
tibi
ille
quaestus
erat
ipsum
frumentum
ipsum
frumentum
cO
:
-ius
-ti
p
rell.
,
quod
erat
ereptum
ab
aratoribus,
alter,
quod
frumentum
frumentum
cO
:
id
frum.
p
rell.
improbissime
per
triennium
per
triennium
cO
:
om.
p
rell.
partum
non
semel
sed
bis,
neque
uno
sed
duobus
pretiis
unum
et
idem
frumentum
vendidisti,
semel
civitatibus
HS
xv
in
medimnum,
iterum
populo
Romano
,
a
quo
HS
XXI
in
medimna
pro
eodem
illo
frumento
abstulisti.
180
at
enim
frumentum
Centuripinorum
et
Agrigentinorum
et
non
nullorum
fortasse
praeterea
probasti
et
his
populis
pecuniam
dissolvisti.
sint
sane
sane
cO
:
om.
p
rell.
aliquae
civitates
in
eo
numero,
quarum
frumentum
improbare
nolueris;
quid
tandem?
his
civitatibus
omnisne
pecunia
quae
pro
frumento
debita
est
dissoluta
est?
Vnum
mihi
reperi
non
populum,
sed
aratorem:
vide,
quaere,
circumspice,
si
quis
forte
est
est
forte
O
ex
ea
provincia,
in
qua
tu
triennium
praefuisti,
qui
te
nolit
perisse:
unum,
inquam,
da
mihi
mihi
da
inquam
O
statuas
pecunias
O
ex
illis
aratoribus
qui
tibi
ad
statuam
pecuniam
contulerunt,
qui
sibi
dicat
omne
esse
pro
frumento
quod
oportuerit
solutum.
confirmo
,
iudices,
neminem
esse
dicturum.
181
ex
omni
pecunia
quam
aratoribus
solvere
debuisti
certis
nominibus
deductiones
fieri
solebant,
primum
pro
spectatione
et
collybo,
deinde
pro
nescio
quo
cerario.
haec
omnia,
iudices,
non
rerum
certarum,
sed
furtorum
improbissimorum
sunt
vocabula.
nam
collybus
esse
qui
potest,
cum
utuntur
omnes
uno
genere
nummorum?
cerarium
vero—quid
quid
cO
:
quid
vocas
p
rell.
?
quo
modo
hoc
nomen
ad
rationes
magistratus,
quo
modo
ad
pecuniam
publicam
adlatum
est?
nam
illud
genus
tertium
deductionis
erat
eius
modi,
quasi
non
modo
liceret
sed
etiam
oporteret,
nec
solum
oporteret
sed
plane
necesse
esset
plane
necesse
esset
O
rell.
Muell.
:
necesse
esset
plane
edd.
recc.
.
scribae
nomine
de
tota
pecunia
binae
quinquagesimae
detrahebantur.
quis
tibi
hoc
hoc
tibi
O
concessit,
quae
lex,
quae
senatus
auctoritas,
quae
porro
aequitas,
ut
tantam
pecuniam
scriba
tuus
auferret
auferret
p
:
averreret
c,
averret
O
:
averteret
al.
(§224
infra
)
sive
de
aratorum
bonis
sive
de
populi
Romani
vectigalibus?
182
nam
si
potest
ista
pecunia
sine
aratorum
iniuria
detrahi,
populus
Romanus
habeat,
in
tantis
praesertim
aerari
angustiis;
sin
autem
et
populus
Romanus
voluit,
et
aequum
est
ita
est
ita
O
:
ita
est
rell.
solvi
aratoribus,
tuus
apparitor
parva
mercede
populi
populi
mercede
O
conductus
de
aratorum
bonis
praedabitur?
et
in
hac
causa
scribarum
ordinem
in
me
concitabit
Hortensius
et
eorum
commoda
a
me
labefactari
atque
oppugnari
iura
dicet?
quasi
vero
hoc
scribis
ullo
exemplo
sit
aut
ullo
iure
aut
ullo
iure
sit
O
concessum.
quid
ego
ego
p
et
pler.
:
ergo
VO
vetera
repetam
aut
quid
eorum
scribarum
mentionem
faciam
quos
constat
sanctissimos
homines
atque
innocentissimos
fuisse?
non
non
praeterit
V
me
fugit,
iudices,
vetera
exempla
pro
fictis
fabulis
iam
audiri
atque
haberi:
in
his
temporibus
versabor
miseris
ac
perditis.
nuper
,
Hortensi
,
quaestor
fuisti.
quid
tui
scribae
fecerint,
tu
potes
dicere:
ego
de
meis
hoc
dico,
cum
in
eadem
ista
Sicilia
pro
frumento
pecuniam
civitatibus
solverem
et
mecum
duos
frugalissimos
homines
scribas
haberem,
L.
Mamilium
et
L.
Sergium
,
non
modo
istas
duas
quinquagesimas,
sed
omnino
nummum
nullum
cuiquam
esse
deductum.
dicerem
hoc
mihi
totum
totum
mihi
p
esse
attribuendum,
iudices,
si
illi
umquam
hoc
a
me
postulassent,
si
umquam
omnino
cogitassent.
183
quam
ob
rem
enim
scriba
deducat,
ac
ac
(et
O
)
non
potius
mulio
cO
:
non
mulio
plus
(
om.
ac)
V
non
potius
mulio
qui
advexerit
advexerit
Vp
et
pler.
:
advexit
O
,
tabellarius
non
tabell.
V
cuius
adventu
certiores
facti
petiverunt,
praeco
qui
adire
iussit,
viator
aut
Venerius
qui
fiscum
sustulit?
quae
pars
operae
aut
opportunitatis
in
scriba
est
cur
ei
cur
ei
VcO
:
cui
rei
p
rell.
non
modo
modo
om.
cO
merces
tanta
detur,
sed
cur
cum
eo
tantae
pecuniae
partitio
fiat?
'
ordo
est
honestus.'
quis
negat,
aut
quid
ea
res
ad
hanc
rem
pertinet?
est
vero
honestus,
quod
eorum
hominum
fidei
tabulae
publicae
periculaque
magistratuum
committuntur.
itaque
ex
his
scribis
qui
digni
sunt
illo
ordine,
patribus
familias
familiis
codd.
praeter
O
,
viris
bonis
atque
honestis,
percontamini
quid
sibi
istae
quinquagesimae
velint:
iam
omnibus
omnibus
VO
:
omnes
p
rell.
intellegetis
novam
rem
rem
novam
O
totam
atque
indignam
videri.
184
ad
eos
me
scribas
revoca,
si
placet,
noli
hos
colligere,
qui
nummulis
corrogatis
de
nepotum
donis
ac
de
scaenicorum
corollariis,
cum
decuriam
emerunt,
ex
primo
ordine
explosorum
in
secundum
ordinem
civitatis
se
venisse
dicunt.
Eos
scribas
tecum
disceptatores
huius
criminis
habebo
qui
istos
scribas
esse
moleste
ferunt
moleste
ferunt
esse
V
.
tametsi
cum
in
eo
ordine
videamus
esse
multos
non
idoneos,
qui
ordo
industriae
propositus
est
et
dignitati,
mirabimur
turpis
aliquos
ibi
esse
ibi
esse
cO
:
in
eo
esse
pqk.
Habet
V
quid
mirabimur
turbis
esse
aliquos
quo
cuivis
pretio
licet
pretio
licet
VO
:
licet
pretio
p
rell.
pervenire?
tu
ex
pecunia
publica
HS
terdeciens
scribam
tuum
permissu
tuo
cum
abstulisse
fateare,
reliquam
tibi
ullam
ullam
om.
O
defensionem
putas
esse?
hoc
quemquam
ferre
quemquam
ferre
VO
:
ferre
quemquam
p
rell.
(hoc
quemquam
denique
s.l.
p2
)
posse,
hoc
quemquam
denique
nunc
tuorum
advocatorum
animo
aequo
audire
arbitrare,
qua
in
civitate
C.
Catoni
,
consulari
homini,
clarissimo
viro,
HS
vll1
lis
aestimata
sit,
in
eadem
civitate
apparitori
tuo
esse
concessum
ut
HS
terdeciens
uno
nomine
auferret?
185
hinc
ille
est
anulus
aureus
quo
tu
istum
in
contione
donasti;
quae
tua
donatio
singulari
impudentia
singulari
impudentia
O
:
sing.
imp.
praedita
V
p2
rell.
:
s.i.
donata
p
nova
Siculis
omnibus,
mihi
vero
etiam
incredibilis
videbatur.
saepe
enim
nostri
imperatores
superatis
hostibus,
optime
re
publica
gesta,
scribas
suos
anulis
aureis
in
contione
donarunt:
tu
vero
quibus
rebus
gestis,
quo
hoste
superato
contionem
donandi
causa
advocare
ausus
es?
neque
enim
solum
scribam
tuum
anulo,
sed
etiam
virum
fortissimum
ac
tui
dissimillimum,
Q.
Rubrium
,
excellentem
excellentem
VcO
:
-ti
p
rell.
virtute
auctoritate
copiis,
corona
et
phaleris
et
torque
donasti,
M.
Cossutium
,
sanctissimum
virum
atque
honestissimum,
M.
Castricium
,
summo
splendore
ingenio
gratia
praeditum.
186
quid
haec
sibi
horum
trium
civium
Romanorum
dona
voluerunt?
Siculos
praeterea
potentissimos
nobilissimosque
nobilissimos
om.
VO
(iii,
§52)
donasti,
qui
non,
quem
ad
modum
sperasti,
tardiores
fuerunt,
sed
ornatiores
tuo
iudicio
ad
testimonia
dicenda
venerunt.
quibus
ex
hostium
spoliis,
de
qua
victoria,
qua
ex
praeda
aut
manubiis
ac
man.
O
haec
abs
te
donatio
constituta
est?
an
quod
te
praetore
paucorum
adventu
myoparonum
classis
pulcherrima,
Siciliae
praesidium
propugnaculumque
provinciae,
piratarum
manibus
incensa
est?
an
quod
ager
Syracusanus
praedonum
incendiis
te
praetore
vastatus
est?
an
an
om.
VO
quod
forum
Syracusanum
nauarchorum
sanguine
redundavit?
an
quod
in
portu
Syracusano
piraticus
myoparo
navigavit?
nihil
possum
reperire
quam
ob
rem
te
in
istam
amentiam
incidisse
arbitrer,
nisi
forte
id
egisti
ut
hominibus
ne
oblivisci
quidem
rerum
tuarum
[male
gestarum
male
gestarum
om.
cO
:
auct.
Halm.
secl.
edd.
(
Zielinski,
p.
196)
]
liceret.
187
anulo
est
aureo
scriba
donatus,
et
ad
eam
donationem
contio
est
advocata.
quod
erat
os
tuum,
cum
videbas
in
contione
in
contione
om.
O,
secl.
edd.
recc.
eos
homines
quorum
ex
bonis
istum
anulo
aureo
donabas
istum
anulo
aureo
donabas
cO
:
iste
anulus
aureus
donabatur
p
rell.
,
qui
ipsi
anulos
aureos
posuerant
liberisque
suis
detraxerant,
ut
esset
unde
scriba
tuus
hoc
tuum
munus
ac
beneficium
tueretur?
quae
porro
praefatio
tuae
donationis
tua
praef.
donat.
O
edd.
recc.
fuit?
illa
scilicet
vetus
atque
imperatoria,
QVANDOQVE
TV
QVIDEM
quidem
p
rell.
praeter
O,
in
quo
est
quid:
unde
tu...
quid?
in
proelio
etc.,
Pluygers
IN
PROELIO,
IN
BELLO,
IN
RE
MILITARI—cuius
ne
mentio
quidem
te
praetore
ulla
facta
est:
an
illa,
QVANDO-
QVE
TV
NVLLA
VMQVAM
MIHI
IN
CVPIDITATE
AC
TVRPITV-
DINE
DEFVISTI
OMNIBVSQVE
IN
ISDEM
FLAGITIIS
MECVM
ET
IN
LEGATIONE
ET
IN
PRAETVRA
ET
HIC
IN
SICILIA
VERSATVS
ES,
OB
EAS
eas
O
:
hasce
p
rell.
RES
TE,
QVONIAM
RE
te
quoniam
re
O
:
quoniam
te
p
rell.
LOCVPLETAVI,
HOC
ANVLO
AVREO
DONO?
vera
haec
fuisset
oratio;
neque
enim
iste
anulus
aureus
abs
te
datus
istum
virum
fortem,
sed
hominem
locupletem
esse
declarat.
ita
eundem
anulum
ab
alio
datum
testem
virtutis
duceremus,
abs
te
donatum
comitem
pecuniae
iudicamus.
188
dictum
,
iudices,
est
de
decumano
frumento,
dictum
de
empto,
extremum
reliquum
est
reliquum
est
O
:
et
relictum
(reliquum
al.
)
est
p
rell.
de
aestimato;
quod
cum
magnitudine
pecuniae
tum
iniuriae
genere
quemvis
debet
commovere,
tum
tum
ck
:
tamen
O
:
tu
p
vero
eo
magis
quod
ad
hoc
crimen
non
ingeniosa
aliqua
defensio
sed
improbissima
confessio
comparatur.
nam
cum
ex
senatus
consulto
et
ex
legibus
frumentum
in
cellam
ei
sumere
liceret
idque
frumentum
senatus
ita
aestimasset,
quaternis
HS
ċNċSċ
1111
O
(§191
infra
)
tritici
modium,
binis
hordei,
iste
iste
p
:
om.
O
hordei
hordei
suppl.
(
ante
iste)
Pluyg.,
Kays.,
post
iste
Klotz,
Muell.
numero
ad
summam
tritici
adiecto
tritici
modios
singulos
cum
aratoribus
denariis
ternis
ternis
denariis
O
aestimavit.
non
est
in
hoc
crimen,
Hortensi
,
ne
forte
ad
hoc
meditere,
multos
saepe
saepe
et
et
(
ante
fortes)
om.
O
viros
bonos
et
fortis
et
innocentis
cum
aratoribus
et
cum
civitatibus
frumentum
frumenti
cO
,
in
cellam
quod
sumi
oporteret,
aestimasse
et
pecuniam
pro
frumento
abstulisse.
scio
quid
soleat
fieri,
scio
quid
liceat;
nihil
quod
antea
fuerit
in
consuetudine
bonorum
nunc
in
istius
facto
reprehenditur;
189
hoc
reprehendo,
quod,
cum
in
Sicilia
HS
binis
tritici
modius
esset,
ut
istius
epistula
ad
te
missa
declarat,
summum
HS
ternis,
id
quod
et
testimoniis
omnium
omnium
cO
:
omnibus
p
rell.
et
tabulis
aratorum
planum
factum
antea
est,
tum
iste
pro
tritici
modiis
singulis
ternos
ab
aratoribus
denarios
den.
ternos
ab
arat.
O
exegit;hoc
crimen
est,
ut
intellegas
non
ex
aestimatione
neque
ex
ternis
denariis
pendere
crimen,
sed
ex
coniunctione
coniectione
O
annonae
atque
aestimationis.
etenim
haec
aestimatio
nata
est
initio,
iudices,
non
ex
praetorum
aut
consulum,
sed
ex
civitatum
et
aratorum
civit.
et
arat.
p
:
arat.
et
(atque)
civit.
rell.
edd.
commodo.
nemo
enim
fuit
initio
tam
impudens
qui,
cum
frumentum
deberetur,
pecuniam
posceret.
certe
hoc
ab
aratore
primum
est
profectum,
aut
ab
ea
civitate
cui
imperabatur;
cum
aut
frumentum
vendidisset
aut
servare
vellet
aut
in
eum
locum
quo
imperabatur
imperabatur
cO
:
imper.
frumentum
p
rell.
portare
nollet,
petivit
in
benefici
loco
et
gratiae
ut
sibi
pro
frumento
quanti
frumentum
esset
dare
liceret.
ex
huiusce
huiusce
modi
pO
:
huius
modi
edd.
modi
principio
atque
ex
liberalitate
et
accommodatione
magistratuum
consuetudo
aestimationis
introducta
est.
190
secuti
sunt
avariores
magistratus,
qui
tamen
in
avaritia
sua
non
solum
viam
quaestus
invenerunt,
verum
etiam
exitum
ac
rationem
defensionis.
instituerunt
semper
in
ultima
ac
difficillima
ad
portandum
loca
loca
ad
portandum
p
dett.
frumentum
imperare,
ut
vecturae
difficultate
ad
quam
vellent
aestimationem
pervenirent.
in
hoc
genere
facilior
est
existimatio
quam
reprehensio,
ideo
quod
eum
qui
hoc
facit
avarum
possumus
existimare,
crimen
in
eo
in
eo
O
:
in
eum
p
k
constituere
non
tam
facile
possumus,
quod
videtur
concedendum
magistratibus
nostris
esse
ut
iis
quo
loco
velint
frumentum
accipere
liceat.
itaque
hoc
est
quod
multi
fortasse
fecerunt,
sed
ita
multi
ut
ii
quos
innocentissimos
innocentissimos
pO.
In
`F'
afuisse
non
credo
meminimus
aut
audivimus
audivimus
V
:
audimus
p
:
vidimus
cO
non
fecerint.
191
quaero
nunc
abs
te
abs
te
nunc
V
,
Hortensi
,
cum
utrisne
utrisne
(uirisne
p
)
Vp
al.
:
utris
O
rell.
tandem
istius
factum
collaturus
es?
cum
iis,
credo,
qui
benignitate
adducti
per
beneficium
et
gratiam
civitatibus
concesserunt
ut
nummos
pro
frumento
darent.
ita
credo
petisse
ab
isto
aratores
ut,
cum
HS
ternis
tritici
modium
vendere
non
possent,
pro
singulis
modiis
ternos
denarios
ternos
denarios
V
:
ternos
(
om.
denarios)
pr
:
denarios
111
O
(
etiam
l.
3,
ubi
habet
p
ternos
den.:
§188)
dare
liceret.
an
quoniam
hoc
non
audes
dicere,
illuc
confugies,
vecturae
difficultate
adductus
ternos
denarios
dare
maluisse?
cuius
vecturae?
quo
ex
loco
in
quem
locum
ne
portarent?
Philomelio
Ephesum
?
video
quid
inter
annonam
interesse
soleat,
video
quot
dierum
via
sit,
video
Philomeliensibus
expedire,
quanti
Ephesi
sit
frumentum,
dare
dare
p,
ut
VOq
:
tantum
dare
rell.
potius
in
Phrygia
quam
Ephesum
portare
aut
ad
emendum
frumentum
Ephesum
pecuniam
et
legatos
mittere.
192
in
Sicilia
vero
quid
eius
modi
est?
Henna
mediterranea
est
maxime.
coge
ut
ad
aquam
tibi,
id
quod
summi
iuris
est,
frumentum
Hennenses
admetiantur
admetiantur
V
:
metiantur
p
rell.
(
ut
§193)
vel
Phintiam
vel
Halaesam
vel
Catinam
,
loca
inter
se
maxime
diversa:
eodem
die
quo
iusseris
deportabunt.
tametsi
ne
vectura
quidem
est
opus.
nam
totus
quaestus
hic,
iudices,
aestimationis
ex
annonae
natus
est
varietate.
hoc
enim
magistratus
in
provincia
adsequi
potest,
ut
ibi
accipiat
ubi
est
carissimum.
ideo
valet
ista
ratio
aestimationis
in
Asia
,
valet
in
Hispania
,
valet
in
iis
his
codd.
provinciis
in
quibus
unum
pretium
frumento
esse
non
solet:
in
Sicilia
vero
quid
cuiusquam
intererat
quo
loco
daret?
neque
enim
portandum
erat,
et,
quo
quisque
vehere
iussus
esset,
ibi
tantidem
tantidem
p
al.
:
tanti
V
:
tantū
O
frumentum
emeret
quanti
domi
vendidisset.
193
quam
ob
rem,
si
vis,
Hortensi
,
docere
si
vis
H.
docere
VcO
:
si
quid
H.
docere
vis
p
dett.
aliquid
ab
isto
simile
in
aestimatione
atque
a
ceteris
esse
factum,
doceas
oportebit
oportebit
cO
:
oportere
corr.
-eret
p
:
oportet
rell.
aliquo
in
loco
Siciliae
praetore
Verre
ternis
denariis
tritici
modium
fuisse.
vide
quam
tibi
defensionem
patefecerim,
quam
iniquam
in
socios,
quam
remotam
ab
utilitate
rei
publicae,
quam
seiunctam
a
voluntate
ac
sententia
legis.
tu
,
cum
tibi
ego
frumentum
in
meis
agris
atque
in
mea
civitate,
denique
cum
cum
p
rell.
:
om.
O
in
iis
locis
in
quibus
es
es
p
rell.
:
om.
O
,
versaris,
rem
geris,
provinciam
administras,
paratus
sim
dare,
angulum
mihi
aliquem
eligas
provinciae
reconditum
ac
derelictum?
iubeas
ibi
me
metiri
quo
portare
non
expediat,
ubi
emere
non
possim?
194
improbum
facinus,
iudices,
non
ferendum,
nemini
lege
concessum,
sed
fortasse
adhuc
in
nullo
etiam
vindicatum!
tamen
ego
hoc
hoc
ego
O
,
quod
ferri
nego
posse,
Verri
,
iudices,
concedo
et
largior.
si
ullo
in
loco
eius
provinciae
frumentum
tanti
fuit
quanti
iste
aestimavit,
hoc
crimen
in
istum
reum
valere
oportere
non
arbitror.
verum
enim
vero,
cum
esset
HS
binis
aut
etiam
ternis
quibusvis
in
locis
provinciae,
duodenos
sestertios
exegisti.
si
mihi
tecum
neque
de
annona
neque
de
aestimatione
tua
potest
esse
controversia,
quid
sedes,
quid
exspectas,
quid
defendis
defendis
cO
:
defendes
p
rell.
?
utrum
tibi
pecuniae
coactae
coactae
cO
:
om.
p
rell.
:
captae
Mueller
(iii,
§§91,225)
conciliatae
videntur
adversus
leges,
adversus
rem
publicam
cum
maxima
sociorum
iniuria,
an
vero
id
recte
recte]
ratione
O
(
etiam
§206
infra
)
,
ordine,
e
re
publica,
sine
cuiusquam
iniuria
factum
esse
defendis
defendis
cO
:
defendes
p
rell.
?
195
cum
tibi
senatus
ex
aerario
pecuniam
prompsisset
et
singulos
tibi
denarios
adnumerasset
numerasset
O
quos
tu
pro
singulis
modiis
aratoribus
solveres
persolveres
V
,
quid
facere
debuisti?
si
quod
L.
Piso
ille
Frugi
,
qui
legem
de
pecuniis
repetundis
primus
tulit,
cum
emisses
quanti
esset,
quod
superaret
pecuniae
rettulisses;
si
ut
ambitiosi
homines
aut
benigni,
cum
pluris
senatus
aestimasset
quam
quanti
esset
annona,
ex
senatus
aestimatione,
non
ex
annonae
ratione
solvisses;
sin,
ut
plerique
faciunt,
in
quo
erat
erat
VO
:
etiam
erat
p
rell.
aliqui
quaestus,
sed
is
honestus
atque
concessus,
frumentum,
quoniam
vilius
erat,
ne
emisses,
sumpsisses
id
nummorum
quod
tibi
senatus
cellae
nomine
concesserat.
hoc
vero
quid
est?
quam
habet
rationem
non
quaero
aequitatis,
sed
ipsius
improbitatis
atque
impudentiae?
neque
enim
est
fere
quicquam
quod
homines
palam
facere
audeant
in
magistratu
quamvis
improbe
improbe
VO
:
improbi
p
rell.
,
quin
eius
facti
si
non
bonam,
at
aliquam
rationem
adferre
soleant.
196
hoc
quid
est?
venit
praetor;
frumentum,
inquit,
me
abs
te
emere
oportet.
optime
.
modium
denario
denario
modium
O
.
benigne
ac
liberaliter;
nam
ego
ternis
ternis
cO
:
tribus
p
rell.
HS
non
possum
vendere.
mihi
frumentum
frumentum
cO
:
frumento
p
rell.
Nam
Naugerius
(i,
§133;
ii,
§72):
non
p
rell.
:
om.
O
non
opus
est,
nummos
volo.
nam
sperabam
sperabam
cOq
:
speraveram
p
rell.
,
inquit
arator,
me
ad
denarios
perventurum;
sed,
si
ita
necesse
est,
quanti
frumentum
sit
considera.
video
esse
binis
HS.
quid
ergo
a
me
tibi
nummorum
dari
potest,
cum
senatus
tibi
quaternos
HS
dederit?
quid
poscit
poscit
O
:
possit
p
rell.
?
attendite
et,
vos
quaeso,
simul,
iudices
iudices
simul
O
,
aequitatem
praetoris
attendite.
197
Quaternos
HS,
quos
mihi
senatus
decrevit
et
ex
aerario
dedit,
ego
habebo
et
in
cistam
transferam
de
fisco.
quid
postea?
quid?
pro
Quid
praeterea
O1
singulis
modiis,
quos
tibi
impero,
tu
mihi
octonos
HS
dato.
qua
ratione?
quid
quaeris
rationem?
non
tantam
rationem
res
habet
quantam
utilitatem
atque
praedam.
dic
,
dic
dic
dic
cO
:
dic
p
rell.
,
inquit
ille,
planius.
senatus
te
voluit
mihi
nummos,
me
tibi
frumentum
dare:
tu
eos
nummos
quos
mihi
senatus
dare
voluit
ipse
habebis
habes
O
;
a
me,
cui
singulos
denarios
a
te
dari
denarios
a
te
dari
p
k
:
denarios
dari
rell.
praeter
O
(dare
denarios)
oportuit,
binos
auferes
et
huic
praedae
ac
direptioni
cellae
nomen
impones
auferes...
impones
c
:
aufers...
imponis
rell.
edd.
?
198
haec
deerat
iniuria
et
haec
calamitas
aratoribus
te
praetore
qua
reliquis
fortunis
omnibus
everterentur.
nam
quid
esse
reliqui
poterat
ei
qui
per
hanc
iniuriam
non
modo
fructum
omnem
amitteret
amitteret
O
:
amittere
p
rell.
,
sed
etiam
omne
omne
p
rell.
:
om.
O
instrumentum
vendere
cogeretur?
quonam
se
verteret?
ex
quo
fructu
nummos
quos
tibi
daret
inveniret?
decumarum
nomine
tantum
erat
ablatum
quantum
voluntas
tulerat
Aproni
:
pro
alteris
decumis
emptoque
frumento
aut
nihil
datum
aut
tantum
aut
tantum
datum
om.
p
:
datum
om.
O
datum
quantum
reliqui
scribae
fecerant
scribae
fecerant
cO
:
scriba
fecerat
p
rell.
,
aut
ultro
etiam,
id
quod
didicistis,
ablatum.
cogantur
etiam
nummi
ab
aratore?
quo
modo,
quo
iure,
quo
exemplo?
nam
cum
fructus
diripiebantur
aratorum
atque
omni
lacerabantur
iniuria,
videbatur
id
perdere
arator
quod
aratro
ipse
quaesisset,
in
quo
elaborasset,
quod
agri
segetesque
extulissent;
199
quibus
iniuriis
gravissimis
tamen
illud
erat
miserum
solacium,
quod
id
perdere
videbatur
quod
alio
praetore
eodem
ex
agro
reparare
posset.
nummos
vero
ut
det
det
Lamb.
in
mg.
1584:
daret
p
codd.
arator
quos
non
exarat
exarat
cO
:
exararat
V
:
quos
non
exarat
om.
p
rell.
,
quos
non
aratro
ac
manu
quaerit,
boves
et
aratrum
ipsum
atque
omne
instrumentum
vendat
necesse
est.
non
enim
debetis
hoc
cogitare:
habet
habet
(
post
nummis)
cO
:
habet
idem
Vċ
(
ut
videtur
),
p
rell.
idem
in
nummis,
habet
in
urbanis
praediis.
nam
cum
aratori
aliquid
aliquid
cO
:
onus
aliquod
p
et
pler.
:
ius
aliquod
V
:
fort.
aratoribus
aliquid?
imponitur,
non
hominis
hominis
VcO
:
homines
p
rell.
si
quae
sunt
praeterea
facultates,
sed
arationis
ipsius
vis
ac
ratio
consideranda
est,
quid
ea
sustinere,
quid
pati,
quid
efficere
possit
ac
debeat;
quamquam
illi
quoque
homines
sunt
quoque
hom.
sunt
V
:
quoque
sunt
hom.
p
rell.
praeter
O
(hom.
qu.
sunt)
ab
isto
omni
ratione
exinaniti
ac
perditi,
tamen
hoc
vobis
est
statuendum,
quid
aratorem
ipsum
arationis
nomine
muneris
in
rem
publicam
fungi
ac
sustinere
velitis.
imponitis
decumas,
patiuntur;
alteras,
temporibus
vestris
serviendum
putant;
dent
emptum
dent
emptum
p
rell.
(demptum
O
):
dent
om.
V
praeterea;
dabunt,
si
voletis.
200
haec
quam
sint
gravia,
et
quid
his
rebus
detractis
possit
ad
dominos
puri
ac
reliqui
pervenire,
credo
vos
ex
vestris
impensis
ex
vestris
in
pensis
V
:
om.
rell.
,
ex
vestris
rebus
rusticis
coniectura
adsequi
posse.
addite
nunc
eodem
istius
edicta,
instituta,
iniurias;
addite
Aproni
Veneriorumque
servorum
in
agro
decumano
regna
ac
rapinas.
quamquam
haec
omitto:
de
cella
loquor.
placet
placet
VO
:
placetne
p
:
placet
nunc
qr
rell.
vobis
in
cellam
magistratibus
vestris
vestris
cO
:
nostris
V
rell.
frumentum
Siculos
gratis
gratiis
Zielinski
(
p.
196):
dare
gratis
V
Pro
verbis
quid
iniquius
habet
V
iterum
quid
hoc
indignius
dare?
quid
hoc
indignius,
quid
iniquius?
atque
Atqui
Victorius
hoc
scitote
aratoribus
Verre
Verre
VcO
:
hoc
p
rell.
(v,
§125)
praetore
optandum
ac
petendum
fuisse.
Sositheus
est
Entellinus
,
homo
cum
primis
cum
primis
VcO
:
cum
primis
civitatis
p
rell.
prudens
et
domi
nobilis,
cuius
verba
audietis
audietis
cO
:
audistis
p
rell.
,
qui
ad
qui
ad]
atque
O
hoc
iudicium
legatus
publice
cum
Artemone
et
Menisco,
primariis
viris,
missus
est.
is
cum
in
senatu
Entellino
multa
mecum
de
istius
iniuriis
ageret,
hoc
dixit:
si
hoc
de
cella
atque
hac
aestimatione
concederetur,
velle
Siculos
senatui
polliceri
frumentum
in
cellam
gratis,
ne
posthac
posthac
VO
:
post
haec
p
rell.
tantas
pecunias
magistratibus
nostris
decerneremus.
201
perspicere
vos
certo
scio
Siculis
quanto
opere
hoc
expediat
non
ad
aequitatem
condicionis
ad
aequitatem
conditionis
cO
:
aequitate
condicionis
V
:
ad
aequitatis
conditionem
p
rell.
,
sed
ad
minima
malorum
eligenda.
nam
qui
qui
codd.
:
qui
cum
Muell.
:
qui
si
Kays.
mille
modium
Verri
suae
partis
in
cellam
gratis
dedisset,
duo
milia
nummum
aut
summum
tria
dedisset,
idem
nunc
pro
eodem
eodem
Vp
rell.
:
eo
cO
(§216)
numero
frumenti
HS
viii
dare
coactus
est.
hoc
arator
adsequi
per
triennium
certe
fructu
suo
non
potuit:
vendiderit
instrumentum
necesse
est.
quodsi
hoc
munus
et
hoc
hoc
(
ante
vectigal)
VcO
:
om.
p
rell.
vectigal
aratio
tolerare,
hoc
est
Sicilia
ferre
ac
pati
potest,
populo
Romano
ferat
potius
quam
nostris
magistratibus
nostri
magistratus
cO
.
Magna
est
enim
est
enim
V
:
enim
O
:
est
p
rell.
pecunia,
magnum
praeclarumque
vectigal,
si
modo
id
salva
provincia,
si
sine
iniuria
sociorum
percipere
possumus
possumus
VO
:
possitis
p
rell.
.
nihil
detraho
magistratibus;
tantundem
detur
in
cellam
quantum
semper
datum
est;
quod
praeterea
Verres
imperat,
id,
si
facere
non
possunt,
recusent;
si
possunt,
populi
Romani
potius
hoc
sit
vectigal
quam
praeda
praetoris.
202
deinde
cur
in
uno
in
uno
p
rell.
(uno
O
):
in
isto
V
genere
solo
frumenti
ista
aestimatio
constituatur
constituatur
VO
:
constituitur
p
rell.
(constituatur?
Si
est...
ferenda,
debet
edd.
praeter
Muell.
)
,
si
est
aequa
et
ferenda?
debet
populo
Romano
Sicilia
decumas;
det
pro
singulis
modiis
tritici
modiis
tritici
cO
:
M.
TRIT.
V
:
trit
mod.
p
rell.
ternos
denarios,
sibi
habeat
frumentum.
data
tibi
est
pecunia
est
pecunia
V
:
pec.
est
p
rell.
(
om.
O
ex
homoeoteleuto
verba
est
pecunia...
frumentum
tibi)
,
Verres
,
una
qua
frumentum
tibi
emeres
in
cellam,
altera
qua
frumentum
emeres
a
civitatibus
quod
Romam
mitteres.
tibi
datam
pecuniam
domi
retines,
et
praeterea
pecuniam
permagnam
tuo
nomine
aufers;
fac
idem
in
eo
frumento
quod
ad
populum
Romanum
pertinet;
exige
eadem
aestimatione
pecuniam
a
civitatibus,
et
refer
quam
accepisti:
iam
iam
p
ut
cO
:
tum
pler.
refertius
erit
aerarium
populi
Romani
quam
rem
quam
cO
umquam
fuit.
203
'
at
enim
istam
rem
in
publico
frumento
Sicilia
non
ferret
feret
p
,
hanc
rem
in
meo
frumento
tulit.'
proinde
quasi
aut
aequior
sit
ista
aestimatio
in
tuo
quam
in
populi
Romani
commodo
in
publico
commodo
O
,
aut
ea
res
quam
ego
dico
et
ea
quam
tu
fecisti
inter
se
genere
iniuriae,
non
magnitudine
pecuniae
differat.
verum
istam
ipsam
cellam
ferre
nullo
modo
possunt:
ut
omnia
remittantur,
ut
omnibus
iniuriis
et
calamitatibus
quas
te
praetore
tulerunt
in
posterum
liberentur,
istam
se
se
om.
V
cellam
atque
istam
aestimationem
negant
ullo
modo
ferre
posse.
204
multa
Sosippus
Sosippus
V
:
Sotiis
O
:
Sophocles
p
rell.
Agrigentinus
apud
Cn.
Pompeium
consulem
nuper,
homo
disertissimus
et
omni
doctrina
et
virtute
atque
virtute
O
ornatissimus,
pro
tota
Sicilia
de
aratorum
miseriis
graviter
et
copiose
dixisse
ac
deplorasse
dicitur;
ex
quibus
hoc
iis
qui
aderant,—nam
magno
conventu
acta
res
est,—
indignissimum
videbatur,
qua
in
re
senatus
optime
ac
benignissime
cum
aratoribus
egisset,
large
liberaliterque
aestimasset,
in
ea
re
praedari
praetorem,
bonis
everti
aratores,
et
id
non
modo
fieri
sed
ita
fieri
quasi
liceat
concessumque
sit.
205
quid
ad
haec
Hortensius
?
falsum
esse
crimen?
hoc
numquam
dicet.
non
magnam
hac
ratione
pecuniam
captam?
ne
id
quidem
dicet.
non
iniuriam
factam
Siculis
atque
aratoribus?
qui
poterit
dicere?
quid
igitur
dicet
dicit
pq
?
fecisse
alios.
quid
est
hoc?
utrum
crimini
crimini]
his
crimen
O
defensio
an
comitatus
exsilio
quaeritur?
tu
in
hac
re
publica
atque
in
hac
hominum
libidine
et,
ut
adhuc
habuit
se
se
habuit
q
status
iudiciorum,
etiam
licentia,
non
ex
iure,
non
ex
aequitate,
non
ex
iure
non
ex
aeq.
non
ex
om.
O
lege,
non
ex
eo
quod
oportuerit
non
ex
eo
quod
oportuerit
cO
:
om.
p
rell.
,
non
ex
eo
quod
licuerit,
sed
ex
eo
quod
aliqui
fecerit,
id
quod
reprehenditur
recte
factum
esse
defendes?
206
fecerunt
alii
quidem
alii
quidem
O
:
alii
quid
Vc
:
aliqui
p
rell.
aliquam
aliquam
scripsi
:
alia
quam
codd.
(iv,
§56).
multa
Fort.
Fecerunt
aliqui
aliquando
multa,
i,
§44;
ii,
§78;
Sest.
§14;
Cluent.
§92
;
cur
in
hoc
uno
crimine
isto
genere
defensionis
uteris?
sunt
quaedam
omnino
in
te
singularia,
quae
in
nullum
hominem
alium
dici
neque
convenire
possint,
quaedam
tibi
cum
multis
communia.
ergo
,
ut
omittam
tuos
peculatus,
ut
ob
ius
dicendum
pecunias
acceptas,
ut
eius
modi
cetera
quae
forsitan
alii
quoque
etiam
fecerint,
illud
in
quo
te
gravissime
accusavi,
quod
ob
iudicandam
rem
pecuniam
accepisses,
eadem
ista
ratione
defendes,
fecisse
alios?
Vt
ego
adsentiar
orationi,
defensionem
tamen
non
probabo.
potius
enim
te
damnato
ceteris
angustior
locus
improbitatis
defendendae
relinquetur
relinquetur
p
vulg.
:
linquetur
O
:
relinquatur
cod.
Franc.,
Muell.
,
quam
te
absoluto
alii
quod
audacissime
fecerunt
recte
fecisse
existimentur.
207
lugent
omnes
provinciae,
queruntur
omnes
liberi
populi
populi
liberi
O
,
regna
denique
etiam
etiam
V
:
in
p
(iam?):
om
O
omnia
de
nostris
cupiditatibus
et
iniuriis
expostulant;
locus
intra
Oceanum
iam
nullus
est
neque
tam
longinquus
neque
tam
reconditus
quo
non
per
haec
tempora
nostrorum
hominum
libido
iniquitasque
pervaserit;
sustinere
iam
populus
Romanus
omnium
nationum
non
vim,
non
arma,
non
bellum,
sed
luctum
luctus
O
edd.
,
lacrimas,
querimonias
non
potest.
in
eius
modi
re
re
publica
Koch
ac
moribus,
si
is
qui
erit
adductus
in
iudicium,
cum
manifestis
in
flagitiis
in
(
ante
flagitiis)
om.
cO
(§149
supra
)
tenebitur,
alios
eadem
fecisse
dicet,
illi
exempla
non
deerunt:
rei
publicae
salus
deerit
dêrunt—dêrit
Zielinski,
p.
175
,
si
improborum
exemplis
improbi
iudicio
ac
periculo
liberabuntur.
208
placent
vobis
hominum
mores?
placet
ita
geri
magistratus
ut
geruntur?
placet
socios
sic
tractari,
quod
restat,
ut
per
haec
tempora
tractatos
videtis?
cur
haec
a
me
opera
opera
a
me
O
(
Ziel.
p.
196)
consumitur?
quid
sedetis?
cur
non
in
media
oratione
mea
consurgitis
atque
disceditis?
vultis
autem
istorum
audacias
audaciam
O
ac
libidines
aliqua
ex
parte
resecare?
desinite
dubitare
utrum
sit
utilius
propter
multos
improbos
uni
parcere,
an
unius
improbi
supplicio
multorum
improbitatem
coercere.
209
tametsi
quae
ista
sunt
exempla
multorum?
nam
cum
in
causa
tanta
in
causa
tanta]
in
antea
causa
O
,
cum
in
crimine
maximo
dici
a
defensore
coeptum
est
factitatum
esse
aliquid,
exspectant
ii
qui
audiunt
exempla
ex
vetere
memoria,
ex
monumentis
ac
litteris,
plena
dignitatis,
plena
antiquitatis;haec
enim
plurimum
solent
et
auctoritatis
habere
ad
probandum
et
iucunditatis
ad
audiendum.
Africanos
mihi
et
Catones
et
Laelios
commemorabis
et
eos
fecisse
idem
idem
fecisse
O
dices?
quamvis
res
mihi
mihi
res
V
non
placeat,
tamen
contra
hominum
auctoritatem
pugnare
non
potero.
an
,
cum
eos
non
poteris,
proferes
hos
recentis,
Q.
Catulum
patrem,
C.
Marium
,
Q.
Scaevolam
,
M.
Scaurum
,
Q.
Metellum
?
qui
omnes
provincias
habuerunt
et
frumentum
cellae
nomine
imperaverunt.
Magna
est
hominum
auctoritas,
et
tanta
ut
etiam
delicti
suspicionem
tegere
possit.
210
non
habes
ne
ex
his
quidem
hominibus
qui
nuper
fuerunt
ullum
auctorem
istius
aestimationis.
quo
me
quae
me
O
igitur
aut
ad
quae
atque
p
exempla
revocas?
ab
illis
hominibus,
qui
tum
versati
sunt
in
re
publica
cum
et
optimi
mores
erant
et
hominum
existimatio
gravis
habebatur
et
iudicia
severa
fiebant
et...
fiebant
s.l.
p2
,
ad
hanc
hominum
libidinem
ac
licentiam
me
abducis,
et,
in
quos
aliquid
exempli
populus
Romanus
statui
putat
oportere,
ab
iis
tu
defensionis
exempla
quaeris?
non
fugio
ne
hos
quidem
mores,
dum
modo
ex
his
ea
quae
probat
populus
Romanus
exempla,
non
ea
quae
condemnat
sequamur.
non
circumspiciam,
non
quaeram
foris:
habeo
habeo
p,
ut
cO
:
habes
sive
habeas
rell.
iudices
tecum
principes
civitatis,
P.
Servilium
et
Q.
Catulum
,
qui
tanta
auctoritate
sunt,
tantis
rebus
gestis,
ut
in
illo
antiquissimorum
clarissimorumque
antiquissimorum
clarissimorumque
cO
:
antiquorum
et
clarissimorum
p
rell.
hominum,
de
quibus
antea
dixi,
numero
reponantur.
211
exempla
quaerimus,
et
ea
non
antiqua.
modo
uterque
horum
eorum
O
exercitum
habuit.
quaere
,
Hortensi
,
quoniam
te
recentia
exempla
delectant,
quid
fecerint.
itane
vero?
Q.
Catulus
frumento
est
usus,
pecuniam
non
coegit;
P.
Servilius
quinquennium
exercitui
cum
praeesset
et
ista
ratione
innumerabilem
pecuniam
facere
cum
posset
cum
posset
cO
:
posset
p
rell.
,
non
statuit
sibi
quicquam
licere
quod
non
patrem
suum,
non
avum
Q.
Metellum
,
clarissimum
hominem
clar.
hom.
cO
:
om.
p
rell.
,
facere
vidisset:
C.
Verres
reperietur
qui,
quicquid
quicquid
O
:
quod
p
rell.
expediat,
id
licere
dicat?
quod
nemo
nisi
improbus
fecerit,
id
aliorum
exemplo
se
se
om.
O
(v,
§85)
fecisse
defendat?
at
in
Sicilia
factitatum
est.
quae
est
ista
condicio
Siciliae
?
cur
quae
optimo
iure
propter
vetustatem,
fidelitatem,
propinquitatem
propinquitatemque
O
esse
debet,
huic
praecipua
praecipue
Hotom.,
Lamb.
lex
iniuriae
definitur?
212
sed
in
ista
ipsa
ipsa
ista
O
(ii,
§170)
Sicilia
non
quaeram
exemplum
foris:
hoc
ipso
ex
consilio
utar
exemplis.
C.
Marcelle
,
te
appello.
Siciliae
provinciae,
cum
esses
pro
consule,
praefuisti:
num
quae
in
in
om.
O
tuo
imperio
pecuniae
cellae
nomine
coactae
sunt?
neque
ego
hoc
in
tua
laude
pono:
alia
sunt
tua
facta
atque
consilia
summa
laude
digna,
quibus
illam
tu
provinciam
adflictam
et
perditam
erexisti
atque
recreasti;
nam
hoc
de
cella
ne
Lepidus
ne
Lepidus
VO
:
ante
Lep.
p
rell.
quidem
fecerat,
cui
tu
successisti.
quae
sunt
tibi
igitur
exempla
in
Sicilia
in
Sicilia
p
:
ex
Sicilia
V
:
Sicilie
O
:
om.
rell.
cellae,
si
hoc
crimen
non
modo
Marcelli
facto,
sed
ne
Lepidi
quidem
potes
defendere?
213
an
me
ad
M.
Antoni
ad
Antoni
V
:
ad
Anthonium
O
:
ad
M.
Antonii
p
edd.
aestimationem
frumenti
exactionemque
pecuniae
revocaturus
es?
'
ita
,'
inquit,
'ad
Antoni
';
hoc
enim
mihi
significasse
et
adnuisse
visus
est.
ex
omnibus
omnibus
VO
:
omnibusne
p
rell.
(v,
§126)
igitur
populi
Romani
praetoribus
populi
Romani
praetoribus
p
edd.
:
ċpċrċ
O
:
praet.
V
,
consulibus,
imperatoribus
M.
Antonium
M.
Antonium
V
:
imitari
Antonium
O
:
cf.
§78
supra
delegisti,
et
eius
unum
improbissimum
factum,
quod
imitarere!
et
hic
utrum
mini
difficile
est
dicere
an
his
existimare
ita
se
in
isto
infinito
imperio
M.
Antonium
gessisse
ut
multo
isti
perniciosius
sit
dicere
se
ih
re
improbissima
voluisse
Antonium
imitari
quam
si
posset
posset
VcO
:
possit
p
rell.
defendere
nihil
in
vita
se
M.
Antoni
Antoni
V
:
Antonio
p
al.
simile
fecisse?
homines
in
iudiciis
ad
crimen
defendendum
non
quid
fecerit
quispiam
proferre
solent,
sed
quid
probarit
probarit
V
:
probarint
p
rell.
.
Antonium
,
cum
multa
contra
sociorum
salutem
sociorum
contra
salutem
O
utilitatem
VcOp
:
voluntatem
corr.
p2,
rell.
,
multa
contra
utilitatem
provinciarum
et
faceret
et
cogitaret,
in
mediis
eius
iniuriis
iniuriis
eius
O
et
cupiditatibus
mors
oppressit.
tu
mihi,
quasi
eius
omnia
omnia
eius
O
facta
atque
consilia
senatus,
populus,
iudices
senatus
populus
iudices
VO
:
dicitur
`Fabricianus'
habuisse
cum
p
et
rell.
senatus
populusque
Romanus
iudices
comprobarint,
ita
M.
Antoni
exemplo
istius
audaciam
defendis?
214
at
idem
fecit
Sacerdos
.
hominem
innocentem
et
summa
prudentia
praeditum
nominas;
sed
tum
idem
fecisse
erit
existimandus
si
eodem
consilio
fecerit.
nam
genus
aestimationis
ipsum
a
me
numquam
est
reprehensum,
sed
eius
aequitas
aratorum
commodo
et
voluntate
perpenditur.
non
potest
reprehendi
ulla
illa
F
(?)
aestimatio
quae
aratori
non
modo
incommoda
non
est
sed
etiam
grata
est.
Sacerdos
ut
in
provinciam
venit,
frumentum
in
cellam
imperavit.
cum
esset
ante
novum
tritici
modius
denariis
v
petiverunt
petierunt
V
ab
eo
civitates
ut
aestimaret.
remissior
aliquanto
eius
fuit
aestimatio
quam
annona
annonae
cO
;
nam
aestimavit
denariis
iii
.
vides
eandem
aestimationem
propter
temporis
dissimilitudinem
in
illo
laudis
causam
habere,
in
te
criminis,
in
illo
benefici,
in
te
iniuriae.
215
eodem
tempore
eodem
tempore
pr.
p
k
:
eodem
ċprċ
O
praetor
Antonius
iii
denariis
den
iii
O
aestimavit
post
messem,
summa
in
vilitate,
cum
aratores
frumentum
dare
gratis
mallent
mallent
cO
:
malebant
p
rell.
,
et
aiebat
se
tantidem
aestimasse
quanti
Sacerdotem
,
neque
mentiebatur;
sed
eadem
ista
ista
om.
O
aestimatione
alter
sublevarat
aratores,
alter
everterat.
quod
nisi
omnis
frumenti
ratio
ex
temporibus
esset
et
annona,
non
ex
numero
neque
ex
summa
consideranda,
numquam
tam
grati
hi
sesquimodii,
Q.
Hortensi
,
fuissent,
quos
tu
cum
ad
mensurae
tam
exiguam
rationem
populo
Romano
in
capita
descripsisses
discrips.
Muell.
,
gratissimum
omnibus
fecisti;
caritas
enim
annonae
faciebat
ut
istuc
istud
O
,
quod
re
parvum
videtur,
tempore
magnum
videretur.
idem
istuc
si
in
vilitate
populo
Romano
largiri
voluisses,
derisum
tuum
beneficium
esset
atque
contemptum.
216
noli
igitur
dicere
istum
idem
fecisse
quod
Sacerdotem
,
quoniam
non
eodem
eodem
O
:
eo
p
rell.
(§201)
annona
cO
:
anno
p
rell.
tempore
neque
simili
fecit
annona:
dicito
potius,
quoniam
habes
auctorem
idoneum,
quod
Antonius
uno
adventu
et
vix
menstruis
cibariis
fecerit,
id
istum
per
triennium
fecisse,
et
istius
innocentiam
M.
Antoni
facto
atque
auctoritate
defendito.
nam
de
sex
.
quidem
Peducaeo
,
fortissimo
atque
innocentissimo
viro,
quid
dicetis?
de
quo
quis
umquam
arator
questus
est?
aut
quis
non
ad
hoc
tempus
innocentissimam
omnium
diligentissimamque
praeturam
illius
hominis
existimat?
biennium
biennium
cO
:
biennio
p
rell.
provinciam
obtinuit.
cum
alter
annus
in
vilitate,
alter
in
summa
caritate
fuerit,
num
vulg.
obtinuit,
cum...
fuerit.
Num
etc.
aut
in
vilitate
nummum
arator
quisquam
dedit
aut
in
caritate
de
aestimatione
frumenti
questus
est?
at
uberiora
cibaria
facta
sunt
caritate.
217
credo
;
neque
id
est
novum
neque
reprehendendum.
modo
C.
Sentium
vidimus,
hominem
vetere
illa
ac
singulari
innocentia
praeditum,
propter
caritatem
frumenti
quae
fuerat
in
Macedonia
permagnam
ex
cibariis
pecuniam
deportare.
quam
ob
rem
non
ego
invideo
commodis
tuis,
si
quae
quae
O
:
qua
p
rell.
ad
te
lege
venerunt:
iniuriam
queror,
improbitatem
coarguo
coarguo
cO
:
arguo
p
rell.
,
avaritiam
in
crimen
et
in
iudicium
voco.
quodsi
suspiciones
inicere
velitis
velitis
O
:
voletis
p
rell.
ad
pluris
homines
et
et
p
rell.
:
om.
O
edd.
ad
pluris
provincias
crimen
hoc
pertinere,
non
ego
istam
defensionem
vestram
vestram
def.
O
pertimescam,
sed
me
omnium
provinciarum
defensorem
esse
profitebor.
etenim
hoc
dico,
et
magna
voce
dico,
Vbicumque
hoc
factum
est,
improbe
factum
est;
quicumque
hoc
hoc
om.
O
fecit,
supplicio
dignus
est.
218
nam
,
per
deos
immortalis,
videte,
iudices,
et
prospicite
animis
quid
futurum
sit.
multi
magnas
pecunias
ab
invitis
civitatibus
atque
ab
invitis
aratoribus
ista
ratione
cellae
nomine
coegerunt,—omnino
ego
neminem
video
praeter
istum,
sed
do
hoc
vobis
et
concedo,
esse
multos:
in
hoc
homine
rem
adductam
in
iudicium
videtis.
quid
facere
potestis?
utrum,
cum
iudices
sitis
sitis
iudices
O
de
pecunia
capta
conciliata,
tantam
pecuniam
captam
neglegere,
an,
cum
lex
sociorum
causa
rogata
sit,
sociorum
querimonias
non
audire?
219
verum
hoc
quoque
vobis
remitto;
neglegite
praeterita,
si
vultis;
sed
ne
reliquas
spes
turbetis
atque
omnis
provincias
evertatis,
id
providete,
ne
avaritiae,
quae
antehac
occultis
itineribus
atque
angustis
uti
solebat,
auctoritate
vestra
viam
patefaciatis
inlustrem
atque
latam.
nam
si
hoc
probatis
et
si
licere
pecunias
isto
nomine
capi
iudicatis,
certe
hoc,
quod
adhuc
nemo
nisi
improbissimus
fecit,
posthac
nemo
nisi
stultissimus
non
faciet.
improbi
sunt
qui
pecunias
contra
leges
cogunt,
stulti
qui
quod
licere
iudicatum
est
praetermittunt
Improbi...
praetermittunt
pro
spuriis
habent
Rau,
Zielinski
(
p.
196)
.
220
deinde
,
iudices,
videte,
quam
infinitam
sitis
hominibus
licentiam
pecuniarum
eripiendarum
daturi
sitis
hominibus...
daturi
p
rell.
:
istis
hominibus...
daturi
sitis
O
edd.
.
si
,
ternos
denarios
den.
ternos
O
qui
coegit
erit
coegerit
Muell.
absolutus,
quaternos,
quinos
quinos
cO
:
om.
p
rell.
,
denos
denique
aut
vicenos
coget
alius.
quae
erit
reprehensio?
in
quo
primum
iniuriae
gradu
resistere
incipiet
severitas
iudicis?
quotus
erit
iste
denarius
qui
non
sit
ferendus,
et
in
quo
primum
aestimationis
iniquitas
atque
improbitas
reprehendatur?
non
enim
a
vobis
summa,
sed
genus
aestimationis
erit
comprobatum,
neque
hoc
potestis
iudicare,
ternis
denariis
aestimare
licere,
denis
non
licere
denis
non
licere
VcO
:
om.
p
rell.
.
Vbi
enim
semel
ab
annonae
ratione
et
ab
aratorum
voluntate
res
ad
praetoris
praetorum
V
libidinem
translata
est,
non
est
iam
in
lege
neque
in
officio,
sed
in
voluntate
hominum
atque
avaritia
positus
modus
aestimandi.
quapropter
,
si
vos
semel
in
iudicando
finem
aequitatis
et
legis
transieritis,
scitote
vos
nullum
ceteris
in
aestimando
finem
improbitatis
improbitati
p
et
pler.
:
fort.
recte
et
avaritiae
reliquisse.
221
videte
igitur
quam
multa
simul
a
vobis
postulentur.
absolvite
eum
qui
se
fateatur
maximas
pecunias
cum
summa
sociorum
iniuria
cepisse.
non
est
satis:
sunt
alii
quoque
complures
qui
idem
idem
qui
O
fecerint.
absolvite
etiam
illos,
si
qui
sunt,
ut
uno
iudicio
quam
plurimos
improbos
improbos
VcO
:
impios
p
rell.
liberetis.
ne
id
quidem
satis
est:
facite
ut
ceteris
posthac
idem
liceat.
licebit
:
adhuc
parum
est.
permittite
ut
liceat
quanti
quisque
velit
tanti
aestimare.
permissum
est
Permissum
esto
Halmio
auct.
Kays.
:
permissum
erit
Muell.
:
stultissimus
quisque
posthac
minimo
aestimabit
tanti...
aestimabit,
mediis
omissis,
p
et
rell.
praeter
VO
.
videtis
iam
profecto,
iudices,
hac
aestimatione
a
vobis
comprobata
neque
modum
posthac
avaritiae
cuiusquam
neque
poenam
improbitatis
futuram.
222
quam
ob
rem
quam
ob
rem
VO
:
quas
ob
res
p
rell.
quid
agis,
Hortensi
?
consul
es
designatus,
provinciam
sortiturus
es
sortiturus
es
p
Ant.
August.
al.
:
sortitus
es
rell
praeter
O
(sortiri):
sortiere
Muell.
;
de
aestimatione
frumenti
cum
dices,
sic
te
audiemus
quasi
id
quod
ab
isto
recte
factum
esse
defendes
defendes
V
:
-is
rell.
te
facturum
profiteare,
et
quasi
quod
isti
licitum
esse
dices
dicis
O
cupias
tibi
licere
at.
suppl.
in
lac.
p2
vehementer
cupias
tibi
licere.
atqui
,
si
id
licebit,
nihil
est
quod
putetis
quemquam
posthac
commissurum
ut
de
pecuniis
repetundis
condemnari
possit.
quantam
enim
quisque
concupierit
pecuniam,
tantam
licebit
per
cellae
nomen
aestimationis
magnitudine
consequatur.
223
at
enim
est
quiddam
quod,
etiamsi
palam
in
defendendo
9
non
dicet
non
dicet
V
:
non
dicit
p
rell.
praeter
O
(non
dicat)
Hortensius
,
tamen
ita
dicet
ut
vos
id
suspicari
et
cogitare
possitis,
pertinere
hoc
ad
commodum
senatorium,
pertinere
ad
utilitatem
eorum
qui
iudicent,
qui
in
provinciis
cum
potestate
aut
cum
legatione
aut
cum
leg.
p
rell.
:
aut
(atque
O
)
leg.
VO
se
futuros
aliquando
arbitrentur.
praeclaros
vero
vero
VcO
:
viros
p
rell.
existimas
iudices
nos
habere,
quos
alienis
peccatis
concessuros
putes
quo
facilius
ipsis
peccare
liceat.
ergo
id
volumus
populum
Romanum
,
id
provincias,
id
id
om.
V
socios
nationesque
exteras
existimare,
si
senatores
iudicent,
hoc
certe
unum
genus
infinitae
pecuniae
per
summam
iniuriam
cogendae
nullo
modo
posse
reprehendi?
quod
si
ita
est,
quid
possumus
contra
illum
praetorem
dicere
qui
cotidie
templum
tenet,
qui
rem
publicam
sistere
sb'sistere
cO
negat
posse
nisi
nisi
VcO
:
ni
p
rell.
ad
equestrem
ordinem
iudicia
referantur?
224
quodsi
ille
hoc
unum
agitare
coeperit,
esse
aliquod
genus
cogendae
pecuniae
senatorium
senatorium
VO
:
senatorum
p
rell.
commune
et
iam
prope
concessum
aut
p,
corr.
et
iam
p2
ordini,
quo
genere
ab
sociis
maxima
pecunia
per
summam
iniuriam
auferatur
auferatur
V
p
rell.
:
avertatur
c
(?)
Lamb.,
avertantur
O
(§181
supra
)
id
ullo
cO
:
ullo
V,
ut
videtur
:
illud
p
rell.
,
neque
id
ullo
modo
senatoriis
iudiciis
reprehendi
posse,
idque,
dum
equester
ordo
iudicarit
iudicarit
O
:
iudicauit
V
:
iudicaret
p
vulg.
,
numquam
esse
commissum,
quis
obsistet?
quis
erit
tam
cupidus
vestri
vestrum
cO
,
tam
fautor
ordinis,
qui
de
transferendis
transferundis
O
iudiciis
possit
recusare?
atque
utinam
posset
aliqua
ratione
hoc
crimen
quamvis
falsa,
modo
humana
atque
usitata
defendere:
minore
periculo
vestro,
minore
periculo
provinciarum
omnium
iudicaretis.
negaret
hac
aestimatione
se
usum,
vos
id
credidissetis:
homini
hominibus
cO.
credidisse,
non
factum
comprobasse
videremini
Mance
p
id
vos
credidisse
hominum
factum
comprobasse
videremini
.
nullo
modo
negare
potest;
urgetur
a
tota
Sicilia
;
nemo
est
ex
tanto
numero
aratorum
a
quo
pecunia
cellae
nomine
non
sit
exacta.
225
vellem
etiam
hoc
posset
dicere,
nihil
ad
se
istam
rationem
pertinere,
per
quaestores
rem
frumentariam
esse
administratam.
ne
id
quidem
ei
licet
liceret
p2
dicere,
propterea
quod
ipsius
litterae
recitantur
ad
civitates
de
ternis
denariis
missae.
quae
est
igitur
defensio?
'
feci
quod
arguis;
coegi
pecunias
cepi
pec.
O
maximas
cellae
nomine;
sed
hoc
mihi
licuit,
vobis
si
prospicitis
licebit.'
periculosum
provinciis
genus
iniuriae
confirmari
iudicio,
perniciosum
nostro
vestro
O
ordini
populum
Romanum
existimare
non
posse
eos
homines
qui
ipsi
legibus
teneantur
leges
in
iudicando
religiose
defendere.
atque
isto
praetore,
iudices,,
non
solum
aestimandi
frumenti
modus
non
fuit,
sed
ne
imperandi
quidem;
neque
enim
id
quod
debebatur
debetur
cO
,
sed
quantum
commodum
fuit
fuit
s.
l.
p2
imperavit.
summam
faciam
vobis
ex
publicis
litteris
literis
pub.
O
(§120)
ac
testimoniis
civitatum
frumenti
in
cellam
imperati:
reperietis
quinquiens
tanto,
iudices
amplius
istum
quam
quantum
in
cellam
ei
sumere
in
cellam
ei
sumere
p
k
:
ei
om.
VO,
ante
in
cellam
habent
dett.
sumere
codd.
(
praeter
O.
sumere
et):
sumere
ei
Halm.
edd.
licitum
sit
civitatibus
imperasse.
quid
ad
hanc
impudentiam
addi
potest,
si
et
aestimavit
tanti
ut
homines
ferre
non
possent,
et
tanto
plus
quam
erat
ei
concessum
legibus
imperavit?
226
quapropter
cognita
tota
re
re
tota
O
frumentaria,
iudices,
iam
facillime
perspicere
persp''icere
faci''llime
p
potestis
poteritis
O
edd.
amissam
esse
populo
Romano
Siciliam
,
fructuosissimam
atque
opportunissimam
provinciam,
nisi
eam
vos
istius
damnatione
recuperatis
recuperaritis
Kays.
.
quid
est
enim
Sicilia
si
agri
cultionem
sustuleris
et
si
aratorum
numerum
ac
nomen
exstinxeris?
quid
autem
potest
esse
in
calamitate
residui
reliqui
O
sol.
quod
non
ad
miseros
aratores
isto
praetore
per
summam
iniuriam
ignominiamque
pervenerit?
quibus,
cum
decumas
dare
deberent,
vix
ipsis
decumae
relictae
sunt;
cum
pecunia
deberetur,
soluta
non
est;
cum
optima
aestimatione
senatus
frumentum
eos
in
cellam
dare
voluisset,
etiam
instrumenta
agrorum
vendere
coacti
sunt.
227
dixi
iam
antea
ante
O
(iii,
§§12,
24)
,
iudices,
ut
has
omnis
iniurias
tollatis,
tamen
ipsam
rationem
arandi
spe
magis
et
iucunditate
quadam
quam
fructu
atque
emolumento
teneri.
etenim
ad
incertum
casum
et
eventum
certus
quotannis
labor
et
certus
sumptus
impenditur.
annona
porro
pretium
nisi
in
calamitate
fructuum
non
habet;
si
autem
ubertas
in
percipiendis
fructibus
fuit,
consequitur
vilitas
in
vendendis,
ut
aut
male
vendendum
intellegas,
si
bene
processit,
aut
male
perceptos
fructus,
si
recte
licet
vendere.
totae
autem
res
rusticae
eius
modi
sunt
ut
eas
non
ratio
neque
labor,
sed
res
incertissimae,
venti
tempestatesque
ventus
tempestasque
O
sol.
,
moderentur.
hinc
cum
unae
decumae
lege
et
consuetudine
consuetudine
cO
:
conditione
p
rell.
detrahantur
detrahuntur,
imperantur
O
,
alterae
novis
institutis
propter
annonae
rationem
imperentur
detrahuntur,
imperantur
O
,
ematur
praeterea
frumentum
quotannis
publice,
postremo
etiam
in
cellam
magistratibus
et
legatis
imperetur,
quid
aut
quantum
praeterea
est
quod
aut
liberum
possit
habere
ille
arator
ac
dominus
in
potestate
suorum
fructuum
aut
in
ipsis
fructibus
solutum?
228
quodsi
haec
ferunt
ferunt
O
(
om.
omnia):
ferentur
p
rell.
omnia,
si
potius
vobis
nobis
O
(
Div.
§73)
ac
rei
publicae
quam
sibi
et
suis
commodis
opera
sumptu
labore
deserviunt,
etiamne
haec
nova
debent
edicta
et
imperia
praetorum
et
Aproni
dominationem
et
Veneriorum
servorum
furta
rapinasque
ferre
ferre
O
edd.
:
perferre
p
rell.
?
etiamne
frumentum
pro
empto
gratis
dare?
etiamne
in
cellam
cum
cupiant
gratis
dare
ultro
pecuniam
grandem
addere
addere
cO
:
dare
p
rell.
?
etiamne
haec
tot
detrimenta
atque
damna
cum
maximis
iniuriis
contumeliisque
perferre?
itaque
haec,
iudices,
quae
pati
nullo
modo
potuerunt
non
pertulerunt.
arationes
omnis
omnes
VcO
:
om.
p
rell.
tota
Sicilia
desertas
atque
a
dominis
relictas
esse
cognoscitis;
neque
quicquam
aliud
agitur
hoc
iudicio
nisi
ut
uti
O
antiquissimi
socii
et
fidelissimi
et
fidelissimi
VO
:
fidelissimique
p
rell.
,
Siculi
,
coloni
populi
Romani
atque
aratores,
vestra
severitate
et
diligentia
me
duce
atque
auctore
et
auctore
V
in
agros
atque
in
sedes
suas
revertantur.